Adhyaya 353

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भल्लतीर्थमनुत्तमम् । तस्याश्च पश्चिमे भागे यत्र विष्णुश्चतुर्भुजः

ईश्वर उवाच—ततो, महादेवि, अनुत्तमं भल्लतीर्थं गच्छेत्। तस्य पश्चिमे भागे यत्र चतुर्भुजो विष्णुः विराजते।

Verse 2

यत्र त्यक्तं शरीरं तु विष्णुना प्रभविष्णुना । तस्मिन्मित्रवने रम्ये योजनार्द्धार्द्धविस्तृते

यत्र प्रभविष्णुना विष्णुना शरीरं त्यक्तम्। तस्मिन् रम्ये मित्रवने योजनार्धविस्तीर्णे।

Verse 3

युगेयुगे महादेवि कल्पमन्वतरादिषु । तत्रैव संस्थितिर्विष्णोर्नान्यत्र च रतिर्भवेत्

युगे युगे, महादेवि, कल्पमन्वन्तरादिषु, तत्रैव विष्णोः संस्थितिः; अन्यत्र तस्य रतिः न भवेत्।

Verse 4

क्षेत्राणामादिक्षेत्रं तु वैष्णवं तद्विदुर्बुधाः । तिस्रः कोट्यर्द्धकोटिश्च तीर्थानां प्रवराणि च

क्षेत्राणां मध्ये वैष्णवं क्षेत्रमिदं आदिक्षेत्रं इति बुधा विदुः। अत्र तीर्थानां प्रवराणि तिस्रः कोट्यः अर्धकोटिश्च सन्ति॥

Verse 5

दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि तत्रैव भामिनि । तत्र मूर्तिमती गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

दिवि भुवि चान्तरिक्षे च ये तीर्थप्रवराः, तानि सर्वाणि तत्रैव, भामिनि, सन्ति। तत्र मूर्तिमती गङ्गा स्वयमेव प्रतिष्ठिता॥

Verse 6

विष्णोः संप्लवनार्थाय प्राणिनां च हिताय वै । गंगा गया कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

विष्णोः संप्लवनार्थाय प्राणिनां हितकाम्यया च। गङ्गा गया कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च तत्रापि सन्निहितानि॥

Verse 7

पुरी द्वारवतीं त्यक्त्वा अत्रैव वसते हरिः । तस्यौर्ध्वदैहिकं देवि प्रकरोमि युगेयुगे

पुरीं द्वारवतीं त्यक्त्वा हरिरत्रैव वसति। देवि, तस्य ऊर्ध्वदैहिकं कर्म युगेयुगे अहं प्रकरोमि॥

Verse 8

नभस्ये द्वादशीयोगे तत्र गत्वा स्वयं प्रिये । करोमि तद्विधानेन तत्र ब्राह्मणपुंगवैः

नभस्ये मासि द्वादशीयोगे तत्र गत्वा स्वयं, प्रिये। तत्र ब्राह्मणपुङ्गवैः सह विधानेन तदहं करोमि॥

Verse 9

तत्र दत्त्वा तु दानानि विधिवद्वेदपारगे । तत्रैव द्वादशीयोगे स्नात्वा चैव विधानतः

तत्र विधिवद्वेदपारगाय दानानि दत्त्वा, तत्रैव द्वादशीयोगे विधानतः स्नात्वा च।

Verse 10

सन्तर्प्य च पितॄन्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः । तत्र विष्णुं तु संपूज्य कृत्वा जागरणं निशि

भक्त्या पितॄन् सन्तर्प्य सर्वपातकैर्मुच्यते; तत्र विष्णुं संपूज्य निशि जागरणं कुर्यात्।

Verse 11

दीपादिदानं कृत्वा तु कृतकृत्योऽभिजायते

दीपादिदानं कृत्वा तु कृतकृत्योऽभिजायते।

Verse 12

अथ तस्य प्रवक्ष्यामि पुरावृत्त महं प्रिये । संहृत्य यादवान्सर्वान्वासुदेवः प्रतापवान्

अथ तस्य पुरावृत्तं प्रवक्ष्यामि, प्रिये; प्रतापवान् वासुदेवः सर्वान् यादवान् संहृत्य।

Verse 13

दुर्वाससाऽनुलिप्तेन पायसेन पदस्तले । वज्रांगभूतदेहस्तु सर्वव्यापी जनार्द्दनः

दुर्वाससाऽनुलिप्तेन पायसेन पदतले; वज्राङ्गभूतदेहस्तु सर्वव्यापी जनार्दनः।

Verse 14

गत्वा तीरे समुद्रस्य समाधिस्थो बभूव ह । सर्वस्रोतांसि संयम्य निवेश्यात्मानमात्मनि

गत्वा समुद्रतीरं स समाधिस्थोऽभवत् ततः । सर्वस्रोतांसि संयम्य निवेशयामास चात्मानमात्मनि ॥

Verse 15

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो बाणहस्तो जराभिधः । दाशपुत्रोऽतिकृष्णांगो मत्स्यघाती च पापकृत्

एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो बाणहस्तो जराभिधः । दाशपुत्रोऽतिकृष्णाङ्गो मत्स्यघाती च पापकृत् ॥

Verse 16

तेन दृष्टस्ततो दूरान्निषादात्मसमुद्भवः । विष्णोः पदं मृगं मत्वा शरं तस्य मुमोच ह

तेन दृष्टस्ततो दूरान्निषादात्मसमुद्भवः । विष्णोः पदं मृगं मत्वा शरं तस्मै मुमोच ह ॥

Verse 17

ततोऽसौ पश्यते यावद्गत्वा तस्य च संनिधौ । चतुर्बाहुं महाकायं शंखचक्रगदाधरम्

ततोऽसौ पश्यते यावद्गत्वा तस्य च सन्निधौ । चतुर्बाहुं महाकायं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥

Verse 18

पुरुषं नीलमेघाभं पुडरीकनिभे क्षणम् । तं दृष्ट्वा भयभीतस्तु वेपमानः कृतांजलिः । अब्रवीन्न मया ज्ञातस्त्वं विभो दिव्यरूपधृक्

पुरुषं नीलमेघाभं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । तं दृष्ट्वा भयभीतस्तु वेपमानः कृताञ्जलिः । अब्रवीन्न मया ज्ञातस्त्वं विभो दिव्यरूपधृक् ॥

Verse 19

अज्ञानात्त्वं मया विद्धस्त्वत्पदाग्रे सुरोत्तम । क्षन्तुमर्हसि मे नाथ न त्वं क्रोद्धुमिहार्हसि

अज्ञानादेव मया विद्धस्त्वं तव पादाग्रे सुरोत्तम । क्षन्तुमर्हसि मे नाथ न त्वं क्रोधं समाचरेः ॥

Verse 20

विष्णुरुवाच । शापस्यांतोद्य मे भद्र शरपातात्कृतस्त्वया । तस्मात्त्वं मत्प्रसादेन स्वर्गं गच्छ महाद्युते

विष्णुरुवाच । शापस्यान्तोऽद्य मे भद्र शरपातेन ते कृतः । तस्मात् मत्प्रसादेन स्वर्गं गच्छ महाद्युते ॥

Verse 21

ये चान्ये मामिहागत्य द्रक्ष्यंति हि नरोत्तमाः । ते यास्यंति परं स्थानं यत्राहं नित्यसंस्थितः

ये चान्ये मामिहागत्य द्रक्ष्यन्ति नरोत्तमाः । ते यास्यन्ति परं स्थानं यत्राहं नित्यसंस्थितः ॥

Verse 22

भल्लेनाहं यतो विद्धस्त्वया पादतले शुभे । भल्लतीर्थमिति ख्यातं ततो ह्येतद्भविष्यति

भल्लेनाहं यतो विद्धस्त्वया पादतले शुभे । भल्लतीर्थमिति ख्यातं ततो ह्येतद्भविष्यति ॥

