
अध्यायेऽस्मिन् शिवदेव्योर् धर्मतत्त्वसंवादरूपेण प्रभासक्षेत्रे सूक्ष्मयात्रामार्गो निरूप्यते। ईश्वरः देवीं कुमारेश्वरलिङ्गस्य दर्शनपूजनाय निर्देशयति; तत् लिङ्गं महापातकनाशनं परमप्रभावयुक्तं च कथ्यते। वरुणनैऋतदिशयोः सम्बन्धेन तथा गौरीतपोवनस्य निकटत्वेन तस्य स्थाननिर्देशः कृत्वा पवित्रभूगोलः सुस्पष्टः क्रियते। लिङ्गस्य प्रतिष्ठा महातपः कृत्वा षण्मुखेन (कुमारस्कन्देन) कृतैति कारणेन नामप्रामाण्यं च व्याख्यायते। ततः फलतुलनाविधानं प्रदर्श्यते—अन्यत्र मासान् यावत् पूजनफलम्, अत्र विधिपूर्वकस्य एकाहपूजनस्यैव समं भवतीति। कामक्रोधलोभरागमात्सर्यत्यागः, ब्रह्मचर्यसंयमश्च एकस्मिन्नपि पूजाकर्मणि आवश्यक इति निर्दिश्यते। अन्ते विधिवत्पूजनं याथार्थ्येन यात्राफलं ददातीति निश्चयः प्रतिपाद्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । लिंगं महाप्रभावं हि महापातकनाशनम्
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । लिङ्गं महाप्रभावं हि महापातकनाशनम् ॥
Verse 2
धनुषां त्रिंशता देवि वरुणान्नैऋते स्थितम् । गौरीतपोवनाद्देवि दक्षिण स्थानसंस्थितम्
धनुषां त्रिंशता देवि वरुणान्नैऋते स्थितम् । गौरीतपोवनाद्देवि दक्षिणे स्थानसंस्थितम् ॥
Verse 3
षण्मुखेन महादेवि तत्र कृत्वा महत्तपः । प्रतिष्ठितं महालिंगं कुमारेशस्ततोऽभवत्
षण्मुखेन महादेवि तत्र कृत्वा महत्तपः । प्रतिष्ठितं महालिङ्गं कुमारेशस्ततोऽभवत् ॥
Verse 4
यस्तं पूजयते भक्त्या मासमेकं निरन्तरम् । षण्मासस्यार्चनेनैव यत्पुण्यमुपजायते
यस्तं पूजयते भक्त्या मासमेकं निरन्तरम् । षण्मासस्यार्चनेनैव यत्पुण्यमुपजायते ॥
Verse 5
तत्पुण्यं सकलं तस्य कुमारेशार्चनात्सकृत् । लभते दिवसैकेन विधिना यदि पूजयेत्
तत्पुण्यं सकलं तस्य कुमारेशार्चनात्सकृत् । लभते दिवसैकेन विधिना यदि पूजयेत् ॥
Verse 6
कामं क्रोधं तथा लोभं रागं त्यक्त्वा तु मत्सरम् । ब्रह्मचारी यतिर्भूत्वा सकृदप्येनमर्चयेत्
कामं क्रोधं तथा लोभं रागं त्यक्त्वा तु मत्सरम् । ब्रह्मचारी यतिर्भूत्वा सकृदप्येनमर्चयेत् ॥
Verse 7
एवं संपूजिते देवि सम्यग्यात्रा फलं लभेत्
एवं संपूजिते देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत् ॥
Verse 73
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये “कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्” इति नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः।