Adhyaya 60
अध्यायेऽस्मिन् देवी–ईश्वरयोः प्रश्नोत्तररूपेण तत्त्वविचारः प्रवर्तते। ईश्वरः प्रथमं प्रभासक्षेत्रस्य यात्राफलप्रदाः त्रयो दूतयः—मङ्गला, विशालाक्षी, चत्वरदेवी—इति निर्दिशति। ततः देवी तासां स्थितिस्थानं पूजाविधिं च सूक्ष्मतया पृच्छति; ईश्वरः तासां शक्तिरूपत्वं व्याचष्टे—मङ्गला ब्राह्मी, विशालाक्षी वैष्णवी, चत्वरदेवी रौद्रीशक्तिरिति। मङ्गलायाः स्थानं च निर्दिश्यते—अजादेव्याः उत्तरतः, राह्वीशस्य तु अल्पदूरं दक्षिणतः। सोमदेवेन सोमेश्वरे कृतयज्ञकर्मणि सा ब्रह्मादिदेवान् मङ्गलं ददौ इति तस्या नामनिर्वचनं कथ्यते; अतः सा “सर्वमाङ्गल्यदायिनी” इति प्रसिद्धा। तृतीयापूजया अमङ्गलनाशः शोकदुःखनिवृत्तिश्च भवतीति फलश्रुतिः, तथा दम्पतीभोजनं, वस्त्रसहितफलदानं, पृषदसहितघृतभक्षणं च शुद्ध्यर्थं पुण्यकर्मत्वेन प्रशस्यते। अन्ते मङ्गलामाहात्म्यं सर्वपातकनाशनत्वेन संक्षेपेण निगद्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । प्रभासक्षेत्रदूतीनां त्रितयं वरवर्णिनि । अथ ते संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये
ईश्वर उवाच— वरवर्णिनि प्रिये, प्रभासक्षेत्रदूतीनां त्रितयं सम्यक् प्रवक्ष्यामि। एकमनाः शृणु॥
Verse 2
प्रथमा मंगला देवी विशालाक्षी द्वितीयिका । तथा चत्वरदेवी तु तृतीया परिकीर्तिता
प्रथमा मङ्गला देवी, द्वितीया विशालाक्षी। तथा तृतीया चत्वरदेवी इति परिकीर्तिता॥
Verse 3
यथानुक्रमतः पूज्याः शक्तयस्ता वरानने । प्रभासक्षेत्रयात्रायाः फलप्रेप्सुर्नरो यदि
यथानुक्रमतः पूज्याः एताः शक्तयः, वरानने। यदि नरः प्रभासक्षेत्रयात्रायाः फलं प्रेप्सति॥
Verse 4
देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थिता देव दूत्यस्ताः क्षेत्ररक्षिकाः । कस्य ताः कथमाराध्याः कथं पूज्या जगत्पते
देव्युवाच—हे जगत्पते देव! क्षेत्ररक्षिकाः ताः दूत्यः कस्मिन् स्थाने स्थिताः? कस्याः/कस्य ताः? कथं ताः आराध्याः, कथं च पूज्याः?
Verse 5
ईश्वर उवाच । ब्राह्मी तु मंगला प्रोक्ता विशालाक्षी तु वैष्णवी । रौद्रीशक्तिः समाख्याता देवी सा चत्वरप्रिया
ईश्वर उवाच—ब्राह्मीशक्तिरूपेण सा ‘मङ्गला’ इति प्रोक्ता; वैष्णवीरूपेण ‘विशालाक्षी’ इति प्रसिद्धा। सा ‘रौद्रीशक्तिः’ इति च ख्याता, चत्वरप्रियाऽपि देवी।
Verse 6
मंगला प्रथमं पूज्या अजादेव्युत्तरे स्थिता । राह्वीशाद्दक्षिणेभागे नातिदूरे वरानने
मङ्गला प्रथमं पूज्या; सा अजादेव्युत्तरे स्थिता। राह्वीशस्य दक्षिणभागे नातिदूरे, वरानने।
Verse 7
सोमेश्वरप्रतिष्ठाप्य प्रारब्धे यज्ञकर्मणि । सोमेन तत्र देवानामागता सा दिदृक्षया
सोमेश्वरप्रतिष्ठाप्य प्रारब्धे यज्ञकर्मणि, सोमेन सह सा तत्र देवान् दिदृक्षया आगता।
Verse 8
ब्रह्मादीनां च सा यस्मान्मांगल्यं कृतवत्युमे । तस्मात्सा मंगला प्रोक्ता सर्वमांगल्यदायिनी
ब्रह्मादीनां सा यस्मात् माङ्गल्यं कृतवती, उमे; तस्मात् सा ‘मङ्गला’ प्रोक्ता, सर्वमाङ्गल्यदायिनी।
Verse 9
तृतीयायां तु या नारी नरो वा पूजयिष्यति । तस्याऽमंगल्यदुःखानि नाशं यास्यंति कृत्स्नशः
तृतीयायां तु या नारी नरो वा तां पूजयिष्यति, तस्यामङ्गल्यदुःखानि कृत्स्नशो नाशं यास्यन्ति।
Verse 10
दम्पतीभोजनं तत्र फलदानं सकञ्चुकम् । प्रशस्तं पृषदाज्यस्य प्राशनं पापनाशनम्
तत्र दम्पतीभोजनं फलदानं सकञ्चुकं च प्रशस्तम्; पृषदाज्यस्य प्राशनं पापनाशनं प्रशस्यते।
Verse 11
इति संक्षेपतः प्रोक्तं महाभाग्यं महोदयम् । मंगलायाश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्
इति संक्षेपतः प्रोक्तं महाभाग्यं महोदयम्; मङ्गलायाश्च माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्।
Verse 60
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मङ्गलामाहात्म्यवर्णनंनाम षष्टितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मङ्गलामाहात्म्यवर्णनं नाम षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।