Adhyaya 54
ईश्वरः देवीम् प्रति प्रभासक्षेत्रे स्थितस्य तीर्थविशेषस्य माहात्म्यं कथयति। दण्डपाणेः निवासात् उत्तरदिशि स्थितं ‘उत्तमं गन्धर्वेश्वरम्’ इति लिङ्गं यात्रिकैः सेवनीयम् इति निर्देशः। अत्र गन्धर्वराजः घनवाहः तस्य दुहिता गन्धर्वसेना च मुख्यौ। रूपगर्वेण गन्धर्वसेना शिखण्डिना तस्य गणैश्च शप्ता; पश्चात् गोशृङ्गऋषिः सोमव्रतसम्बद्धं सोमेशशिवभक्तिं च आश्रित्य तस्याः शमनं प्रसादं च ददाति। घनवाहः क्षेत्रे घोरं तपः कृत्वा लिङ्गं प्रतिष्ठापयति, दुहिता अपि तत्रैव लिङ्गं स्थापयति; तत् लिङ्गं ‘घनवाहेश्वरम्’ इति प्रसिद्धम्। दण्डपाणिसमीपे सावधानपूजया शुद्धस्य नियमिनः भक्तस्य गन्धर्वलोकप्राप्तिः कथ्यते। फलश्रुतौ—एतत् तृतीयं पापनाशनं पुण्यवर्धनं च शक्तिस्थानम्; अग्नितीर्थस्नानं गन्धर्वपूजितलिङ्गार्चनं च प्रशस्यते, उत्तरायणागमने निर्वाणप्राप्तिः विशेषेण निगद्यते। अस्य माहात्म्यस्य श्रवणपूजनाभ्यां महाभयविमोक्षः स्यात् इति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंधर्वेश्वरमुत्तमम् । दण्डपाणेस्तु भवनादुत्तरे निकटे स्थितम्
ईश्वर उवाच—ततः, महादेवि, दण्डपाणेर्भवनादुत्तरे निकटे स्थितं गन्धर्वेश्वरं परमं गच्छेत्।
Verse 2
यत्र गंधर्वराजो वै घनवाहेति विश्रुतः । तस्य गंधर्वसेनेति ख्याता पुत्री महाप्रभा
यत्र गन्धर्वराजो वै घनवाह इति विश्रुतः (वसति)। तस्य महाप्रभा पुत्री ‘गन्धर्वसेना’ इति ख्याता।
Verse 3
शिखंडिना गणेनैव सा शप्ता रूपगर्विता । ततो गोशृंगऋषिणा दत्तस्तस्या अनुग्रहः
रूपगर्विता सा शिखण्डिनाख्येन गणेनैव शप्ता; ततः गोशृङ्गऋषिणा तस्यै अनुग्रहः प्रदत्तः।
Verse 4
सोमवारव्रतेनैव सोमेशाराधनं प्रति । ततः क्षेत्रं समागत्य तपः कृत्वा सुदुश्चरम्
सोमवारव्रतेनैव सोमेशाराधनपरः; ततः क्षेत्रं समागत्य सुदुश्चरं तपः कृतवान्।
Verse 5
लिंगं प्रतिष्ठयामास तत्र गंधर्वराट् स्वयम् । तथैव पुत्र्या तस्यैव तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम्
तत्र गन्धर्वराट् स्वयमेव लिङ्गं प्रतिष्ठापयामास; तथैव तस्यैव पुत्र्या अपि तत्र लिङ्गं प्रतिष्ठितम्।
Verse 6
अथ तत्रैव देवेशि दंडपाणेः समीपतः । घनवाहेश्वरं नाम यो लिंगं यत्नतोऽर्चयेत्
अथ तत्रैव देवेशि दण्डपाणेः समीपतः; घनवाहेश्वरनाम लिङ्गं यो यत्नतोऽर्चयेत्…
Verse 7
गंधर्वलोकमाप्नोति दृष्ट्वा स प्रयतः शुचिः । इति ते कथितं देवि गांधर्वं लिंगमुत्तमम्
दृष्ट्वा स प्रयतः शुचिः गन्धर्वलोकमाप्नोति; इति ते देवि कथितं गांधर्वं लिङ्गमुत्तमम्।
Verse 8
तृतीयं सर्वपापानां नाशनं पुण्यवर्द्धनम् । अग्नितीर्थे नरः स्नात्वा पूज्य गंधर्वपूजितम्
तृतीयं लिङ्गं सर्वपापविनाशनं पुण्यवर्धनं च। अग्नितीर्थे स्नात्वा नरः गन्धर्वैः पूजितं तं देवं सम्यक् पूजयेत्॥
Verse 9
अयने चोत्तरे प्राप्ते निर्वाणमधिगच्छति । श्रुत्वा ऽभिनंद्य माहात्म्यं मुच्यते महतो भयात्
उत्तरेऽयने प्राप्ते स निर्वाणमधिगच्छति। अस्य माहात्म्यं श्रुत्वा चाभिनन्द्य महतो भयात् प्रमुच्यते॥
Verse 54
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःपंचाशोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम चतुःपञ्चाशोऽध्यायः समाप्तः॥