Adhyaya 5

Verse 1

सूत उवाच । इत्येवमुक्ते विप्रेंद्रा शंकरेण महात्मना । पुनः पप्रच्छ सा देवी हर्षसंपूर्णमानसा

सूत उवाच । इत्येवमुक्ते विप्रेन्द्रा शङ्करेण महात्मना । पुनः पप्रच्छ सा देवी हर्षसम्पूर्णमानसा ॥

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ सर्वप्राणहिताय वै । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तराद्वद मे प्रभो

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ सर्वप्राणहिताय वै । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तराद्वद मे प्रभो ॥

Verse 3

ईश्वर उवाच । अन्यद्दृष्टांतरूपं ते कथयामि यशस्विनि । येन सृष्टं महादेवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम्

ईश्वर उवाच । अन्यद्दृष्टान्तरूपं ते कथयामि यशस्विनि । येन सृष्टं महादेवि क्षेत्रमेतन्मम प्रियम् ॥

Verse 4

या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसंगानां च योगिनाम् । सैवं संत्यजतां प्राणान्प्रभासे तु परा गतिः

या गतिर्ध्यायतां नित्यं निःसङ्गानां च योगिनाम् । सैव संत्यजतां प्राणान् प्रभासे तु परा गतिः ॥

Verse 5

अनेककल्पस्थायी च मार्कंडेयो महातपाः । सोऽपि देवं विरूपाक्षं प्रभासे तु सदाऽर्चति

अनेककल्पस्थायी महातपाः मार्कण्डेयः सोऽपि प्रभासे विरूपाक्षदेवं नित्यं निरन्तरं समर्चयति।

Verse 6

अटित्वा सर्वतीर्थानि प्रभासं नैव मुंचति । दुर्वासाश्च महातेजा लिंगस्याराधनोद्यतः । न मुंचति क्षणं देवि तत्क्षेत्रं शशिमौलिनः

सर्वतीर्थान्यटित्वापि प्रभासं नैव मुञ्चति। दुर्वासाश्च महातेजा लिङ्गस्याराधनोद्यतः, देवि, शशिमौलिनः तत्क्षेत्रं क्षणमपि न जहाति।

Verse 7

भरद्वाजो मरीचिश्च मुनिश्चोद्दालकस्तथा । क्रतुश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो भृगुरेव च

भरद्वाजो मरीचिश्च मुनिरुद्धालकस्तथा। क्रतुश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपो भृगुरेव च॥

Verse 8

दक्षश्चैव तु सावर्णिर्यमश्चांगिरसस्तथा । शुको विभांडकश्चैव ऋष्यशृंगोऽथ गोभिलः

दक्षश्चैव तु सावर्णिर्यमश्चाङ्गिरसस्तथा। शुको विभाण्डकश्चैव ऋष्यशृङ्गोऽथ गोभिलः॥

Verse 9

गौतमश्च ऋचीकश्च अगस्त्यः शौनको महान् । नारदो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽथ लोमशः

गौतमश्च ऋचीकश्च अगस्त्यः शौनको महान्। नारदो जमदग्निश्च विश्वामित्रोऽथ लोमशः॥

Verse 10

अन्ये च ऋषयश्चैव दिव्या देवर्षयस्तथा । न मुंचंति महाक्षेत्रं लिंगस्याराधनोद्यताः

अन्ये च ऋषयश्चैव दिव्या देवर्षयस्तथा । लिङ्गस्याराधनोद्यताः महाक्षेत्रं न मुञ्चन्ति ॥

Verse 11

अहं तत्रैव तिष्ठामि लिंगाराधनतत्परः । न मुंचामि महाक्षेत्रं सत्यंसत्यं वरानने

अहं तत्रैव तिष्ठामि लिङ्गाराधनतत्परः । न मुञ्चामि महाक्षेत्रं सत्यं सत्यं वरानने ॥

Verse 12

सर्वतीर्थानि देवेशि मया दृष्टानि भूतले । प्रभासेन समं क्षेत्रं नैव दृष्टं कदाचन

सर्वतीर्थानि देवेशि मया दृष्टानि भूतले । प्रभासेन समं क्षेत्रं नैव दृष्टं कदाचन ॥

