Adhyaya 6

Verse 1

देव्युवाच । अत्यद्भुतं महादेव माहात्म्यं कथितं मम । अपूर्वं देवदेवेश कदाचिन्न श्रुतं मया

देव्युवाच । अत्यद्भुतं महादेव माहात्म्यं कथितं मम । अपूर्वं देवदेवेश कदाचिन्न श्रुतं मया ॥

Verse 2

ब्रह्मांडे यानि लिंगानि कीर्तितानि त्वया मम । तेषां प्रभावेनाधिक्यं सोमेशे तत्कथं वद

ब्रह्मांडे यानि लिंगानि कीर्तितानि त्वया मम । तेषां प्रभावेनाधिक्यं सोमेशे तत्कथं वद ॥

Verse 3

किं प्रभावो महादेव क्षेत्रस्य च सुरेश्वर । तन्मे ब्रूहि सुरेशान याथातथ्यं ममाग्रतः

किं प्रभावो महादेव क्षेत्रस्य च सुरेश्वर । तन्मे ब्रूहि सुरेशान याथातथ्यं ममाग्रतः ॥

Verse 4

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने ॥

Verse 5

तीर्थानां परमं तीर्थं व्रतानां परमं व्रतम् । जाप्यानां परमं जाप्यं ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्

तीर्थानां परमं तीर्थं, व्रतानां परमं व्रतम्। जाप्यानां परमं जाप्यं, ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्॥

Verse 6

योगानां परमो योगो रहस्यं परमं महत् । तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमना प्रिये

योगानां परमो योगो रहस्यं परमं महत्। तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमना प्रिये॥

Verse 7

सोमेशं परमं स्थानं पंचवक्त्रसमन्वितम् । एतल्लिंगं न मुंचामि सत्यंसत्यं मयोदितम्

सोमेशं परमं स्थानं पञ्चवक्त्रसमन्वितम्। एतल्लिङ्गं न मुञ्चामि सत्यं सत्यं मयोदितम्॥

Verse 8

यच्च तत्परमं देवि ध्रुवमक्षयमव्ययम् । सोमेशं तद्विजानीहि मा विकल्पमना भव

यच्च तत्परमं देवि ध्रुवमक्षयमव्ययम्। सोमेशं तद्विजानीहि मा विकल्पमना भव॥

Verse 9

निर्भयं निर्मलं नित्यं निरपेक्षं निराश्रयम् । निरंजनं निष्प्रपंचं निःसंगं निरुपद्रवम्

निर्भयं निर्मलं नित्यं निरपेक्षं निराश्रयम्। निरञ्जनं निष्प्रपञ्चं निःसङ्गं निरुपद्रवम्॥

Verse 10

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे संव्यवस्थितम् । अपवर्गमविज्ञेयं मनोरम्यमनामयम्

तल्लिङ्गमिति जानीहि प्रभासे संव्यवस्थितम् । तदेवापवर्गरूपं दुर्विज्ञेयं मनोहरं निरामयम् ॥

Verse 11

नित्यं च कारणं देवं मखघ्नं सर्वतोमुखम् । शिवं सर्वात्मकं सूक्ष्ममनाद्यं यच्च दैवतम्

नित्यं कारणरूपं देवं मखघ्नं सर्वतोमुखम् । शिवं सर्वात्मकं सूक्ष्ममनादिं यच्च दैवतम् ॥

Verse 12

आत्मोपलब्धिविज्ञेयं चित्तचिंताविवर्जितम् । गमागमविनिर्मुक्तं बहिरंतश्च केवलम्

आत्मोपलब्ध्या विज्ञेयं चित्तचिन्ताविवर्जितम् । गमागमविनिर्मुक्तं बहिरन्तश्च केवलम् ॥

Verse 13

आत्मोपलब्धिविषयं स्तुतिगोचरवर्जितम् । निष्कलं विमलात्मानं प्रकटं ज्ञानदीपकम्

आत्मोपलब्धिविषयं स्तुतिगोचरवर्जितम् । निष्कलं विमलात्मानं प्रकटं ज्ञानदीपकम् ॥

Verse 14

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे सुरसुंदरि । निरावकाशरहितं शब्दं शब्दांतगोचरम्

तल्लिङ्गमिति जानीहि प्रभासे सुरसुन्दरि । निरवकाशरहितं शब्दं शब्दान्तगोचरम् ॥

Verse 15

निष्कलं विमलं देवं देवदेवं सुरात्मकम् । हेतुप्रमाणरहितं कल्पनाभाववर्जितम्

स देवो निष्कलो विमलः, देवदेवः सुरात्मकः। हेतुप्रमाणरहितः, कल्पनाभाववर्जितः॥

Verse 16

चित्तावलोकविषयं बहिरंतरसंस्थितम् । प्रभासे तं विजानीहि प्रणवं लिंगरूपिणम्

चित्तावलोकविषयं बहिरन्तःसंस्थितम्। प्रभासे तं विजानीहि प्रणवं लिङ्गरूपिणम्॥

Verse 17

अनिष्पंदं महात्मानं निरानंदावलोकनम् । लोकावलोकमार्गस्थं विशुद्धज्ञानकेवलम्

अनिष्पन्दं महात्मानं निरानन्दावलोकनम्। लोकावलोकमार्गस्थं विशुद्धज्ञानकेवलम्॥

Verse 18

विद्याविशेषमार्गस्थमनेकाकारसंज्ञितम् । स्वभावभावनाग्राह्यं भावातीतमलक्षणम्

विद्याविशेषमार्गस्थम् अनेकाकारसंज्ञितम्। स्वभावभावनाग्राह्यं भावातीतमलक्षणम्॥

Verse 19

वाक्प्रपंचादिरहितं निष्प्रपञ्चात्मकं शिवम् । ज्ञानज्ञेयावलोकस्थं हेत्वाभासविवर्जितम्

वाक्प्रपञ्चादिरहितं निष्प्रपञ्चात्मकं शिवम्। ज्ञानज्ञेयावलोकस्थं हेत्वाभासविवर्जितम्॥

Verse 20

अनाहतं शब्दगतं शब्दादिगणसंभवम् । एवं सोमेश्वरं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम्

अनाहतनादरूपं शब्दमध्ये प्रतिष्ठितं शब्दादिगणानां कारणभूतम्। एवं प्रभासे लिङ्गरूपिणं सोमेश्वरं विद्धि॥

Verse 21

शब्दब्रह्मगतं शान्तं स शब्दांतगमास्पदम् । सर्वातिरिक्त विषयं सर्वध्यानपदे स्थितम्

शब्दब्रह्मणि स्थितं शान्तं स शब्दानां अन्तगमस्य परमाश्रयम्। सर्वविषयातीतं सर्वध्यानपदे प्रतिष्ठितम्॥

Verse 22

अनादिमच्युतं दिव्यं प्रमाणातीत गोचरम् । अधश्चोर्ध्वं गतं नित्यं जीवाख्यं देहसंस्थितम्

अनादिमच्युतं दिव्यं प्रमाणातीतगोचरम्। अधोर्ध्वव्यापिनं नित्यं जीवाख्यं देहसंस्थितम्॥

Verse 23

हृदादिद्वादशांतस्थं प्राणापानोदयास्तगम् । अग्राह्यमिन्द्रियात्मानं निष्कलंकात्मकं विभुम्

हृदादिद्वादशान्तस्थं प्राणापानोदयान्तरम्। इन्द्रियैरग्राह्यमात्मानं निष्कलङ्कं विभुं भजे॥

Verse 24

स्वरादिव्यंजनातीतं वर्णादिपरिवर्जितम् । वाचामवाच्यविषयमहंकारार्द्धरूपिणम्

स्वरव्यञ्जनातीतं वर्णरूपविवर्जितम्। वाचामवाच्यविषयं अहङ्कारार्धरूपिणम्॥

Verse 25

अप्रतर्क्यमनुच्चार्यं कलनाकालवर्जितम् । निःशब्दं निश्चलं सौम्यं देहातीतं परात्परम्

अप्रतर्क्यमनुच्चार्यं कलनाकालवर्जितम्। निःशब्दं निश्चलं सौम्यं देहातीतं परात्परम्॥

Verse 26

भूतावग्रहरहितं भावाभावविवर्जितम् । अविज्ञेयं परं सूक्ष्मं पञ्चपञ्चादिसंभवम्

भूतावग्रहरहितं भावाभावविवर्जितम्। अविज्ञेयं परं सूक्ष्मं पञ्चपञ्चादिसंभवम्॥

Verse 27

अप्रमेयमनंताख्यमक्षयं कामरूपिणम् । प्रभवं सर्वभूतानां बीजांकुरसमुद्भवम्

अप्रमेयमनंताख्यमक्षयं कामरूपिणम्। प्रभवं सर्वभूतानां बीजांकुरसमुद्भवम्॥

Verse 28

व्यापकं सर्वकामाख्यमक्षरं परमं महत् । स्थूलसूक्ष्मविभागस्थं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्

