
अध्यायेऽस्मिन् देवी–ईश्वरसंवादरूपेण सान्निध्यतीर्थस्य माहात्म्यं, उत्पत्तिः, देशः, कर्मफलञ्च निरूप्यते। देवी पृच्छति—कुरुक्षेत्रसम्बद्धा महानीदी कथं प्रभासे सन्निहिता, स्नानादिभिः किं फलं स्यात्? ईश्वरः प्रत्याह—एतत्तीर्थं दर्शनस्पर्शमात्रेणापि शुभं पापनाशनं च; आदिनारायणात् पश्चिमदिशि निर्दिष्टपरिमाणे तस्य स्थितिः। ततः जरासन्धभयात् विष्णुः यादवांश्च प्रभासं नीत्वा समुद्रं निवासार्थं याचते। पर्वकाले राहुग्रस्ते सूर्ये (ग्रहणे) विष्णुः यादवाञ्श्वासयित्वा समाधिं प्रविश्य भूमिं भित्त्वा शुभां वारिधारां प्रादुर्भावयति, या स्नानार्थं महाप्रवाहा भवति। ग्रहणकाले तत्र स्नाताः यादवाः कुरुक्षेत्रयात्राफलसम्पूर्णं लभन्ते। अथ विधिवृद्धयः—ग्रहणकाले स्नानं कृतं चेत् अग्निष्टोमसम्पूर्णफलं; षड्रसोपेतं ब्राह्मणभोजनं महापुण्यवर्धनम्; होमः मन्त्रजपश्च प्रत्येकाहुत्या/जपेन कोटिगुणफलदौ; सुवर्णदानं तथा आदिदेवजनार्दनपूजनं प्रशस्यते। अन्ते श्रद्धालूनां श्रवणमात्रेणापि पापनाश इति फलश्रुतिः।
Verse 1
देव्युवाच । तत्र संनिहिता प्रोक्ता या त्वया वृषभध्वज । कथं देव समायाता कुरुक्षेत्रान्महानदी । किं प्रभावा तु सा प्रोक्ता फलं स्नानादिकेन किम्
देव्युवाच— वृषभध्वज, त्वया तत्र संनिहिता नाम नदी संनिहिता प्रोक्ता। सा महानीदी कुरुक्षेत्रात् कथं देव समायाता? तस्याः प्रभावः कः, स्नानादिभिः किं फलं भवति?
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्र संनिहिता शुभा । पापघ्नी सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि
ईश्वर उवाच— शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि यत्र सा शुभा संनिहिता। सा सर्वजन्तूनां पापघ्नी, दर्शनात् स्पर्शनादपि॥
Verse 3
आदिनारायणाद्देवि पश्चिमे धनुषां त्रये । संस्थिता सा महादेवी सरिद्रूपा महानदी
आदिनारायणात् देवि पश्चिमे धनुषां त्रये। संस्थिता सा महादेवी सरिद्रूपा महानदी॥
Verse 4
कथयामि समासेन तदुत्पत्तिं शृणु प्रिये । जरासंधभयाद्देवि विष्णुः परिजनैः सह
कथयामि समासेन तदुत्पत्तिं शृणु प्रिये। जरासन्धभयाद्देवि विष्णुः परिजनैः सह…
Verse 5
गृहीत्वा यादवान्सर्वान्बालवृद्धवणिग्जनान् । स शून्यां मथुरां कृत्वा प्रभासं समुपागतः
गृहीत्वा यादवान्सर्वान् बालवृद्धवणिग्जनान्। स शून्यां मथुरां कृत्वा प्रभासं समुपागतः॥
Verse 6
समुद्रं प्रार्थयामास स्थानं संवासहेतवे । एतस्मिन्नेव काले तु देवदेवो दिवाकरः
समुद्रं प्रार्थयामास स्थानं संवासहेतवे। एतस्मिन्नेव काले तु देवदेवो दिवाकरः॥
Verse 7
संग्रस्तो राहुणा देवि पर्वकाले ह्युपस्थिते । तं दृष्ट्वा यादवाः सर्वे विषादं परमं गताः
संग्रस्तो राहुणा देवि पर्वकाले ह्युपस्थिते। तं दृष्ट्वा यादवाः सर्वे विषादं परमं गताः॥
Verse 8
अप्राप्ताः संनिहित्यायां तानुवाच जनार्द्दनः । मा विषादं यदुश्रेष्ठा व्रजध्वं मयि संस्थिते
अप्राप्ताः संनिहित्यायां तानुवाच जनार्दनः। मा विषादं यदुश्रेष्ठा व्रजध्वं मयि संस्थिते॥
Verse 9
दृश्यतां मत्प्रभावोऽद्य धर्मा र्थमिह भूतले । आनयिष्याम्यहं सम्यक्पुण्यं सांनिहितं सरः
अद्य भूतले धर्मार्थं मत्प्रभावो दृश्यताम्। अहं सम्यक् सांनिहितं पुण्यं सरः प्रकटयिष्यामि॥
Verse 10
एवमुक्त्वा स भगवान्समाधिस्थो बभूव ह । एवं संध्यायतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः
एवमुक्त्वा स भगवान् समाधिस्थो बभूव ह। एवं संध्यायतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः॥
Verse 11
प्रादुर्भूता ततस्तस्य वारिधाराऽग्रतः शुभा । बिभेद्य धरणीपृष्ठं स्नानार्थं चासुरद्विषः
प्रादुर्भूता ततस्तस्य वारिधाराऽग्रतः शुभा। बिभेद्य धरणीपृष्ठं स्नानार्थं चासुरद्विषः॥
Verse 12
तत स्ते यादवाः सर्वे रामसांबपुरोगमाः । चक्रुः स्नानं महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे
ततस्ते यादवाः सर्वे रामसांबपुरोगमाः। चक्रुः स्नानं महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे॥
Verse 13
प्राप्तपुण्या बभूवुस्ते संनिहित्यासमुद्भवम् । कुरुक्षेत्रस्य यात्रायाः प्राप्य सम्यक्फलं हि ते
प्राप्तपुण्या बभूवुस्ते संनिहित्यासमुद्भवम्। कुरुक्षेत्रस्य यात्रायाः प्राप्य सम्यक्फलं हि ते॥
Verse 14
एवं तत्समनुप्राप्तं पुण्यं सान्निहितं सरः । तत्र स्नात्वा महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यशेषतः
एवं तत्समनुप्राप्तं पुण्यं सान्निहितं सरः। तत्र स्नात्वा महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे। अग्निष्टोमयज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यशेषतः॥
Verse 15
यस्तत्र भोजयेद्विप्रं षड्रसं विधिपूर्वकम् । एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता
यस्तत्र भोजयेद्विप्रं षड्रसं विधिपूर्वकम्। एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता॥
Verse 16
यस्तत्र कारयेद्धोमं संनिहित्यासमीपतः । एकैकाहुतिदानेन कोटिहोमफलं लभेत्
यस्तत्र कारयेद्धोमं संनिहित्यासमीपतः। एकैकाहुतिदानेन कोटिहोमफलं लभेत्॥
Verse 17
मन्त्रजाप्यं तु कुरुते तत्र स्थाने स्थितो यदि । एकैकमंत्रजाप्येन कोटिजाप्यफलं लभेत्
मन्त्रजाप्यं तु कुरुते तत्र स्थाने स्थितो यदि। एकैकमंत्रजाप्येन कोटिजाप्यफलं लभेत्॥
Verse 18
सुवर्णदानं दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः । स्नात्वा संपूजनीयश्च आदिदेवो जनार्द्दनः
सुवर्णदानं दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः। स्नात्वा संपूजनीयश्च आदिदेवो जनार्द्दनः॥
Verse 19
इति वै कथितं सम्यक्फलं सांनिहितं तव । श्रुतं पापहरं नृणां सम्यक्छ्रद्धावतां प्रिये
इति ते सम्यगाख्यातं सांनिहित्याः फलं शुभम् । श्रुतं श्रद्धावतां नॄणां पापहारी भवेत्प्रिये ॥
Verse 85
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्यवर्णनंनाम पंचाशीतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘सांनिहित्यामाहात्म्यवर्णनम्’ इति पञ्चाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः ॥