
अस्मिन्नध्याये देव्या सह ईश्वरस्य तात्त्विकसंवादः प्रवर्तते। प्रभासक्षेत्रे रुद्रक्रमे कपालीश्वरः “तृतीयो रुद्रः” इति निरूप्यते। शिवः ब्रह्मणः पञ्चमशिरश्छेदनकथां कथयति; ततः कपालं करलग्नं जातम्, येन स कापालिकरूपेण प्रसिद्धः। स कपालेन सह प्रभासं आगत्य क्षेत्रस्य मध्ये दीर्घकालं स्थित्वा लिङ्गस्य महाकालपर्यन्तं पूजनं चकार, तेन स्थलस्य लिङ्गस्य च परमपावनता प्रतिष्ठापिता। तीर्थस्य देशनिर्देशोऽपि दत्तः—बुधेश्वरस्य पश्चिमतः, “धनुषां सप्तके” इति मानेन च यात्रिकानां मार्गनिर्णयः। शिवः त्रिशूलधारिणो रक्षकान् बहून् गणांश्च नियोजयति, ये दुष्टभावान् निवारयन्ति। श्रद्धया पूजनं, वेदविदे ब्राह्मणाय सुवर्णदानं, तत्पुरुषसम्बद्धेन मन्त्रविधिना च आराधनं विधीयते। फलश्रुतौ दर्शनमात्रेण जन्मार्जितपापक्षयः, स्पर्शदर्शनयोः विशेषप्रभावश्च कथ्यते। एवं प्रभासे कपाली (तृतीयरुद्रः) इत्यस्य पापनाशनमाहात्म्यं संक्षेपेण उपसंह्रियते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालीश्वरमुत्तमम् । रुद्रं तृतीयं पापघ्नं नीलरुद्रस्यपूर्वतः
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेद् वरारोहे कपालीश्वरम् उत्तमम्। नीलरुद्रस्य पूर्वतः स्थितं पापघ्नं तृतीयं रुद्रम्।
Verse 2
बुधेश्वरात्पश्चिमतो धनुषां सप्तके स्थितम् । छिन्नं मया पुरा देवि ब्रह्मणः पंचमं शिरः
बुधेश्वरात् पश्चिमतः सप्तधन्वन्तरे स्थितम् । तत्राहं पुरा देवि ब्रह्मणः पञ्चमं शिरश्छिन्नवान् ॥
Verse 3
तत्कपालं करे लग्नं प्रभासक्षेत्रमागतः । ततो वर्षसहस्रं तु संस्थितः क्षेत्रमध्यतः
तत्कपालं करे लग्नं प्रभासक्षेत्रमागतः । ततः वर्षसहस्रं तु क्षेत्रमध्यतः संस्थितः ॥
Verse 4
कपालधारी दिग्वासाः कपाली तेन च स्मृतः । तन्मया पूजितं लिंगं वर्षाणामयुतं प्रिये
कपालधारी दिग्वासाः कपालीति ततो स्मृतः । तन्मया पूजितं लिङ्गं वर्षाणामयुतं प्रिये ॥
Verse 5
कपालिरूपमास्थाय कपालीशस्ततः स्मृतः । सर्वपापहरो नृणां दर्शनात्स्पर्शनादपि
कपालिरूपमास्थाय कपालीशस्ततः स्मृतः । सर्वपापहरो नॄणां दर्शनात् स्पर्शनादपि ॥
Verse 6
मया तत्र नियुक्ता वै रक्षार्थं शूलपाणयः । गणाः सहस्रशो देवि पापिनां दुष्टचेतसाम्
मया तत्र नियुक्ता वै रक्षार्थं शूलपाणयः । गणाः सहस्रशो देवि पापिनां दुष्टचेतसाम् ॥
Verse 7
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्तं महादेवं कपालिनमनामयम्
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सम्यक्श्रद्धासमन्वितः। कपालिनं महादेवं अनामयं पूजयेत्॥
Verse 8
हिरण्यं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । पूजयित्वा विधानेन सम्यक्तत्पुरुषाणुना
तत्र वेदपारगे ब्राह्मणे हिरण्यं दातव्यम्। विधानेन पूजयित्वा सम्यक् तत्पुरुषाणुना॥
Verse 9
जन्मप्रभृति यत्पापं प्राणिभिः समुपार्जितम् । षडशीतिमुखे दृष्ट्वा तल्लिंगं तु व्यपोहति
जन्मप्रभृति यत्पापं प्राणिभिः समुपार्जितम्। षडशीतिमुखं दृष्ट्वा तल्लिङ्गं तु व्यपोहति॥
Verse 10
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । कपालिरुद्रदेवस्य तृतीयस्य वरानने
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम्। कपालिरुद्रदेवस्य तृतीयस्य वरानने॥
Verse 89
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये कपा लीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, एकादशरुद्रमाहात्म्ये, ‘कपालीश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकोननवतितमोऽध्यायः समाप्तः॥