
अध्यायेऽस्मिन् दिव्यसंवादरूपेण ईश्वरः देवीं प्रति उपदिशति—आग्नेयदिशि गौरीतपःकानने विंशतिधन्वन्तरस्थितं वरुणेश्वरलिङ्गं परमं पुण्यं द्रष्टव्यमिति। तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं कारणकथया प्रकाश्यते—पूर्वं कुम्भजेन (अगस्त्येन) समुद्रो पीतः, तदा जलाधिपो वरुणः क्रोधतापाभ्यां पीडितः सन् प्राभासक्षेत्रं घोरतपसः योग्यं ज्ञात्वा दुष्करं तपः चकार। स महालिङ्गं प्रतिष्ठाप्य युतवर्षपर्यन्तं भक्त्या पूजयामास। ततः प्रसन्नः शिवः स्वगङ्गाजलेन रिक्तं समुद्रं पुनः पूर्णं चकार, वरुणाय वरान् ददौ; ततोऽद्यापि समुद्राः परिपूर्णा इति कथ्यते, लिङ्गं च ‘वरुणेश्वर’ इति प्रसिद्धिं ययौ। अनन्तरं फलश्रुतिः—वरुणेश्वरदर्शनमात्रेण सर्वतीर्थफलप्राप्तिः; अष्टम्यां चतुर्दश्यां च दध्ना लिङ्गाभिषेकः वेदविद्यावर्धकः इति। स्नान-जप-बलि-होम-पूजा-स्तोत्र-नृत्यादयः तत्र कृताः अक्षयाः, सर्वेषां जनानां देहावस्थाभेदानां च मोक्षोपकारकाः; तीर्थफलस्वर्गकामिभिः सुवर्णपद्म-मुक्तादिदानं प्रशस्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वरुणेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाग्नेय्यां धनुषां विंशतौ स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि वरुणेन प्रतिष्ठितम्
ईश्वर उवाच—ततो महादेवि वरुणेश्वरं उत्तमं गच्छेत्। गौरीतपोवनस्याग्नेय्यां दिशि धनुषां विंशतिदूरे वरुणेन प्रतिष्ठितं महाप्रभावं लिङ्गं स्थितम्।
Verse 2
पूर्वं पीतो यदा देवि समुद्रः कुम्भजन्मना । तदा कोपेन सन्तप्तो वरुणः सरितां पतिः
पूर्वं देवि कुम्भजन्मना मुनिना यदा समुद्रः पीतः। तदा सरितां पतिः वरुणः कोપेन सन्तप्तोऽभवत्।
Verse 3
कामिकं तु समाज्ञाय क्षेत्रं प्राभासिकं तदा । तत्रातपद्देवि तपः स वै परमदुश्चरम्
तदा प्राभासिकं क्षेत्रं कामिकं इति सम्यग्ज्ञात्वा। स देवि तत्र परमदुश्चरं तपोऽतपৎ।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं संपूजयति भक्तितः । वर्षाणामयुतं साग्रं पूजितो वृषभध्वजः
महालिङ्गं प्रतिष्ठाप्य स भक्तितः संपूजयत्। वर्षाणामयुतं साग्रं वृषभध्वजः पूजितोऽभवत्।
Verse 5
ततः प्रसन्नो देवेशि निजगंगाजलेन तु । पूरयामास तं रिक्तं समुद्रं यादसांपतिम्
ततः देवेशि प्रसन्नः स निजगङ्गाजलेन। रिक्तं तं समुद्रं यादसां पतिं पूरयामास।
Verse 6
छंदयामास तं लिंगं वरदानैरनेकधा । तत्प्रभृत्येव ते सर्वे समुद्राः परिपूरिताः
स तं लिङ्गं बहुविधैर्वरदानैः सन्तोषयामास। ततः प्रभृति सर्वे समुद्राः परिपूर्णा एवाभवन्॥
Verse 7
वरुणेश्वरनामेति तल्लिंगं तत्प्रभृत्यभूत्
तत्प्रभृत्येव तल्लिङ्गं ‘वरुणेश्वर’ इति नाम्ना प्रसिद्धिमगमत्॥
Verse 8
को ह्यर्थो बहुभिर्लिंगैर्दृष्टैर्वा सुरसुन्दरि । वरुणेशेन दृष्टेन सर्वतीर्थफलं लभेत्
हे सुरसुन्दरि, बहुभिर्लिङ्गैर्दर्शनस्य किं प्रयोजनम्? वरुणेश्वरदर्शनेनैव सर्वतीर्थफलमवाप्यते॥
Verse 9
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तद्दध्ना स्नापयेद्यदि । स ब्राह्मणश्चतुर्वेदो जायते नात्र संशयः
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च तद्दध्ना यः स्नापयेत्। स चतुर्वेदविद् ब्राह्मणो जायते, नात्र संशयः॥
Verse 10
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्ये वरानने । मूकांधबधिरा बालाः स्त्रियश्चैव नपुंसकाः
हे वरानने, ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्ये च; मूका अन्धा बधिरा बालाः स्त्रियश्चैव नपुंसकाः॥
Verse 11
दृष्ट्वा गच्छंति ते देवि स्वर्गं धर्मपरायणाः । स्नानं जाप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रं च नर्तनम् । तस्मिन्स्थाने तु यः कुर्यात्तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
दृष्ट्वा तं पावनं देवि धर्मपरायणाः स्वर्गं गच्छन्ति। स्नानं जप्यं बलिं होमं पूजां स्तोत्रं च नर्तनं—तस्मिन्स्थाने यत्किञ्चित्कृतं तत्सर्वमक्षयं पुण्यं भवेत्।
Verse 12
हैमं पद्मं मौक्तिकं च दानं तत्रैव दापयेत् । सम्यग्यात्राफलापेक्षी स्वर्गापेक्षी तथा नरः
सम्यग्यात्राफलापेक्षी स्वर्गापेक्षी च नरः। तत्रैव दानं दापयेत्—हैमं पद्मं मौक्तिकं च यथाविधि।
Verse 70
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ततितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘वरुणेश्वरमाहात्म्यवर्णन’नाम सप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः।