Adhyaya 78
ईश्वरः महादेवीं प्रति उपदिशति—आग्नेये दिग्भागे, पञ्चधन्वन्तरमिते देशे स्थितं वैश्वानरेश्वरं देवतां गच्छेति। तस्य दर्शनस्पर्शाभ्यां पापघ्नत्वं, मलनाशकत्वं च वर्ण्यते। ततः उपदेशरूपा कथा—कदाचित् शुकः राजभवने नीडं कृत्वा भार्यया सह दीर्घकालं न्यवसत्। न भक्त्यर्थं, किन्तु नीडासक्त्या तौ नित्यं प्रदक्षिणां कुर्वन्तौ कालान्तरे मृतौ। तस्य क्षेत्रस्य प्रभावात् तौ जातिस्मरौ भूत्वा लोपा-मुद्रा-अगस्त्यौ प्रसिद्धिं गतौ। पूर्वदेहस्मृत्या अगस्त्यः गाथां वदति—यः सम्यक् प्रदक्षिणां कृत्वा वह्नीशं पश्यति, स कीर्तिं प्राप्नोति, यथा अहं पूर्वम्। अन्ते विधिः—घृतस्नानेन देवं स्नापयेत्, विधिवत् पूजयेत्, श्रद्धया पात्रब्राह्मणाय सुवर्णं दद्यात्। एतत्कृत्वा तीर्थफलसम्पूर्णं लभते, वह्निलोकं गत्वा अक्षयकालं रमते; इति प्रभासखण्डेऽस्य विभागे अष्टसप्ततितमोऽध्यायः।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं वैश्वानरेश्वरम् । तस्यैवाग्नेयकोणस्थं धनुषां पंचके स्थितम्
ईश्वर उवाच । ततः गच्छेन्महादेवि देवं वैश्वानरेश्वरम् । तस्यैवाग्नेयकोणस्थं धनुषां पञ्चके स्थितम् ॥
Verse 2
पापघ्नं सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि । तत्र कश्चिच्छुकः पूर्वं नीडं देवि चकार ह
पापघ्नं सर्वजन्तूनां दर्शनात् स्पर्शनादपि । तत्र कश्चित् शुकः पूर्वं नीडं देवि चकार ह ॥
Verse 3
प्रासादे भार्यया सार्द्धं निवस न्सुचिरं स्थितः । ततस्तौ दंपती नित्यं प्रदक्षिणं प्रचक्रतुः
प्रासादे भार्यया सार्धं निवसन् सुचिरं स्थितः । ततस्तौ दम्पती नित्यं प्रदक्षिणं प्रचक्रतुः ॥
Verse 4
कुलायस्य वशाद्देवि न तु भक्त्या कथंचन । कालेन महता तौ च पंचत्वं समुपस्थितौ
कुलायस्य वशाद् देवि न तु भक्त्या कथञ्चन । कालेन महता तौ च पञ्चत्वं समुपस्थितौ ॥
Verse 5
जातौ तेन प्रभावेन उक्तौ जातिस्मरौ भुवि । लोपामुद्रागस्त्यनामप्रसिद्धिं परमां गतौ
जातौ तेन प्रभावेन उक्तौ जातिस्मरौ भुवि । लोपामुद्रागस्त्यनामप्रसिद्धिं परमां गतौ ॥
Verse 6
अथ गाथा पुरी गीता अगस्त्येन महात्मना । स्मरता पूर्वदेहं तु विस्मयेनानुभूतिजा
अथ गाथा पुरी गीता अगस्त्येन महात्मना । स्मरता पूर्वदेहं तु विस्मयेनानुभूतिजा ॥
Verse 7
कृत्वा प्रदक्षिणं सम्यग्वह्नीशं यः प्रपश्यति । नूनं प्रसिद्धिमाप्नोति इतश्चाहं यथा पुरा
यः सम्यक् प्रदक्षिणां कृत्वा वह्नीशं प्रपश्यति, स नूनं प्रसिद्धिमाप्नोति—यथाहं पुरा अत्रैव।
Verse 8
एवं देवि तवाख्यातं माहात्म्यं वह्निदैवतम् । श्रुतं पापहरं नृणां सर्वकामफलप्रदम्
एवं देवि, वह्निदैवतमाहात्म्यं तवाख्यातम्; एतत् श्रुतं नृणां पापहरं सर्वकामफलप्रदम्।
Verse 9
घृतेन तं तु संस्नाप्य विधिना वै समर्चयेत् । हेम दद्याच्च विप्रेंद्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
घृतेन तं संस्नाप्य विधिना समर्चयेत्; विप्रेन्द्र, सम्यक् श्रद्धासमन्वितः हेम च दद्यात्।
Verse 10
एवं कृत्वा विधानेन सम्यग्यात्राफलं लभेत् । वह्निलोकं तु संप्राप्य मोदते कालमक्षयम्
एवं विधानेन कृत्वा सम्यग् यात्राफलं लभेत्; वह्निलोकं संप्राप्य कालमक्षयं मोदते।
Verse 78
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहरुया संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वैश्वानरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तति तमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्या संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘वैश्वानरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः।