Adhyaya 81

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवेशं दैत्यसूदनम् । पापघ्नं सर्वजंतूनां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ईश्वर उवाच—ततः गच्छेत् महादेवि देवेशं दैत्यसूदनम्। पापघ्नं सर्वजन्तूनां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्।

Verse 2

अनादियुगसंस्थानं सर्व कामप्रदं शुभम् । संसारसागरे घोरे स्थितं नौरिव तारणे

अनादियुगसंस्थितं शुभं सर्वकामप्रदं चैतत् । घोरसंसारसागरे स्थितं नौरेव तारणाय ॥

Verse 3

अन्ये सर्वेऽपि नश्यंति कल्पांते ब्रह्मणो दिने । एतानि मुक्त्वा देवेशि न्यग्रोधं सप्त कल्पगम

अन्ये सर्वेऽपि नश्यन्ति कल्पान्ते ब्रह्मणो दिने । एतानि मुक्त्वा देवेशि न्यग्रोधः सप्तकल्पगः ॥

Verse 4

कल्पवृक्षं तथाऽगारं वैडूर्यं पर्वतोत्तमम् । श्रीदैत्यसूदनं देवं मार्कंडेयं महामुनिम्

कल्पवृक्षं तथाऽगारं वैडूर्यं पर्वतोत्तमम् । श्रीदैत्यसूदनं देवं मार्कण्डेयं महामुनिम् ॥

Verse 5

अक्षयाश्चाव्ययाश्चैते सप्तकल्पानि सुन्दरि । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः

अक्षयाश्चाव्ययाश्चैते सप्तकल्पानि सुन्दरि । देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनःपुनः ॥

Verse 6

श्रीदैत्यसूदनाद्देवि नान्यास्ति भुवि देवता । यवाकारं तु तस्यैव क्षेत्रपातकनाशनम्

श्रीदैत्यसूदनाद्देवि नान्यास्ति भुवि देवता । यवाकारं तु तस्यैव क्षेत्रपातकनाशनम् ॥

Verse 7

सेवितं चर्षिभिः सिद्धैर्यक्षविद्याधरोरगैः । तस्य सीमां प्रवक्ष्यामि विष्णुक्षेत्रस्य भामिनि

सेवितं चर्षिभिः सिद्धैर्यक्षविद्याधरोरगैः । तस्य सीमां प्रवक्ष्यामि विष्णुक्षेत्रस्य भामिनि ॥

Verse 8

पूर्वे यमेश्वरं यावच्छ्रीसोमेशं तु पश्चिमे । उत्तरे तु विशालाक्षी दक्षिणे सरितां पतिः

पूर्वे यमेश्वरं यावच्छ्रीसोमेशं तु पश्चिमे । उत्तरे तु विशालाक्षी दक्षिणे सरितां पतिः ॥

Verse 9

एतत्क्षेत्रं यवाकारं वैष्णवं पापनाशनम्

एतत्क्षेत्रं यवाकारं वैष्णवं पापनाशनम् ॥

Verse 10

अत्र क्षेत्रे मृता ये तु पापिनोऽपि नरा ध्रुवम् । स्वर्गं गच्छंति ते सर्वे संतः सुकृतिनो यथा

अत्र क्षेत्रे मृता ये तु पापिनोऽपि नरा ध्रुवम् । स्वर्गं गच्छंति ते सर्वे संतः सुकृतिनो यथा ॥

Verse 11

अत्र दत्तं हुतं जप्तं तपस्तप्तं कृतं हि यत् । तत्सर्वं चाक्षयं प्रोक्तं सप्तकल्पावधि प्रिये

अत्र दत्तं हुतं जप्तं तपस्तप्तं कृतं हि यत् । तत्सर्वं चाक्षयं प्रोक्तं सप्तकल्पावधि प्रिये ॥

Verse 12

तत्रैकमपि यो देवि ब्राह्मणं भोजयिष्यति । विधिना विष्णुमुद्दिश्य कोटिर्भवति भोजिता

तत्र देवि यो विधिना विष्णुमुद्दिश्यैकमपि ब्राह्मणं भोजयति, तस्य तद्भोजनं कोटिब्राह्मणभोजनसदृशं फलति।

Verse 13

तत्रोपवासं यः कुर्यान्नरो भक्तिसमन्वितः । एकेनैवोपवासेन उपवासायुतं फलम् । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सोपवासो जितेंद्रियः

तत्र भक्तिसमन्वितो नरः योपवासं करोति, स एकेनैवोपवासेनोपवासायुतफलं लभते। चक्रतीर्थे स्नात्वा सोपवासो जितेन्द्रियः स महत्पुण्यमवाप्नोति।

