Adhyaya 57
अध्यायेऽस्मिन् ईश्वरः देवीं प्रति तत्त्वोपदेशं करोति। पूर्वोक्तलिङ्गमाहात्म्यप्रसङ्गे इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिः ज्ञानशक्तिश्चेति शक्तित्रयस्य निरूपणं कृत्वा, यथाशक्ति निर्दिष्टलिङ्गान् पूजयित्वा तदनन्तरं तिसृणां शक्तीनां पूजनक्रमं विधत्ते। प्रभासक्षेत्रे सोमेश्वरप्रदेशे इच्छाशक्तेः स्वरूपं वरारोहा नाम्ना प्रतिष्ठितमिति कथ्यते। सोमेन परित्यक्ताः षड्विंशतिपत्न्यः शुभे प्रभासे तपः कुर्वन्ति; तदा गौरी/पार्वती प्रादुर्भूय वरान् दत्त्वा स्त्रीणां दारिद्र्य-दुःख-दौर्भाग्यशमनाय धर्मोपायं स्थापयति। माघमासे तृतीयायां गौरीव्रतं, दर्शन-पूजनसहितं, षोडशद्रव्यदान-नैवेद्यादिक्रमं (फल-भोज्य-पक्वान्नादि) दम्पत्योः सत्कारं च निर्दिश्यते। फलश्रुतौ अशुभनाशः, सौभाग्य-समृद्धिः, इष्टसिद्धिश्चोक्ता; सोमेश्वरे वरारोहापूजनात् पापनाशो दारिद्र्यनाशश्च भवतीति निष्कर्षः।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । पंचैवं सिद्धलिंगानि कथितानि तव प्रिये । यश्चैनं वेद संकेतं क्षेत्रवासी स उच्यते
ईश्वर उवाच—प्रिये, एवं पञ्च सिद्धलिङ्गानि तव कथितानि। यश्च एतत् संकेतं वेद, स एव क्षेत्रवासी इति उच्यते।
Verse 2
अथ शक्तित्रयाणां ते रौद्रीणां वच्मि विस्तरम् । इच्छा क्रियाज्ञानशक्त्यस्तिस्रस्ताः परिकीर्त्तिताः
अथ ते रौद्रीणां शक्तित्रयाणां विस्तरं वक्ष्यामि। इच्छा–क्रिया–ज्ञानशक्तय इति तिस्रः शक्तयः परिकीर्तिताः॥
Verse 3
पुनस्तासां पूजनायानुक्रमं क्रमतः शृणु । चतुर्दश तथा पंच पूर्वमुक्तानि यानि तु
पुनस्तासां पूजनाय अनुक्रमं क्रमतः शृणु। चतुर्दश तथा पञ्च पूर्वोक्तानि यानि तु॥
Verse 4
चत्वारि त्रीणि चैकं वा यथाशक्त्याभिपूज्य च । लिंगानि तानि संपूज्य शक्तीस्तिस्रस्ततोऽर्चयेत्
चत्वारि त्रीणि चैकं वा यथाशक्त्याभिपूज्य च। लिङ्गानि तानि संपूज्य शक्तीस्तिस्रस्ततोऽर्चयेत्॥
Verse 5
सोमेशादीशदिग्भागे वरारोहेति या स्मृता । अमा कला सा सोमस्य उमा पश्चात्प्रकीर्त्तिता
सोमेशादीशदिग्भागे वरारोहैति या स्मृता। अमाकला सा सोमस्य उमा पश्चात्प्रकीर्तिता॥
Verse 6
इच्छाशक्तिस्तु सा ज्ञेयाप्रभासक्षेत्रसंस्थिता । तत्र देवि हितार्थाय सर्वेषां प्राणिनां भुवि
इच्छाशक्तिस्तु सा ज्ञेया प्रभासक्षेत्रसंस्थिता। तत्र देवि हितार्थाय सर्वेषां प्राणिनां भुवि॥
Verse 7
तस्या माहात्म्यमखिलं कथयामि तवाधुना । पुरा सोमेन त्यक्ताभिर्भार्याभिस्तु वरानने
तस्या माहात्म्यमखिलं तवाधुना कथयामि। पुरा, वरानने, सोमेन त्यक्ताभिर्भार्याभिः सह (एषो वृत्तान्तः)।
Verse 8
षड्विंशद्भिस्तपस्तप्तं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । गौरी साऽराध्यमानाथ दिव्यवर्षगणान्बहून्
प्राभासिके शुभे क्षेत्रे षड्विंशद्भिः तपस्तप्तम्। तत्र गौरी दिव्यवर्षगणान् बहून् निरन्तरमाराधिता।
Verse 9
तासां प्रत्यक्षतां प्राप्ता पार्वती परमेश्वरी । उवाच वरदा ब्रूत यद्वो मनसि संस्थितम्
तासां प्रत्यक्षतां प्राप्ता पार्वती परमेश्वरी। वरदा उवाच—ब्रूत, यद्वो मनसि संस्थितम्।
Verse 10
अथ ताश्चाब्रुवन्देवि यदि तुष्टासि पार्वति । सौभाग्यं देहि नो भूरि लावण्यं परमं तथा
अथ ताश्चाब्रुवन्—देवि, यदि तुष्टासि पार्वति। सौभाग्यं देहि नो भूरि, लावण्यं परमं तथा।
Verse 11
त्यक्ताः सर्वा वयं देवि निर्दोषाः स्वामिना शुभे । दौर्भाग्यदोषसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिताः
त्यक्ताः सर्वा वयं देवि निर्दोषाः स्वामिना, शुभे। दौर्भाग्यदोषसंदग्धा, दौर्भाग्येन तु पीडिताः।
Verse 12
गौर्युवाच । अद्यप्रभृति सर्वा वः समं द्रक्ष्यति रात्रिपः । प्रसादान्मम चार्वंग्यो नैतन्मिथ्या भविष्यति
गौर्युवाच— अद्यप्रभृति रात्रिपः सर्वाः युष्मान् समदृष्ट्या द्रक्ष्यति। मम प्रसादात्, हे चार्वङ्ग्यः, एतत् न मिथ्या भविष्यति।
Verse 13
वरदा चेति मन्नाम वरदानाद्भविष्यति । इहागत्य तु या नारी पूजयिष्यति मां शुभाम्
वरदानात् मम नाम ‘वरदा’ इति भविष्यति। इह आगत्य या नारी मां शुभां पूजयिष्यति—
Verse 14
न दौर्भाग्यं कुले तस्याः क्वचित्प्राप्स्यंति योषितः । माघमासे तृतीयायामुपवासपरायणा
माघमासे तृतीयायां उपवासपरायणा याः योषितः, तस्याः कुले क्वचित् अपि दौर्भाग्यं न प्राप्स्यति।
Verse 15
या मां द्रक्ष्यति सुश्रोणी मत्तुल्या सा भवि ष्यति । दम्पती षोडशैवात्र परिधाप्य प्रयत्नतः
या मां द्रक्ष्यति सुश्रोणी सा मत्तुल्या भविष्यति। अत्र प्रयत्नतः षोडश दम्पतीन् परिधापयेत्।
Verse 16
फलानि भक्ष्यभोज्यं च पक्वान्नानि च षोडश । या प्रदास्यति वै नारी सा तूमैव भविष्यति
फलानि भक्ष्यभोज्यं च पक्वान्नानि च षोडश। या नारी वै प्रदास्यति सा त्वमेव भविष्यति।
Verse 17
एतद्गौरीव्रतंनाम तृतीयायां तु कारयेत् । अप्रसूता च या नारी या नारी दुर्भगा भवेत्
एतद् गौरीव्रतनाम तृतीयायां तु कारयेत्। अप्रसूता या नारी, या च नारी दुर्भगा भवेत्—
Verse 18
पुमानसकृदप्यैवं कृत्वा प्राप्स्यत्यभीप्सितम् । एवमुक्त्वा स्थिता तत्र सा देवी चारुलोचना
पुमान् असकृदप्येवं कृत्वा प्राप्स्यत्यभीप्सितम्। एवमुक्त्वा स्थिता तत्र सा देवी चारुलोचना॥
Verse 19
पश्यते रात्रिनाथश्च सर्वास्ता रोहिणीं यथा । अन्यापि दुःखसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिता
पश्यते रात्रिनाथश्च सर्वास्ता रोहिणीं यथा। अन्यापि दुःखसंदग्धा दौर्भाग्येण तु पीडिता॥
Verse 20
अपूजयदुमां देवीं सुभगा साऽभवत्ततः । इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं शक्तिसंभवम्
अपूजयदुमां देवीं सुभगा साऽभवत्ततः। इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं शक्तिसंभवम्॥
Verse 21
सोमेश्वरे वरारोहा नामेति कथितं तव । सर्वपापक्षयकरं सर्वदारिद्र्यनाशनम्
सोमेश्वरे वरारोहा नामेति कथितं तव। सर्वपापक्षयकरं सर्वदारिद्र्यनाशनम्॥
Verse 57
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरारोहामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपंचाशोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वरारोहामाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशोऽध्यायः समाप्तः।