Adhyaya 87

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं कृत्वा नरो यात्रां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । ततो गच्छेन्महादेवि रुद्रानेकादश क्रमात्

ईश्वर उवाच—एवं कृत्वा नरो यात्रां सम्यक् श्रद्धासमन्वितः। ततो गच्छेन्महादेवि रुद्रानेकादश क्रमात्॥

Verse 2

प्रभासक्षेत्रमध्यस्थान्महापातकनाशनान् । यदेकादशधा पापमर्जितं मनुजैः पृथक्

प्रभासक्षेत्रमध्यस्थाः महापातकनाशनाः। यदेकादशधा पापं मनुजैः पृथगर्जितम्॥

Verse 3

तदेकादशरुद्राणां पूजनात्क्षयमेष्यति । संक्रांतावयने वापि चंद्रसूर्यग्रहेऽथवा

तदेकादशरुद्राणां पूजनात् क्षयमेष्यति। संक्रान्तावयने वापि चन्द्रसूर्यग्रहेऽथवा॥

Verse 4

अन्यासु पुण्यतिथिषु सम्यग्भावेन भावितः । पूजयेदानुपूर्व्येण रुद्रैकादशकं क्रमात्

अन्यासु अपि पुण्यतिथिषु सम्यग्भावेन भावितः सन्, आनुपूर्व्येण क्रमशः रुद्रैकादशकं पूजयेत्।

Verse 5

तेषां नामानि वक्ष्यामि यान्यतीतानि मे पुरा । आद्ये कृतयुगे तानि शृणु देवि यथार्थतः

तेषां नामानि वक्ष्यामि, यानि मे पुरा अतीतानि; आद्ये कृतयुगे तानि, देवि, यथार्थतः शृणु।

Verse 6

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः । वृषाकपिश्च शंभुश्च कपर्दी चापराजितः

अजैकपादोऽहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः। हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः। वृषाकपिः शम्भुश्च कपर्दी चापराजितः॥

Verse 7

आदौ कृतयुगे देवि त्रेतायां द्वापरेऽपि च । कलौ युगे तु संप्राप्ते जातं नामांतरं पुनः

आदौ कृतयुगे देवि, त्रेतायां द्वापरेऽपि च, एतानि नामानि; कलौ युगे संप्राप्ते पुनर्नामान्तरं जातम्।

Verse 8

एकादशधा रुद्राणां तानि ते वच्मि सांप्रतम् । भूतेशो नीलरुद्रश्च कपाली वृषवाहनः

रुद्राणां एकादशधा विभागे तानि तेऽद्य वच्मि। भूतेशो नीलरुद्रश्च कपाली वृषवाहनः॥

Verse 9

त्र्यंबको घोरनामा च महाकालोऽथ भैरवः । मृत्युंजयोऽथ कामेशो योगेश इति कीर्तितः । एकादशैते रुद्रास्ते कथिताः क्रमशः प्रिये

त्र्यम्बकः घोरनामाऽथ महाकालो भैरवस्तथा । मृत्युञ्जयोऽथ कामेशो योगेश इति कीर्तिताः । एते रुद्रा एकादश क्रमशः कथिताः प्रिये ॥

Verse 10

अनादिनिधना देवि भेदभिन्नास्तु ते पृथक् । एकादशस्वरूपेण पृथङ्नामप्रभेदतः

अनादिनिधना देवि भेदभिन्नास्तु ते पृथक् । एकादशस्वरूपेण पृथङ्नामप्रभेदतः ॥

Verse 11

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि लिंगैकादशकक्रमम् । स्थानसीमाप्रभेदेन माहात्म्योत्पत्तिकारणैः

देव्युवाच । भगवन् विस्तराद् ब्रूहि लिङ्गैकादशकक्रमम् । स्थानसीमाप्रभेदेन माहात्म्योत्पत्तिकारणैः ॥

Verse 12

कथं पूज्यानि तानीश के मंत्राः को विधिः स्मृतः । कस्मिन्पर्वणि काले वा सर्वं विस्तरतो वद

कथं पूज्यानि तानीश के मन्त्राः को विधिः स्मृतः । कस्मिन् पर्वणि काले वा सर्वं विस्तरतो वद ॥

Verse 13

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । सोमनाथादितः कृत्वा सिद्धिनाथादिकारणम्

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । सोमनाथादितः कृत्वा सिद्धिनाथादिकारणम् ॥