Verse 13

देवि षष्टिसहस्राणि याज्ञवल्क्यपुरस्कृताः । जपं कुर्वंति रुद्राणां चन्द्रभागां व्यवस्थिताः

देवि षष्टिसहस्राणि याज्ञवल्क्यपुरस्कृताः । चन्द्रभागातटे स्थित्वा रुद्राणां जपं कुर्वन्ति ॥

Verse 14

चत्वारिंशत्सहस्राणि ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । देविकातटमाश्रित्य जपंति शतरुद्रियम्

चत्वारिंशत्सहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । देविकातटमाश्रित्य जपन्ति शतरुद्रियम् ॥

Verse 15

कोटयश्चैव पंचाशन्मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । उमापतिं समासाद्य लिंगं तत्रैव संस्थितम्

कोटयः पञ्चाशच्च मुनय ऊर्ध्वरेतसः । उमापतिं समासाद्य तस्मिन्नेव लिङ्गे तत्र संस्थिताः ॥

Verse 16

रुद्राणां कोटि जाप्यं तु कृतं तत्रैव तैः पुरा । कोटिस्तत्रैव संसिद्धास्तस्मिंल्लिंगे न संशयः

रुद्राणां कोटिजाप्यं तु तत्रैव तैः पुरा कृतम् । कोटिस्तत्रैव संसिद्धा तस्मिँल्लिङ्गे न संशयः ॥

Verse 17

शतं चैव सहस्राणां देवेशं शशिभूषणम् । पूजयंति महासिद्धा मम क्षेत्रनिषेविणः

शतं सहस्राणां चैव देवेशं शशिभूषणम् । पूजयन्ति महासिद्धा मम क्षेत्रनिषेविणः ॥

Verse 18

वेदांतेषु च यत्प्रोक्तं फलं चैव महर्षिभिः । तत्फलं सकलं तत्र चंद्रभूषणदर्शनात्

वेदान्तेषु च यत्प्रोक्तं फलं चैव महर्षिभिः । तत्फलं सकलं तत्र चन्द्रभूषणदर्शनात् ॥

Verse 19

अग्नितीर्थे ऋषीणां तु कोटिः साग्रा स्थिता शुभे । रुद्रेश्वरे स्मृतं लक्षं कंपर्द्दीशे तथैव च

अग्नितीर्थे ऋषीणां तु कोटिः साग्रा स्थिता शुभे । रुद्रेश्वरे स्मृतं लक्षं कम्पर्द्दीशे तथैव च ॥

Verse 20

रत्नेश्वरे सहस्रं तु ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । अर्कस्थले महापुण्ये कोटिः साग्रा स्थिता शुभे

रत्नेश्वरे तु सहस्रमृषीणामूर्ध्वरेतसाम् निवसति; अर्कस्थले महापुण्ये शुभे साग्रा कोटिश्च स्थिता।

Verse 21

षष्टिश्चैव सहस्राणि तत्र सिद्धेश्वरे स्थिताः । सप्त चैव सहस्राणि मार्कंडेये तु संस्थिताः

षष्टिः सहस्राणि तत्र सिद्धेश्वरे स्थिताः; सप्त च सहस्राणि मार्कण्डेये तु संस्थिताः।

Verse 22

सरस्वत्यां ब्रह्मकुण्डेऽसंख्याता मुनयः स्मृताः । दशार्बुदसहस्राणि कोटित्रितयमेव च

सरस्वत्यां ब्रह्मकुण्डेऽसंख्याता मुनयः स्मृताः; दशार्बुदसहस्राणि कोटित्रितयमेव च।

Verse 23

ऋषयस्तत्र तिष्ठंति यत्र प्राची सरस्वती । ब्रह्महत्या गता यत्र शंकरस्य च तत्क्षणात्

ऋषयस्तत्र तिष्ठन्ति यत्र प्राची सरस्वती; यत्र शंकरस्य ब्रह्महत्या तत्क्षणादेव गता।

Verse 24

कायः सुवर्णतां प्राप कपालं पतितं करात् । ज्ञात्वैवं शंकिना पूर्वं कृतं तत्र महातपः

