Adhyaya 41
अध्यायः ४१ ईश्वरवचनरूपेण पूर्वदिशि प्रतिष्ठितस्य महाशक्तिलिङ्गस्य माहात्म्यं वर्णयति। तत् सरस्वत्याः सम्बन्धि, समुद्रसमीपे स्थितं च। तत्र विनाशकरः वडवानलः (समुद्रान्तर्गतः अग्निः) लोकक्षोभं जनयति; तदा देवी लिङ्गं समुद्रतीरं नीत्वा विधिवत् पूजनं कृत्वा वडवानलं स्वीकृत्य देवहिताय समुद्रे प्रक्षिपति। देवाः शङ्खदुन्दुभिनिनादैः, पुष्पवृष्ट्या च हर्षं प्रकटयन्ति, देवीं “देवमाता” इति सम्माननाम्ना भूषयन्ति—यत् कर्म देवदानवैरपि दुष्करम् इति। ततः ईश्वरः प्रसिद्धेः कारणं व्याचष्टे—देव्याः शुभलिङ्गप्रतिष्ठापनात्, सरस्वत्याः नदीश्रेष्ठत्वात् पापहन्त्रित्वाच्च, लिङ्गं “भैरव” इति ख्यातिं याति, तेन “भैरवेश्वर” इति। अन्ते विधिः प्रदिश्यते—सरस्वत्याः भैरवेश्वरस्य च पूजनं, विशेषतः महा-नवम्यां सम्यग् स्नानपूर्वकं, वाग्दोषान् नाशयति। क्षीराभिषेकपूर्वकं अघोरमन्त्रेण लिङ्गपूजनं कृतं चेत्, यात्राफलसम्पूर्णतां ददाति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वदिग्भागे सरस्वत्या प्रतिष्ठितम् । लिंगं महाप्रभावं तु सोमेशादग्निगोचरे
ईश्वर उवाच—तस्यैव पूर्वदिग्भागे सरस्वत्या प्रतिष्ठितं महाप्रभावं लिङ्गं विद्यते; सोमेशस्य समीपेऽग्निगोचराख्ये स्थाने।
Verse 2
भैरवेश्वररूपस्तु वाडवः कुम्भसंस्थितः । यत्र देव्या समानीतः सागरस्य समीपतः
तत्र भैरवेश्वररूपो वाडवः कुम्भसंस्थितः; यत्र देवी सागरस्य समीपतः समानीतवती।
Verse 3
विश्रामार्थं क्षणं मुक्त्वा देव्या लिंगं प्रतिष्ठितम् । समभ्यर्च्य विधानेन गृहीत्वा वडवानलम् । समुद्रमध्ये चिक्षेप देवानां हितकाम्यया
विश्रामार्थं क्षणं मुक्त्वा देव्या लिङ्गं प्रतिष्ठितम्; विधानेन समभ्यर्च्य वडवानलं गृहीत्वा देवानां हितकाम्यया समुद्रमध्ये चिक्षेप।
Verse 4
ततो हृष्टतरा देवाः शंखदुन्दुभिनिःस्वनैः । पूरयन्तोंऽबरं देवीमीडिरे पुष्पवृष्टिभिः
ततो हृष्टतरा देवाः शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनैः अम्बरं पूरयन्तो देवीम् ईडिरे, पुष्पवृष्टिभिश्च तामवाकिरन्।
Verse 5
देवमातेति ते नाम कृत्वोचुस्तां तदा सुराः । कृत्वा तु भैरवं कार्यमसाध्यं देवदानवैः
तदा सुरास्तां ‘देवमाता’ इति नाम कृत्वा प्राहुः; सा हि देवदानवैः अपि अशक्यं भैरवसदृशं कर्म कृतवती।
Verse 6
प्रतिष्ठितवती चात्र यस्माल्लिंगं महोदयम् । त्वं सर्वसरितां श्रेष्ठा सर्वपातकनाशिनी । तस्माद्भैरवनामेति लिंगं ख्यातिं गमिष्यति
यतोऽत्र त्वया महोदयम् अतीव शुभं लिङ्गं प्रतिष्ठापितम्; त्वं सर्वसरितां श्रेष्ठा सर्वपातकनाशिनी। अतः ‘भैरव’ इति नाम्ना लिङ्गं ख्यातिं गमिष्यति।
Verse 7
इत्युक्ता तु तदा देवी भैरवेश्वरनैरृते । सागरस्य स्थिता रम्ये तत्र मूर्त्तिमती सती
इत्युक्ता सा देवी भैरवेश्वरस्य नैऋत्यदिशि रम्ये सागरतटे तत्रैव स्थिता, मूर्तिमती सती प्रकटिता।
Verse 8
पूजयेत्तां विधानेन तं तथा भैरवेश्वरम् । महानवम्यां यत्नेन कृत्वा स्नानं विधानतः । सरस्वतीं पूजयित्वा वाग्दोषान्मुच्यतेऽखिलात्
तां विधानेन पूजयेत, तथा भैरवेश्वरं च। महानवम्यां विधानतः स्नानं कृत्वा यत्नेन सरस्वतीं पूजयित्वा वाग्दोषेभ्यः सर्वथा मुच्यते।
Verse 9
तस्या लिंगं तु संपूज्य संस्नाप्य पयसा पृथक् । अघोरेणैव विधिवत्सम्यग्यात्राफलं लभेत्
तस्या लिङ्गं सम्यक् संपूज्य, पयसा पृथक् संस्नाप्य, अघोरेणैव विधिवत् कर्म कृत्वा, सम्यग् यात्राफलं लभेत्।
Verse 41
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘भैरवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।