Verse 14

द्वादश्यां कार्त्तिके मासि दद्याद्विप्रेषु कांचनम् । विष्णुं संपूज्य विधिवन्मुच्यते सर्वपातकैः

कार्त्तिकमासे द्वादश्यां विप्रेषु काञ्चनं दद्यात्। विष्णुं विधिवत्संपूज्य स सर्वपातकैर्मुच्यते।

Verse 15

देव्युवाच । दैत्यसूदननामेति कथं तस्य प्रकीर्तितम् । कस्मिन्काले तु देवेश तन्मे विस्तरतो वद

देव्युवाच—दैत्यसूदन इति नाम तस्य कथं प्रकीर्तितम्? कस्मिन्काले च, देवेश, तदेतन्मे विस्तरेण वद।

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं पापनाशनम् । दैत्यसूदनदेवस्य पुरा वृत्तं महोदयम्

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि पापनाशनं माहात्म्यम्। दैत्यसूदनदेवस्य पुरावृत्तं महोदयम्।

Verse 17

देवि तस्यैव नामानि कल्पेकल्पे भवंति वै । अनादिनिधनान्येव संभवन्ति पुनःपुनः

देवि, तस्यैव नामानि कल्पे कल्पे भवन्ति वै। अनादिनिधनान्येव पुनःपुनः सम्भवन्ति॥

Verse 18

पूर्वकल्पे श्रिया वृत्तो वामनस्तु द्वितीयके । वज्रांगस्तु तृतीये वै तुरीये कमलाप्रियः

पूर्वकल्पे श्रियावृत्तो वामनस्तु द्वितीयके। वज्राङ्गस्तु तृतीये वै तुरीये कमलाप्रियः॥

Verse 19

पंचमे दुःखहर्त्ता च षष्ठे तु पुरुषोत्तमः । श्रीदैत्यसूदनो देवः कल्पे वै सप्तमे स्मृतः

पञ्चमे दुःखहर्ता च षष्ठे तु पुरुषोत्तमः। श्रीदैत्यसूदनो देवः कल्पे वै सप्तमे स्मृतः॥

Verse 20

तस्यैव नाम चोत्पत्तिं कथयामि यथार्थतः

तस्यैव नाम चोत्पत्तिं कथयामि यथार्थतः॥

Verse 21

पुरा देवासुरे युद्धे दानवैर्देवकंटकैः । निर्जिता देवताः सर्वे जग्मुस्ते शरणं हरिम् । क्षीरोदवासिनं देवमस्तुवन्प्रणताः स्थिताः

पुरा देवासुरे युद्धे दानवैर्देवकण्टकैः। निर्जिता देवताः सर्वे जग्मुस्ते शरणं हरिम्॥ क्षीरोदवासिनं देवं स्तुवन् प्रणताः स्थिताः॥

Verse 22

देवा ऊचुः । जय देव जगन्नाथ दैत्यासुरविमर्द्दन । वाराहरूपमास्थाय उद्धृता वसुधा त्वया

देवा ऊचुः— जय जय देव जगन्नाथ, दैत्यासुरविमर्दन! वाराहरूपमास्थाय त्वया वसुधा समुद्धृता।

Verse 23

उद्धृता मत्स्यरूपेण वेदा उदधिमध्यतः । कूर्मरूपी तथा भूत्वा क्षीरोदार्णवमंथनम्

मत्स्यरूपेण त्वया वेदा उदधिमध्यतो उद्धृताः; कूर्मरूपी च भूत्वा क्षीरोदार्णवमन्थनं त्वया धारितम्।

Verse 24

कृत्वा त्वया जगन्नाथ उद्धृता श्रीर्नमो ऽस्तु ते । श्रीपतिः श्रीधरो देव आर्त्तानामर्तिनाशनः

कृत्वा त्वया जगन्नाथ, उद्धृता श्रीर्नमोऽस्तु ते। श्रीपतिः श्रीधरो देव, आर्तानामर्तिनाशनः।

Verse 25

बलिर्वामनरूपेण त्वया बद्धोऽसुरारिणा । हिरण्याक्षो महादैत्यो हिरण्यकशिपुर्हतः

वामनरूपेण त्वया, असुरारिणा, बलिर्बद्धः। हिरण्याक्षो महादैत्यो हतः, हिरण्यकशिपुश्च निहतः।

Verse 26

नारसिंहेन रूपेण अन्तरिक्षे धृतस्त्वया । देवमूल महादेव उद्धृतं भुवनं त्वया

नारसिंहेन रूपेण त्वया अन्तरिक्षे धृतं जगत्। देवमूल महादेव, त्वयैव भुवनं समुद्धृतं धारितं च।

Verse 27

त्वया विना जगन्नाथ भुवनं निष्प्रभी कृतम् । सूर्येणेव तु विक्रान्तं तमोभिरिव दानवैः

त्वया विना जगन्नाथ भुवनं निष्प्रभी कृतम् । सूर्येणेव तु विक्रान्तं तमोभिरिव दानवैः

Verse 28

श्रुत्वा स्तोत्रमिदं देवि विष्णुः कमललोचनः । उवाच देवान्ब्रह्माद्यान्क्षीरोदार्णव बोधितः

श्रुत्वा स्तोत्रमिदं देवि विष्णुः कमललोचनः । उवाच देवान्ब्रह्माद्यान्क्षीरोदार्णव बोधितः

Verse 29

भयं त्यजध्वं वै देवा दानवान्प्रति सर्वथा । अचिरेणैव कालेन घातयिष्यामि दानवान्

भयं त्यजध्वं वै देवा दानवान्प्रति सर्वथा । अचिरेणैव कालेन घातयिष्यामि दानवान्

Verse 30

एवमुक्त्वाथ तैः सार्द्धमा जगाम जनार्द्दनः । दानवान्घातयामास स चक्रेण पृथक्पृथक्

एवमुक्त्वाथ तैः सार्द्धमा जगाम जनार्द्दनः । दानवान्घातयामास स चक्रेण पृथक्पृथक्

Verse 31

भयार्त्ता दानवाः सर्वे पलायनपरायणाः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य समुद्राभिमुखा भवन्

भयार्त्ता दानवाः सर्वे पलायनपरायणाः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य समुद्राभिमुखा भवन्

Verse 32

नश्यमानास्ततो दृष्ट्वा दैत्यान्दैत्यविनाशनम् । संजघ्ने तान्स चक्रेण निःशेषान्सर्वदानवान्

नश्यमानान् दैत्यान् दृष्ट्वा दैत्यविनाशनः सः चक्रेण तान् संजघ्ने, निःशेषान् सर्वदानवान्।

Verse 33

हतेषु सर्वदैत्येषु देवब्राह्मणतापसैः । कल्याणमभवत्तत्र जगत्स्वस्थमनाकुलम्

हतेषु सर्वदैत्येषु देवब्राह्मणतापसां कृते तत्र कल्याणमभवत्; जगत् स्वस्थमनाकुलम्।

Verse 34

तत्प्रभृत्येव देवस्य दैत्यसूदननाम तत् । एतन्माहात्म्यमतुलं कथितं तव सुन्दरि । दैत्यसूदनदेवस्य महाभाग्यं महोदयम्

ततः प्रभृत्येव देवस्य ‘दैत्यसूदन’ इति नामाभवत्। सुन्दरि, एतत् अतुलं माहात्म्यं तव कथितम्—दैत्यसूदनदेवस्य महाभाग्यं महोदयम्।

Verse 35

तं दृष्ट्वा न जडो नांधो न दरिद्रो न दुःखितः । जायते सप्त जन्मानि सत्यंसत्यं वरानने

तं दृष्ट्वा न जडो नान्धो न दरिद्रो न दुःखितः सप्त जन्मानि जायते; सत्यं सत्यं वरानने।

Verse 36

श्रवणद्वादशीं पुण्यां रोहिण्यां चाष्टमीं शुभाम् । शयनोत्थापनीं चैव नरः कृत्वा प्रयत्नतः

श्रवणद्वादशीं पुण्यां रोहिण्यां चाष्टमीं शुभाम्। शयनोत्थापनीं चैव नरः कृत्वा प्रयत्नतः॥

Verse 37

एकैकेनोप वासेन उपवासायुतं फलम् । लभते नात्र सन्देहो दैत्यसूदनसन्निधौ

एकैकेनोपवासेनोपवासायुतफलं लभते; नात्र संशयः—दैत्यसूदनस्य सन्निधौ।

Verse 38

चण्डालः श्वपचो वापि तिर्यग्योनिगतोऽपि वा । प्राणत्यागे कृते तस्मिन्नाच्युतं लोकमाप्नुयात्

चण्डालः श्वपचो वापि तिर्यग्योनिगतोऽपि वा, तस्मिन् स्थाने प्राणत्यागं कृत्वा अच्युतलोकमाप्नुयात्।

Verse 39

कार्तिक्यां चैव वैशाख्यां मासमेकमुपोषयेत् । दैत्यसूदनमध्यस्थः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

कार्तिक्यां चैव वैशाख्यां मासमेकमुपोषयेत्; दैत्यसूदनमध्यस्थः सम्यक्श्रद्धासमन्वितः।

