Adhyaya 39

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ संपूज्य विधिना देवदेवं कपर्द्दिनम् । ततो गच्छेन्महादेवि लिगं केदारसंस्थितम्

ईश्वर उवाच—अथ विधिना देवदेवं कपर्द्दिनं संपूज्य, ततो महादेवि केदारसंस्थितं लिङ्गं गच्छेत्।

Verse 2

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम् । स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिंगं मम प्रियम्

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम्। स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिङ्गं मम प्रियम्॥

Verse 3

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिंग महाप्रभम् । निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिङ्गं महाप्रभम्। निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्॥

Verse 4

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः । रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः। रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे॥

Verse 5

तिष्येस्मिंस्तु पुनः प्राप्ते म्लेच्छस्पर्शभयातुरः । अस्मिंल्लिंगे लयं यातः केदारश्चाब्धिसंनिधौ

तिष्ये पुनः समुपस्थिते म्लेच्छस्पर्शभयाकुलः । केदारोऽस्मिन्लिङ्गे लयं जगामाब्धिसंनिधौ ॥

Verse 6

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातं धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा तु लवणोदधौ

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातिर्धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा लवणोदधौ ॥

Verse 7

पद्मके तु महाकुंडे मध्येस्य लवणांभसः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते

पद्मके महाकुण्डे लवणाम्भसि मध्यतः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते ॥

Verse 8

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं चार्चयिष्यति । सम्यक्केदारया त्रायाः फलं तस्य भविष्यति

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं समर्चयेत् । ततः सम्यक्केदारत्रायाः फलं तस्य भविष्यति ॥

Verse 9

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासं पुरातनम्

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासः पुरातनः ॥

Verse 10

सर्वकामप्रदं नृणां कथ्यते ते सुरप्रिये । आसीद्राजा पुरा देवि शशबिंदुरिति श्रुतः

सुरप्रिये, एतत् नृणां सर्वकामप्रदं इति ते कथ्यते। पुरा देवि शशबिन्दुरिति श्रुतो राजा आसीत्।

Verse 11

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः । कलिद्वापरयोः संधौ सभूतः पृथिवीपतिः

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः। कलिद्वापरयोः संधौ स भूत्वा पृथिवीपतिः॥

Verse 12

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी

तस्य भार्या बभूव साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी। न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी॥

Verse 13

तादृग्रूपा वरारोहे यथाऽस्य शुभलोचना । तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्

वरारोहे, तादृग्रूपा यथाऽस्य शुभलोचना। तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्॥

Verse 14

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः । स तेन पर्यटंल्लोकान्सर्वान्देवि स्वकामतः

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः। तेन स पर्यटन् लोकान् सर्वान् देवि स्वकामतः॥

Verse 15

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्द्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम्

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम् ॥

Verse 16

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान्

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान् ॥

Verse 17

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः ॥

Verse 18

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम्

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम् ॥

Verse 19

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः ॥

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे कुतूहलसमन्विताः । च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शांडिल्यः शाकटायनः

ततः सर्वे ते मुनयः कुतूहलसमन्विताः समागत्य तत्र स्थिताः—च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शाण्डिल्यः शाकटायनः।

Verse 21

रैभ्योऽथ जैमिनिः क्रौंचो नारदः पर्वतः शिलः । मार्कंडं पुरतः कृत्वा जग्मुस्तस्य समीपतः

अथ रैभ्यो जैमिनिः क्रौञ्चो नारदः पर्वतः शिलश्च—मार्कण्डं पुरतः कृत्वा—तस्य समीपं जग्मुः।

Verse 22

चक्रुः कथाः सुविचित्रा इतिहासानि भूरिशः । कीर्त्तयंतः स्थितास्तत्र पप्रच्छू राजसत्तमम्

ते सुविचित्राः कथाः भूरिशः इतिहासांश्च चक्रुः; तत्र स्थिताः कीर्तयन्तो राजसत्तमं पप्रच्छुः।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सोमेश्वरं देवं परित्यज्य नराधिप । केदारस्य पुरोऽकार्षीर्जागरं तद्ब्रवीहि नः । नूनं वेत्सि फलं चास्य लिंगस्य त्वं महोदयम्

ऋषय ऊचुः—कस्मात् सोमेश्वरं देवं परित्यज्य, नराधिप, केदारस्य पुरो जागरं कृतवानसि? तद् ब्रूहि नः। नूनं त्वं महोदय, अस्य लिङ्गस्य पूजनफलम् अवगच्छसि।

Verse 24

राजोवाच । शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे अन्यदेहोद्भवं मम । पुराऽहं शूद्रजातीय आसं ब्राह्मणपूजकः

