
अध्यायः ४२ ईश्वरस्य देव्या उपदेशं वर्णयति—प्रभासक्षेत्रे चण्डीशदेवस्य समीपगमनं पूजनविधिं च। सोमेशस्य/ईशस्य दिग्भागसमीपे, दण्डपाणेः निवासात् अल्पदक्षिणे च तस्यायतनं निर्दिश्यते। पूर्वं चण्डया तथा कष्टतपःकृत्या गणेन प्रतिष्ठापितं पूजितं च प्रसिद्धं चण्डेश्वरलिङ्गं इति तस्य प्रामाण्यं प्रतिपाद्यते। ततः क्रमशः पूजाक्रमः कथ्यते—दुग्ध-दधि-घृतैः अभिषेकः, मधु-इक्षुरस-कुङ्कुमलेपनम्, कर्पूर-उशीरा-कस्तूरीसारादिभिः सुगन्धद्रव्यैः चन्दनलेपनं, पुष्पार्चनं, धूपागुरुप्रदानं, यथाशक्ति वस्त्रार्पणं, दीपसहितं नैवेद्यं विशेषतः परमान्नं, तथा द्विजातिभ्यः दान-दक्षिणा। देशविशेषफलानि च—दक्षिणाभिमुखं दत्तं दानं चण्डीशाय अक्षयम्; चण्डीशस्य दक्षिणे कृतं श्राद्धं पितॄणां दीर्घतृप्तिकरम्; उत्तरायणव्रते घृतकम्बलदानं घोरजन्मपरिहारकं। अन्ते शूलिनि तीर्थयात्राभक्तिः प्रायश्चित्तस्वरूपा इति, निर्माल्यापराध-प्रमादभक्षणादिजन्यपापान् अन्यांश्च कर्मदोषान् विमोचयतीति उपदिश्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चण्डीशं देवमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे धनुषां सप्तके स्थितम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि चण्डीशं देवमुत्तमम्। सोमेशादीशदिग्भागे धनुषां सप्तके स्थितम्॥
Verse 2
दण्डपाणेस्तु भवनाद्दक्षिणे नातिदूरगम् । चंड्या प्रतिष्ठितं पूर्वं चण्डेनाराधितं ततः
दण्डपाणेस्तु भवनाद्दक्षिणे नातिदूरगम्। चण्ड्या प्रतिष्ठितं पूर्वं चण्डेनाराधितं ततः॥
Verse 3
गणेन मम देवेशि तत्कृत्वा दुष्करं तपः । तेन चण्डेश्वरं लिंगं प्रख्यातं धरणीतले
गणेन मम देवेशि तत्कृत्वा दुष्करं तपः। तेन चण्डेश्वरं लिंगं प्रख्यातं धरणीतले॥
Verse 4
स्नापयेत्पयसा पूर्वं दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्
स्नापयेत्पयसा पूर्वं दध्ना घृतयुतेन च। मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्॥
Verse 5
कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभिरसेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पुष्पैः संपूजयेत्ततः
ततः कर्पूरोशीरसंमिश्रेण मृगनाभिरसेन च । सुगन्धचन्दनेन पुष्पैश्च सम्यक् संपूजयेत् ॥
Verse 6
दग्ध्वा धूपं पुरो देवि ततो देवस्य चागुरुम् । वस्त्रैः संपूजयेत्पश्चादात्मवित्तानुसारतः
पुरो धूपं दग्ध्वा देवि ततो देवस्य चागुरुम् । पश्चाद् वस्त्रैः स्ववित्तानुसारतः संपूजयेत् ॥
Verse 7
नैवेद्यं परमान्नं च दत्त्वा दीपसम न्वितम् । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यो यथाशक्त्या तु दक्षिणाम्
नैवेद्यं परमान्नं च दीपसमन्वितं दद्यात् । ततो द्विजातिभ्यो यथाशक्त्या दक्षिणां दद्यात् ॥
Verse 8
दक्षिणां दिशमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । चण्डीशस्य वरारोहे तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
दक्षिणां दिशमास्थाय यत्किंचित् तत्र दीयते । वरारोहे चण्डीशस्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत् ॥
Verse 9
यः श्राद्धं कुरुते तत्र चण्डीशस्य तु दक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य भामिनि
यः श्राद्धं कुरुते तत्र चण्डीशस्य तु दक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायान्ति पितरस्तस्य भामिनि ॥
Verse 10
अयने चोत्तरे प्राप्ते यः कुर्याद्घृत कम्बलम् । न स भूयोऽत्र संसारे जन्म प्राप्नोति दारुणम्
अयने चोत्तरे प्राप्ते यः घृतकम्बलविधिं करोति, स पुनरत्र संसारे दारुणं जन्म न प्राप्नोति।
Verse 11
एवं कृत्वा नरो भक्त्या यात्रां देवस्य शूलिनः । निर्माल्यातिक्रमोद्भूतैरज्ञानाद्भक्षणोद्भवैः । पापैः प्रमुच्यते जंतुस्तथाऽन्यैः कर्मसंभवैः
एवं भक्त्या शूलिनो देवस्य यात्रां कृत्वा, निर्माल्यातिक्रमजन्यैः अज्ञानाद्भक्षणजन्यैश्च पापैः तथा अन्यैः कर्मसम्भवैः पापैश्च जन्तुः प्रमुच्यते।
Verse 42
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चण्डीशमाहात्म्यवर्णनंनामद्विचत्वारिंशोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘चण्डीशमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।