Verse 40

एकैकेनोपवासेन कोटिकोटि पृथक्पृथक् । लभते तत्फलं सर्वं विष्णुक्षेत्रप्रभावतः

एकैकेनोपवासेन कोटिकोटि पृथक्पृथक् फलानि लभते; तत्सर्वं विष्णुक्षेत्रप्रभावतः।

Verse 41

दीपं ददाति यस्तत्र मासं वा पक्षमेव वा । एकैक दीपदानेन कोटिदीपफलं लभेत्

दीपं ददाति यस्तत्र मासं वा पक्षमेव वा; एकैकदीपदानेन कोटिदीपफलं लभेत्।

Verse 42

पंचामृतेन संस्नाप्य देवदेवं चतुर्भुजम् । एकादश्यां निराहारः पूजयित्वाऽच्युतो भवेत्

पञ्चामृतेन संस्नाप्य देवदेवं चतुर्भुजम् । एकादश्यां निराहारः पूजयित्वाऽच्युतो भवेत् ॥

Verse 43

चातुर्मास्यं विधानेन दैत्यसूदनसन्निधौ । नियमेन क्षिपेद्यस्तु तस्य तुष्यति केशवः

चातुर्मास्यं विधानेन दैत्यसूदनसन्निधौ । नियमेन क्षिपेद्यस्तु तस्य तुष्यति केशवः ॥

Verse 44

अन्यक्षेत्रेषु यत्कृत्वा चातुर्मास्यानि कोटिशः । तत्फलं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात्

अन्यक्षेत्रेषु यत्कृत्वा चातुर्मास्यानि कोटिशः । तत्फलं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात् ॥

Verse 45

ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात् । तत्पुण्यं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात्

ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात् । तत्पुण्यं लभते सर्वं दैत्यसूदनदर्शनात् ॥

Verse 46

एकादश्यां तु यस्तत्र कुरुते जागरं नरः । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैः प्रेक्षणीयैस्तथाविधैः । स याति वैष्णवं लोकं यं गत्वा न निवर्त्तते

एकादश्यां तु यस्तत्र कुरुते जागरं नरः । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैः प्रेक्षणीयैस्तथाविधैः । स याति वैष्णवं लोकं यं गत्वा न निवर्त्तते ॥

Verse 47

हत्याऽयुतानीह सुसंचितानि स्तेयानि रुक्मस्य न सन्ति संख्या । निहंति केनापि पुरा कृतानि सर्वाणि भद्रा निशि जागरेण

हत्याऽयुतान्यपि सुसञ्चितानि स्तेयानि च स्वर्णस्य असंख्यकानि। पुराकृतानि सकलानि पापानि, भद्रे, निशि जागरणेन केनापि शक्त्या नश्यन्ति॥

Verse 48

मार्गा न ते प्रेतपुरी न दूता वनं च तत्खेचरखड्गपत्रम् । स्वप्ने न पश्यंति च ते मनुष्या येषां गता जागरणेन भद्रा

न ते मार्गाः प्रेतपुरीं प्रति सन्ति, न दूता यमस्य, न च तत् खड्गपत्रवनम्। येषां भद्रे जागरणेन गतिः, ते जनाः स्वप्नेऽपि तान् भयदर्शान् न पश्यन्ति॥

Verse 49

कन्यासहस्रं विधिवद्ददाति रत्नैरलंकृत्य स्वधर्मबुद्ध्या । गवां सहस्रं कुरुजांगले तु तेषां परं जागरणेन विष्णोः

कन्यासहस्रं विधिवद्ददाति रत्नैरलङ्कृत्य स्वधर्मबुद्ध्या। गवां सहस्रं कुरुजाङ्गले वा, तेषां फलं विष्णोः परं जागरणेन॥

Verse 50

कृत्वा चैवोपवासं च योऽश्नाति द्वादशीदिने । नैवेद्यं तुलसीमिश्रं हत्याकोटिविनाशनम्

कृत्वा चैवोपवासं च योऽश्नाति द्वादशीदिने। नैवेद्यं तुलसीमिश्रं हत्याकोटिविनाशनम्॥

Verse 51

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । दैत्यसूदनदेवस्य किमन्यत्परिपृच्छसि

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम्। दैत्यसूदनदेवस्य किमन्यत् परिपृच्छसि॥

Verse 52

पीतवस्त्राणि देवस्य गां हिरण्यं च दापयेत् । स्नात्वा चक्रवरे तीर्थे मुच्यते सर्वपातकात्

देवाय पीतवस्त्राणि गां हिरण्यं च दापयेत्। चक्रवरे तीर्थे स्नात्वा सर्वपातकैः प्रमुच्यते॥

Verse 81

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीदैत्यसूदनमाहात्म्यवर्णनंनामैकाशीतितमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीदैत्यसूदनमाहात्म्यवर्णनं नामैकाशीति तमोऽध्यायः समाप्तः॥