राजोवाच—शृण्वन्तु सर्वे ब्राह्मणाः, मम पूर्वदेहोद्भवं वृत्तान्तम्। पुरा अहं शूद्रजातीयोऽपि ब्राह्मणपूजकः आसम्।

Verse 25

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालांतरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालान्तरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः ॥

Verse 26

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम्

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम् ॥

Verse 27

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमंडितम् । क्षीरोदांबुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमण्डितम् । क्षीरोदाम्बुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः ॥

Verse 28

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान्

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान् ॥

Verse 29

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो ॥

Verse 30

अथावतीर्य सलिलं गृहीतानि मया द्विजाः । कमलानि सुभू रीणि प्रस्थितश्च पुरं प्रति

अथ सलिलमवतीर्य, हे द्विजाः, मया सुभूरिणि सुन्दराणि कमलानि गृहीतानि; ततः पुरं प्रति प्रस्थितोऽहम्।

Verse 31

तत्र गत्वा च रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च । प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं वै मुनिसत्तमाः

तत्र गत्वा, हे मुनिसत्तमाः, रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च विचरन्, प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं समैच्छम्।

Verse 32

न कश्चित्प्रति गृह्णाति अस्तं प्राप्तो दिवाकरः । प्रासादं कंचिदासाद्य सुप्तोहं सह भार्यया

न कश्चित् प्रतिगृह्णाति; अस्तं प्राप्तो दिवाकरः। ततः कञ्चित् प्रासादमासाद्य, अहं भार्यया सह सुप्तोऽभवम्।

Verse 33

तत्र सुप्तस्य मे बुद्धिः श्रुत्वा गीतध्वनिं तदा । समुत्पन्ना सभा र्यस्य क्षुधार्तस्य विशेषतः । नूनं जागरणं ह्येतत्कस्मिंश्चिद्विबुधालये

तत्र सुप्तस्य मे, गीतध्वनिं श्रुत्वा, बुद्धिः समुत्पन्ना; क्षुधार्तस्य विशेषतः भार्यया सह चिन्तितम्—नूनमेतत् कस्यचिद् विबुधालये जागरणम्।

Verse 34

सरोरुहाणि चादाय व्रजाम्यत्र सुरालये । यदि कश्चित्प्रगृह्णाति प्राणयात्रा ततो भवेत्

सरोरुहाणि चादाय, अत्र सुरालये व्रजामि। यदि कश्चित् प्रतिगृह्णाति, ततोऽस्माकं प्राणयात्रा सिद्धा भवेत्।

Verse 35

अथोत्थाय समायातो ह्यत्राहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं लिंगमेतत्तु पूजितं कुसुमैः शुभैः

अथोत्थाय समायातोऽहं मुनिपुङ्गवाः, अत्रैतल्लिङ्गमेवापश्यं शुभैः कुसुमैः सम्यक् पूजितम्।

Verse 36

रुद्रेश्वराभिधमिदं वृद्धलिंगं स्वयंभुवम् । वेश्यानंगवतीनाम्नी शिवरात्रिपरायणा

इदं रुद्रेश्वराभिधं वृद्धलिङ्गं स्वयंभुवम्; अनङ्गवतीनाम्नी वेश्या शिवरात्रिपरायणा (अत्र पूजयामास)।

Verse 37

जागर्त्ति पुरतस्तस्य गीतनृत्योत्सवादिना । ततः कश्चिन्मया दृष्टः किमेतद्रात्रिजागरम्

तस्य पुरतः सा गीतनृत्योत्सवादिना जागर्ति; ततः कश्चिन्मया दृष्टः, ‘किमेतद्रात्रिजागरम्?’ इति पृष्टम्।

Verse 38

केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता । सोऽब्रवीच्छिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः सुधर्मदा

‘केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता?’ इति; स उवाच—‘शिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः एषा सुधर्मदा।’

Verse 39

तां चानंगवतीनाम्नी वेश्येयं धर्मसंयुता । जागर्त्ति परमं श्रेयः शिवरात्रिव्रतं शुभम्

‘सा चानङ्गवतीनाम्नी वेश्या धर्मसंयुता; जागर्ति, शिवरात्रिव्रतं शुभं कृत्वा परमं श्रेयः समश्नुते।’

Verse 40

शिवरात्रिव्रतं ह्येतद्यः सम्यक्कुरुते नरः । न स दुःखमवाप्नोति न दारि द्र्यं न बंधनम्

यः नरः शिवरात्रिव्रतमिदं सम्यगनुष्ठत्ते, स न दुःखमवाप्नोति, न दारिद्र्यं न बन्धनं च।