कायः सुवर्णतां प्राप, कपालं करात् पतितम्; एतज्ज्ञात्वा शंखिना पूर्वं तत्र महातपः कृतम्।

Verse 25

तुष्टः श्रीशंकरो देवो लिंग वासवरेण तु । कोटियज्ञफलं स्नाने प्राच्यां लिंगस्य पूजने

तुष्टः श्रीशङ्करो देवो लिङ्गवासवरेण तु । प्राच्यां दिशि लिङ्गपूजने तत्र स्नाने च कोटियज्ञफलं लभ्यते ॥

Verse 26

पिंडे गयाशतगुणममासोमयुते दिने । भूतायां पिंडदस्तत्र कुलकोटिं समुद्धरेत्

तत्र पिण्डदानं गयाशतगुणं पुण्यं जनयति, विशेषतः अमावास्यायां सोमयुते दिने । भूतायां तिथौ पिण्डदः कुलकोटिं समुद्धरेत् ॥

Verse 27

ये चात्र मलनाशाय निमङ्क्ष्यंति च मानवाः । दशगोदानजं पुण्यं तेषामपि भविष्यति

ये चात्र मलनाशाय निमज्जन्ति च मानवाः । तेषामपि दशगोदानजं पुण्यं समुपजायते ॥

Verse 28

पादेन वा क्रीडमाना जलं लिप्संति ये नरा । तेषामपि श्राद्धफलं विधिवत्संभविष्यति । तत्र लिंगानि पूज्यानि शूलभेदादिकानि तु

ये नरा पादक्रीडया जलं लिप्सन्ति वा सिञ्चन्ति, तेषामपि श्राद्धफलं विधिवत् समुपजायते । तत्र शूलभेदादीनि लिङ्गानि पूज्यानि ॥

Verse 29

एवं विकल्प्य लिंगानि अश्वमेध फलानि तु । दर्शनेनापि सर्वेषां स्पर्शाद्धि द्विगुणं फलम्

एवं विकल्प्य लिङ्गानि अश्वमेधफलप्रदानि । सर्वेषां दर्शनमात्रेणापि लाभः, स्पर्शात् तु द्विगुणं फलं प्रोक्तम् ॥

Verse 31

तेषां तुष्टो जगन्नाथः शंकरो नीललोहितः । त्रिंशत्कोटिगणस्तत्र प्राचीं रक्षंति सर्वतः

तेषां तुष्टो जगन्नाथः शंकरो नीललोहितः। तत्र त्रिंशत्कोटिगणान् नियोज्य प्राचीं दिशं सर्वतः रक्षयति॥

Verse 32

महापापसमाचारः पापिष्ठो वाऽति किल्बिषी । घुणाक्षरमिव प्राणान्प्राच्यां मुक्त्वा शिवं व्रजेत्

महापापसमाचारोऽपि पापिष्ठोऽतिकिल्बिषी। प्राच्यां प्राणान् परित्यज्य घुणाक्षरमिव शिवं व्रजेत्॥

Verse 33

दधिकंबलदानं तु तत्र देयं द्विजोत्तमे । कथितं पापशमनं सारात्सारतरं ध्रुवम्

तत्र द्विजोत्तम दधिकम्बलदानं देयम्। तत् पापशमनं प्रोक्तं सारात्सारतरं ध्रुवम्॥

Verse 34

अधुना संप्रवक्ष्यामि हिरण्याश्च महोदयम् । दुर्वाससा तपस्तप्तं तत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः

अधुना हिरण्याया महोदयम् अहं प्रवक्ष्यामि। दुर्वाससः तपसा तत्र सूर्यः प्रतिष्ठितोऽभवत्॥

Verse 35

कोटिरेका तु तत्रैव ऋषीणामूर्द्ध्वरेतसाम् । चतुर्विंशतितत्त्वानामधिको बलरूपधृक्

तत्रैव ऊर्द्ध्वरेतसां ऋषीणां कोटिरेका निवसति। चतुर्विंशतितत्त्वेभ्योऽधिको बलरूपधृगिति श्रूयते॥

Verse 36

यत्र तिष्ठति देवेशि भृगुकोटिसमन्वितः । अन्यत्र ब्राह्मणानां तु कोट्या यच्च फलं लभेत्

देवेशि, यत्र भृगुकोटिसमन्वितः सन्निधिर्वर्तते, अन्यत्र ब्राह्मणकोटिं समर्च्य यत्फलं लभ्यते, तत्फलमिह सुलभतरेण प्राप्यते।

Verse 38

ब्रह्मस्थाने तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम् । एवं ज्ञात्वा महादेवि तत्र तिष्ठामि निर्वृतः । कोटिर्भिर्देवऋषिभिर्देवैः सह समावृतः । तीर्थानि तत्र तिष्ठंति अंतर्भूतानि वै कलौ

ब्रह्मस्थाने तु एकेनापि भोजितेन तत्फलमेव लभ्यते। एवं विदित्वा महादेवि तत्राहं निर्वृतः तिष्ठामि, कोटिभिर्देवऋषिभिर्देवैश्च समावृतः। कलौ तत्र तीर्थानि सर्वाण्यन्तर्भूतानि तिष्ठन्ति।

Verse 39

तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः । मम देवि गणौ द्वौ तु विभ्रमः संभ्रमः परः

तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः, देवि, मम गणौ द्वौ—विभ्रमः, अपरः संभ्रमः।

Verse 40

तौ चात्र क्षेत्रसंस्थानां लोकानां भ्रमविभ्रमैः । योजयंति सदा चित्तं विकल्पानैक्यसंकुलम्

तौ चात्र क्षेत्रसंस्थानां लोकानां चित्तं भ्रमविभ्रमैः सदा योजयतः, विकल्पानामनेक्येन संकुलं कुर्वतः।

Verse 41

विनायकोपसर्गाश्च दश दोषास्तथा परे । एवं क्षेत्रं तु रक्षंति पापिनां दुष्टचेतसाम्

विनायकोपसर्गाश्च दश दोषाश्च ये परे—एवं क्षेत्रं रक्षन्ति, पापिनां दुष्टचेतसां प्रवेशं निरोधयन्ति।

Verse 42

दंडपाणिं तु ये भक्त्या पश्यंतीह नरोत्तमाः । न तेषां जायते विघ्नं तत्र क्षेत्रनिवासिनाम्

ये नरोत्तमाः भक्त्या इह दण्डपाणिं पश्यन्ति, तेषां क्षेत्रनिवासिनां कदापि विघ्नं न जायते।

Verse 43

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । अकामा वा सकामा वा प्रभासे ये मृताः शुभे

ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राः वर्णसंकराश्च, अकामाः सकामाश्च ये शुभे प्रभासे म्रियन्ते।

Verse 44

चंद्रार्द्धमौलिनः सर्वे ललाटाक्षा वृषध्वजाः । शिवे मम पुरे दिव्ये जायंते तत्र मानवाः

ते सर्वे चन्द्रार्धमौलिनो ललाटाक्षा वृषध्वजाश्च भवन्ति; शिवे मम दिव्ये पुरे, हे शिवे, तत्र मानवाः जायन्ते।

Verse 45

यस्तत्र वसते विप्रः संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

यः तत्र विप्रः संयतात्मा समाहितश्च वसति, स त्रिकालमपि भुञ्जानो वायुभक्षसमो भवेत्।

Verse 46

मेरोः शक्या गुणा वक्तुं द्वीपानां च गुणास्तथा । समुद्राणां च सर्वेषां शक्या वक्तुं गुणाः प्रिये

प्रिये, मेरोर्गुणाः वक्तुं शक्याः, द्वीपानां गुणाश्च तथा; सर्वेषां समुद्राणां गुणा अपि वक्तुं शक्याः।

Verse 47

आदिदेवस्य देवेशि महेशस्य महाप्रभोः । शक्या नैव गुणा वक्तुं वर्षाकोटिशतैरपि

आदिदेवस्य देवेशि महेशस्य महाप्रभोः । शक्या नैव गुणा वक्तुं वर्षाकोटिशतैरपि ॥