व्यापकं सर्वकामाख्यमक्षरं परमं महत्। स्थूलसूक्ष्मविभागस्थं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्॥

Verse 29

कल्पकल्पान्तरहितमनादिनिधनं महत् । महाभूतं महाकायं शिवं निर्वाणभैरवम्

कल्पकल्पान्तरहितमनादिनिधनं महत्। महाभूतं महाकायं शिवं निर्वाणभैरवम्॥

Verse 30

एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम् । योगक्रिया विनिर्मुक्तं मृत्युंजयमनादिमत्

एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम् । योगक्रियाविनिर्मुक्तं मृत्युंजयमनादिमत् ॥

Verse 31

सर्वोपसर्गरहितं सर्वतोव्यापकं शिवम् । अव्यक्तं परतो नित्यं केवलं द्वैतवर्जितम्

सर्वोपसर्गरहितं सर्वतोव्यापकं शिवम् । अव्यक्तं परतो नित्यं केवलं द्वैतवर्जितम् ॥

Verse 32

अनन्यतेजसाक्रांतं प्रभासक्षेत्रवासिनम् । भूरिस्वयंप्रभप्रख्यं सर्वतेजोऽधिकं हरम्

अनन्यतेजसाक्रान्तं प्रभासक्षेत्रवासिनम् । भूरिस्वयंप्रभप्रख्यं सर्वतेजोऽधिकं हरम् ॥

Verse 33

शरण्यंदेवमीशानमोंकारं शिवरूपिणम् । देवदेवं महादेवं पंचवक्त्रं वृषध्वजम्

शरण्यं देवमीशानमोंकारं शिवरूपिणम् । देवदेवं महादेवं पञ्चवक्त्रं वृषध्वजम् ॥

Verse 34

निर्मलं मानसातीतं भावग्राह्यमनूपमम् । सदा शांतं विरूपाक्षं शूलहस्तं जटाधरम्

निर्मलं मानसातीतं भावग्राह्यमनूपमम् । सदा शान्तं विरूपाक्षं शूलहस्तं जटाधरम् ॥

Verse 35

हृत्पद्मकोशमध्यस्थं शून्यरूपं निरञ्जनम् । एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम्

हृत्पद्मकोशमध्यस्थं शून्यरूपं निरञ्जनम् । एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम् ॥

Verse 36

योऽसौ परात्परो देवो हंसाख्यः परिकीर्तितः । नादाख्यः सुव्रते देवि सोऽस्मिन्स्थाने स्थितः स्वयम्

योऽसौ परात्परो देवो हंसाख्यः परिकीर्तितः । नादाख्यः सुव्रते देवि सोऽस्मिन्स्थाने स्थितः स्वयम् ॥

Verse 37

एतदादिस्वरूपं च मया योगबलेन तु । विज्ञातं देवि गदितं दिव्यमात्मानमात्मना

एतदादिस्वरूपं च मया योगबलेन तु । विज्ञातं देवि गदितं दिव्यमात्मानमात्मना ॥

Verse 38

ऋग्वेदस्थस्तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने यजुषि स्थितः । अपराह्णे तु सामस्थो ह्यथर्वस्थो निशागमे

ऋग्वेदस्थस्तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने यजुषि स्थितः । अपराह्णे तु सामस्थो ह्यथर्वस्थो निशागमे ॥

Verse 39

वेदाहमेतं पुरुषं महांतमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वा न भवेत्तु मृत्युर्नान्यः पंथा विद्यते वै जनानाम्

वेदाहमेतं पुरुषं महान्तमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वा न भवेत्तु मृत्युर्नान्यः पन्था विद्यते वै जनानाम् ॥

Verse 40

इतीरितस्ते तु महाप्रभावः सोमेशलिंगस्य कृतैकदेशः । वृतं न चाब्दैर्बहुभिः सहस्रैर्वक्तुं च केनापि मुखैर्न शक्यम्

इत्युक्तं ते मया सोमेशलिङ्गस्य महाप्रभावस्यैकदेशमात्रम्। बहुभिः सहस्रैः संवत्सरैः अपि न तस्य परिपूर्णं वर्णनं शक्यं, न च केनापि बहुमुखैः।

Verse 41

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रोऽपीदं पठेद्यदि । निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा यः कश्चिदिदं पठति। स सर्वपापैर्निर्मुक्तः स्यात्, सर्वान् धर्म्यकामान् चावाप्नुयात्।