Verse 41

दुष्टं चारिष्टयोगं वा न रोगं न भयं क्वचित् । सुखसौभाग्यसंपन्नो जायते सत्कुले नरः

न दुष्टप्रभावो न चारिष्टयोगो, न रोगो न भयम् क्वचिदस्य बाधते। स सुखसौभाग्यसम्पन्नः सत्कुले नरः जायते।

Verse 42

तेजस्वी च यशस्वी च सर्वकल्याणभाजनम् । भवेदस्य प्रसादेन एवमाहुर्मनीषिणः

तस्य प्रसादेन तेजस्वी यशस्वी च भवति, सर्वकल्याणभाजनं च; इति मनीषिणो वदन्ति।

Verse 43

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

राजोवाच—अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला; एतन्मया मनसा चिन्तितं, हे ब्राह्मणसत्तमाः।

Verse 44

अन्नाभावान्ममोत्पन्न उपवासो बलाद्यतः । तदहं पद्मके तीर्थेस्नात्वा च लवणांभसि

अन्नाभावात् मम बलादुपवासोऽभवत्; ततः पद्मके तीर्थे स्नात्वा, लवणाम्भसि च स्नातवानहम्।

Verse 45

एतैः सरोरुहैर्देवं पूजयामि महेश्वरम् । ततो मया सभार्येण रुद्रेशः संप्रपूजितः

एतैः सरोरुहैः पुष्पैर्महेश्वरं देवं पूजयामि। ततः सभार्येण मया रुद्रेशः सम्यक् संप्रपूजितः॥

Verse 46

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः । जाग्रत्स्थितस्तु देवाग्रे तां रात्रिं सह भार्यया

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः। देवाग्रे जाग्रत्स्थितोऽहं तां रात्रिं भार्यया सह॥

Verse 47

ततः प्रभातसमय उदिते सूर्यमण्डले । सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्

ततः प्रभाते समये सूर्यमण्डल उदिते। सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्॥

Verse 48

गृहाणमूल्यं पद्मानां न गृहीतं मया हि तत् । सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण द्विजोत्तमाः

गृहाण मूल्यं पद्मानां—इति सा मामभाषत। न तद्गृहीतं मया; सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण, द्विजोत्तमाः॥

Verse 49

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता । कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता। कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः॥

Verse 50

इयं मे दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मम देहं समादाय प्रविष्टा हव्यवाहनम्

इयं मम दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी; सा मम देहं समादाय हव्यवाहनं पावकं प्रविष्टा।

Verse 51

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः; जातिस्मरः सभार्यश्च—सत्यमेतद् द्विजोत्तमाः।

Verse 52

एतस्मात्कारणादस्य भक्तिर्लिंगस्य चोपरि । मम नित्यं सभार्यस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

एतस्मात्कारणादस्य लिङ्गस्योपरि मम भक्तिर्नित्यं; सभार्यस्य मम नित्यं परिचर्या—सत्यमेतद् वः ब्रवीमि।

Verse 53

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः । व्रतमेतत्समाचीर्णं तस्येदं सुमहत्फ लम्

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः, व्रतमेतत्समाचीर्णं; तस्येदं सुमहत्फलम्।

Verse 54

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणान्मम । भविष्ये यत्फलं किंचिन्नो वेद्मि च मुनीश्वराः । येन सोमेशमुत्सृज्य अत्राहं भक्ति तत्परः

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणस्य मम, भविष्ये यत्फलं किंचिन्न वेद्मि मुनीश्वराः; येन सोमेशमुत्सृज्यात्राहं भक्तितत्परः।

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा तु ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुसाध्विति जल्पंतो राजानं संप्रशंसिरे

ईश्वर उवाच । एतदाकर्ण्य ते विप्रा विस्मयविकसद्दृशः । “साधु साधु” इति जल्पन्तो राजानं समशंसिषुः ॥

Verse 56

पूजयामासुरनिशं लिंगं तत्र स्वयंभुवम् । ततोऽसौ पार्थिवश्रेष्ठो लिंगस्यास्यप्रसादतः । संसिद्धिं परमां प्राप्तो दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि

तत्र स्वयंभुवं लिङ्गं निरन्तरमपूजयन् । ततः पार्थिवशार्दूलो लिङ्गस्यास्य प्रसादतः । परमां संसिद्धिमवाप दुर्लभां त्रिदशैरपि ॥

Verse 57

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्रंभानामाप्सराऽभवत्

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिङ्गस्य माहात्म्याद् रम्भासदृश्यप्सराऽभवत् ॥

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेद्बुधः । धर्मकामार्थमोक्षं च यो वांछत्यखिलप्रदम्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तल्लिङ्गं पूजयेद् बुधः । धर्मकामार्थमोक्षांश्च यो वाञ्छत्यखिलप्रदम् ॥