Verse 14

यच्छ्रुत्वा मुच्यते जंतुः पातकैः पूर्वसंचितैः । ये चैकादश रुद्रा वै तव प्रोक्ता मया प्रिये

एतत् श्रुत्वा हि जन्तुः पूर्वसञ्चितपातकैः प्रमुच्यते। ये चैकादश रुद्राः, प्रिये, ते मया तुभ्यं निश्चयेन प्रोक्ताः॥

Verse 15

दश ते वायवः प्रोक्ता आत्मा चैकादशः स्मृतः । तेषां नामानि वक्ष्यामि वायूनां शृणु मे क्रमात्

दश ते वायवः प्रोक्ताः, आत्मा चैकादशः स्मृतः। तेषां नामानि वक्ष्यामि; वायूनां मे क्रमात् शृणु॥

Verse 16

प्राणोऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च । नागश्च कूर्मः कृकलो देवदत्तो धनंजयः

प्राणोऽପानः समानश्च, उदानो व्यान एव च। नागश्च कूर्मः कृकलो, देवदत्तो धनञ्जयः॥

Verse 17

आत्मा चेति क्रमाज्ज्ञेया रुद्राधिपतयः क्रमात् । तेषां यात्रां क्रमाद्वक्ष्ये सर्वप्राणिहिताय वै

आत्मा चेति क्रमाज्ज्ञेया, रुद्राधिपतयः क्रमात्। तेषां यात्रां क्रमाद्वक्ष्ये सर्वप्राणिहिताय वै॥

Verse 18

रुद्राणामादिदेवोऽसौ पूर्वं सोमेश्वरः प्रिये । भूतेश्वरेति नाम्ना वै पूजयेत्तं विधानतः

रुद्राणामादिदेवोऽसौ पूर्वं सोमेश्वरः, प्रिये। भूतेश्वर इति नाम्ना वै पूजयेत्तं विधानतः॥

Verse 19

राजोपचारयोगेन श्रद्धापूतेन चेतसा । पंचामृतेन संस्नाप्य सद्योजातेन पूजयेत्

राजोपचारयोगेन श्रद्धापूतेन चेतसा । पञ्चामृतेन संस्नाप्य सद्योजातेन पूजयेत् ॥

Verse 20

पुष्पैर्मनोहरैर्भक्त्या ध्यात्वा देवं सदाशिवम् । त्रिभिः प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं प्रणिपत्य च

पुष्पैर्मनोहरैर्भक्त्या ध्यात्वा देवं सदाशिवम् । त्रिभिः प्रदक्षिणीकृत्य साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च ॥

Verse 21

रुद्रैकादशयात्रार्थी निर्विघ्नार्थं व्रजेत्ततः । भूतेश्वरेति यन्नाम प्रोक्तं तत्ते ब्रवीम्यहम्

रुद्रैकादशयात्रार्थी निर्विघ्नार्थं व्रजेत्ततः । भूतेश्वरेति यन्नाम प्रोक्तं तत्ते ब्रवीम्यहम् ॥

Verse 22

महदादि विशेषांतं भूतजालं यदीरितम् । पंचविंशति संख्याकं तेषामीशो यतः स्मृतः

महदादि विशेषान्तं भूतजालं यदीरितम् । पञ्चविंशति संख्याकं तेषामीशो यतः स्मृतः ॥

Verse 23

तेन भूतेश्वरेत्युक्तं नाम तस्य पुरा किल । पंचविंशतितत्त्वानि ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

तेन भूतेश्वरेत्युक्तं नाम तस्य पुरा किल । पञ्चविंशतितत्त्वानि ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात् ॥

Verse 24

भूतेशरुद्रं संपूज्य गच्छेद्वै मुक्तिमव्ययाम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तमादि रुद्रस्य कीर्तनम् । कीर्तनीयं द्विजातीनां कीर्तितं पुण्यवर्द्धनम्

भूतेशरुद्रं सम्यक् संपूज्य नरः खलु मुक्तिमव्ययां प्राप्नोति। इति संक्षेपतः प्रोक्तमादिरुद्रस्य कीर्तनम्। एतत् द्विजातीनां कीर्तनीयं, कीर्तितं पुण्यवर्द्धनम्।

Verse 87

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये भूतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये एकादशरुद्रमाहात्म्ये भूतेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः समाप्तः।