
अध्यायेऽस्मिन् ईश्वरः महादेवीं प्रति तीर्थनिर्देशं करोति—भूतेशस्य उत्तरतः स्थितं ‘द्वितीयं’ नीलरुद्रक्षेत्रं, धनुषां षोडशमित्या परिमाणेन निर्दिष्टदूरस्थं च। तत्र यात्री महालिङ्गस्य स्नापनं कृत्वा, ईशमन्त्रेण मन्त्रपूजां विधाय, कुमुदोत्पलपुष्पैः समर्पणं कुर्यात्; ततः प्रदक्षिणां नमस्कारं च समाचरेत्। एतस्य व्रतस्य फलश्रुतिः राजसूयसमं पुण्यं वदति; पूर्णयात्राफलार्थिनां च वृषदानं विधीयते। अन्ते ‘नीलरुद्र’नाम्नः कारणं कथ्यते—पूर्वं अञ्जनवर्णं दैत्यं ‘आन्तक’नामानं हत्वा, स्त्रीणां रुदनेन सह स्मृतः स नीलरुद्र इति। एतन्माहात्म्यं पापनाशनं, दर्शनलोलुपैः श्रद्धया श्रोतव्यं ग्राह्यं च इति निरूप्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नीलरुद्रं द्वितीयकम् । भूतेशादुत्तरे भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि नीलरुद्रं द्वितीयकम्। भूतेशादुत्तरे भागे धनुषां षोडशे स्थितम्।
Verse 2
महालिंगं महादेवि गणगंधर्वपूजितम् । संस्नाप्य तं विधानेन ईशमंत्रेण पूजयेत्
महालिङ्गं महादेवि गणगन्धर्वपूजितम्। संस्नाप्य तं विधानेन ईशमन्त्रेण पूजयेत्।
Verse 3
कुमुदोत्पलसंभारैः सम्यक्संभावितात्मवान् । कृत्वा प्रदक्षिणां तस्य नमस्कारेण पूजयेत्
कुमुदोत्पलसंभारैः सम्यक्संभावितात्मवान्। कृत्वा प्रदक्षिणां तस्य नमस्कारेण पूजयेत्।
Verse 4
एवं कृत्वा नरो देवि राजसूयफलं लभेत् । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
एवं कृत्वा, देवि, नरो राजसूययज्ञसमं पुण्यफलम् अवाप्नुयात्। सम्यग्यात्राफलाभिलाषिभिः तत्रैव विधिवद् वृषो दातव्यः।
Verse 5
नीलांजननिभो दैत्यो निहतश्चांतकः पुरा । तस्य रोदयिता स्त्रीणां नीलरुद्रस्ततः स्मृतः
नीलाञ्जननिभो दैत्योऽन्तकः पुरा निहतः। स्त्रीणां रोदनहेतुत्वात् स ततो ‘नीलरुद्र’ इति स्मृतः।
Verse 6
तस्य संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । सम्यक्छ्रद्धान्वितैः प्राप्यं श्राव्यं तद्दर्शनोत्सुकैः
तस्य माहात्म्यं संक्षेपतः प्रोक्तं पापनाशनम्। सम्यक्श्रद्धान्वितैः प्राप्यं, तद्दर्शनोत्सुकैः श्राव्यम्।
Verse 88
इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये नील रुद्रमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, एकादशरुद्रमाहात्म्ये ‘नीलरुद्रमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम अष्टाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः।