Adhyaya 45
अस्मिन्नध्याये ईश्वरः प्रभासक्षेत्रे अङ्गारेश्वरस्य उत्पत्तिं पूजाविधानं च कथयति। त्रिपुरदाहसंकल्पसमये शिवस्य तीव्रक्रोधात् त्रिनेत्रेभ्यः अश्रुबिन्दवः पतिताः; ते भूमौ निपत्य भूसुतः अभवत्, स एव भोमः/मङ्गलः इति प्रसिद्धः। स बाल्यादेव प्रभासं गत्वा शङ्करं प्रति दीर्घं तपः अकरोत्; तेन तुष्टः शिवः वरं ददौ। भोमः ग्रहत्वं याचते, शिवः तदनुज्ञां दत्त्वा भक्तानां रक्षणप्रतिज्ञां करोति—ये श्रद्धया तत्र अङ्गारेश्वरं पूजयन्ति तेभ्यः अभयम्। रक्तपुष्पैः, मधुघृतमिश्रैः बहुभिः आहुतिभिः लक्षसंख्यया होमः, तथा पञ्चोपचारपूजा निर्दिश्यते। फलश्रुतौ एतन्माहात्म्यसंक्षेपश्रवणात् पापनाशः आरोग्यलाभश्च, विद्रुमादिदानस्य इष्टफलप्रदत्वं, तथा भोमस्य दिव्यविमाने ग्रहगणमध्ये तेजस्वित्वं वर्ण्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अंगारेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण सोमेशादीश गोचरे
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अङ्गारेश्वरमुत्तमम् । स्थापितं भूमिपुत्रेण सोमेशादीशगोचरे ॥
Verse 2
त्रिपुरं दग्धुकामस्य पुरा मम वरानने । क्रोधादश्रु विनिष्क्रांतं लोचनत्रितयेन तु
पुरा मम वरानने, त्रिपुरं दग्धुकामस्य क्रोधसमुद्भूतं लोचनत्रितयादश्रु विनिष्क्रान्तम्।
Verse 3
तच्च भूमौ निपतितं ततो भूभिसुतोऽभवत् । स प्रभासं ततो गत्वा बाल्यात्प्रभृति शंकरम्
तदश्रु भूमौ निपतितं, ततो भूभिसुतोऽभवत्; स प्रभासं गत्वा बाल्यात्प्रभृति शंकरं भजते स्म।
Verse 4
तपसाऽराधयामास बहून्वर्षगणान्प्रिये । तस्य तुष्टो महादेवः सुप्रीतात्मा वरं ददौ
प्रिये, स तपसा बहून् वर्षगणान् आराधयामास; तस्य तुष्टो महादेवः सुप्रीतात्मा वरं ददौ।
Verse 5
सोऽब्रवीद्यदि मे देव तुष्टोसि वृषभध्वज । ग्रहत्वं देहि सर्वेश न चान्यं वरमुत्सहे
स उवाच—यदि मे देव तुष्टोऽसि वृषभध्वज, सर्वेश, मे ग्रहत्वं देहि; न चान्यं वरमुत्सहे।
Verse 6
स तथेति प्रतिज्ञाय पुनस्तं वाक्यमब्रवीत् । इहागत्य नरो यो मां पूजयिष्यति भक्तितः
स ‘तथेति’ प्रतिज्ञाय पुनस्तं वाक्यमब्रवीत्—इहागत्य नरो यो मां भक्तितः पूजयिष्यति…
Verse 7
न भविष्यति वै पीडा तावकी तस्य कुत्रचित् । पुष्पाणि रक्तवर्णानि मध्वाज्याक्तानि भूरिशः
न तव कुतश्चिदपि तस्य पीडा भविष्यति। स मध्वाज्याभ्यक्तानि रक्तवर्णानि पुष्पाणि भूरिशः समर्पयेत्॥
Verse 8
होमयिष्यति यो भक्त्या लक्षमेकं तदग्रतः । पंचोपचारविधिना त्वां तु संपूज्य यत्नतः
यो भक्त्या तदग्रतः लक्षमेकं होमं करिष्यति। पञ्चोपचारविधिना त्वां यत्नतः संपूज्य स इष्टं फलमवाप्नुयात्॥
Verse 9
तस्य जन्मावधिर्नैव तव पीडा भविष्यति । तथा विद्रुमदानेन लप्स्यते फलमीप्सितम्
तस्य जन्मावधौ तव पीडा नैव भविष्यति। तथा विद्रुमदानात् स इप्सितं फलमवाप्स्यति॥
Verse 10
एवमुक्त्वा स भगवानत्रैवांतरधीयन । भौमोऽपि ग्रहमध्यस्थो विमानेन विराजते
एवमुक्त्वा स भगवानत्रैव अन्तरधीयत। भौमोऽपि ग्रहमध्यस्थो विमानेन विराजते॥
Verse 11
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं भौममाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि तथारोग्यं प्रयच्छति
एवं संक्षेपतः प्रोक्तं भौममाहात्म्यमुत्तमम्। श्रुतं पापानि हरति तथारोग्यं प्रयच्छति॥
Verse 45
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येंऽगारेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चचत्वारिंशोध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘अङ्गारेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ इति नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।