Verse 23

हरिक्षेत्रमिति प्रोक्तं पूर्वं स्वायंभुवेऽन्तरे

हरिक्षेत्रमिति प्रोक्तं पूर्वं स्वायम्भुवेऽन्तरे ।

Verse 24

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुर्लुब्धकोऽपि दिवं गतः । येऽत्र स्नानं करिष्यंति भक्त्या परमया युताः । विष्णुलोकं गमिष्यंति प्रीत्या ते मत्प्रसादतः

ईश्वर उवाच—एवमुक्त्वा विष्णुरन्तर्हितोऽभवत्, लुब्धकोऽपि दिवं गतः। येऽत्र परमभक्तियुताः स्नानं करिष्यन्ति, ते मत्प्रसादात् प्रीत्या विष्णुलोकं गमिष्यन्ति।

Verse 25

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पितृभक्तिपरायणाः । तृप्तिं तेषां गमिष्यंति पितरश्चैव तर्पिताः

येऽत्र श्राद्धं करिष्यन्ति पितृभक्तिपरायणाः। तेषां पितरस्तृप्तिं गमिष्यन्ति, पितरश्चैव सम्यक्तर्पिताः स्युः।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य तत्क्षेत्रमुत्तमम् । दृश्यो देवश्चतुर्बाहुः स्नात्वा तीर्थे तु भल्लके

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्क्षेत्रमुत्तमं प्राप्य, भल्लके तीर्थे स्नात्वा चतुर्बाहुर्देवो दृश्यो भवति।

Verse 27

मद्भक्तिबलदर्पिष्ठा मत्प्रियं न नमंति ये । वासुदेवं न ते ज्ञेया मद्भक्ताः पापिनो हि ते

मद्भक्तिबलदर्पिष्ठा ये मत्प्रियं न नमन्ति। वासुदेवभक्ताः ते न ज्ञेयाः; पापिनो हि ते।

Verse 28

मद्भक्तोऽपि हि यो भूत्वा भुंक्त एकादशीदिने । मल्लिंगस्यार्चनं कार्यं न तेन पापबुद्धिना

मद्भक्तोऽपि यो भूत्वा एकादशीदिने भुङ्क्ते, तेन पापबुद्धिना मल्लिङ्गस्यार्चनं न कार्यम्।

Verse 29

या तिथिर्दयिता विष्णोः सा तिथिर्मम वल्लभा । न तां चोपोषयेद्यस्तु स पापिष्ठतराधिकः

या तिथिर्दयिता विष्णोः सा तिथिर्मम वल्लभा । न तां चोपोषयेद्यस्तु स पापिष्ठतराधिकः ॥

Verse 30

तद्वत्स द्वादशीयोगे भल्लतीर्थस्य संनिधौ । यस्तु मां पूजयेद्भक्त्या नारी वाऽपि नरोऽपि वा । तस्य जन्मसहस्राणि गृहभंगो न जायते

तद्वत्स द्वादशीयोगे भल्लतीर्थस्य संनिधौ । यस्तु मां पूजयेद्भक्त्या नारी वाऽपि नरोऽपि वा । तस्य जन्मसहस्राणि गृहभंगो न जायते ॥

Verse 31

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । भल्लतीर्थस्य विष्णोस्तु सर्व पातकनाशनम्

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । भल्लतीर्थस्य विष्णोस्तु सर्वपातकनाशनम् ॥

Verse 32

तत्र विष्णोस्तु सांनिध्ये वायव्ये कुम्भमुत्तमम् । भल्लतीर्थं तु विख्यातं यत्र भल्लहतो हरिः

तत्र विष्णोस्तु सांनिध्ये वायव्ये कुम्भमुत्तमम् । भल्लतीर्थं तु विख्यातं यत्र भल्लहतो हरिः ॥

Verse 33

तत्र देयानि वासांसि पदं गावो विधानतः । देयानि विप्रमुख्येभ्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

तत्र देयानि वासांसि पदं गावो विधानतः । देयानि विप्रमुख्येभ्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः ॥

Verse 352

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्’ इति नाम द्विपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः।