Adhyaya 343

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कपिलेश्वरमुत्तमम् । शीराभूषणपूर्वेण कोटितीर्थाच्च पश्चिमे

ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि कपिलेश्वरमुत्तमम्। शीराभूषणपूर्वेण कोटितीर्थाच्च पश्चिमे॥

Verse 2

जरद्गवेशाद्दक्षिणे समुद्रोत्तरतस्तथा । एतद्वै कापिलं क्षेत्रं नापुण्यैः प्राप्यते नरैः

जरद्गवेशाद्दक्षिणे समुद्रोत्तरतस्तथा। एतद्वै कापिलं क्षेत्रं नापुण्यैः प्राप्यते नरैः॥

Verse 3

कपिलेन पुरा देवि यत्र तप्तं तपो महत् । वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

कपिलेन पुरा देवि यत्र तप्तं तपो महत्। वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्॥

Verse 4

समाहूता तत्र देवी कपिलधारा महानदी । समुद्रमध्ये साऽद्यापि पुण्यवद्भिः प्रदृश्यते

समाहूता तत्र देवी कपिलधारा महानदी। समुद्रमध्ये साऽद्यापि पुण्यवद्भिः प्रदृश्यते॥

Verse 5

तत्र स्नात्वा महादेवि कपिलाषष्ठ्यां विशेषतः । कपिलां दापयेत्तत्र गोकोटिफलभाग्भवेत्

तत्र स्नात्वा महादेवि विशेषतः कपिलाषष्ठ्यां कपिलां गां तत्र दापयेत्; गोकोटिदानफलभागी भवति।

Verse 6

सर्वेषां चैव पापानां प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् । कपिलेश्वरं तु संपूज्य कन्याकोटिफलं लभेत्

सर्वपापानां प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम्; कपिलेश्वरं सम्यक् संपूज्य कन्याकोटिदानफलम् लभेत्।

Verse 7

देव्युवाच । आश्चर्यं मम देवेश कपिलषष्ठ्या महेश्वर । विधानं श्रोतुमिच्छामि दानमन्त्रादि पूर्वकम्

देव्युवाच—आश्चर्यं मम देवेश महेश्वर कपिलषष्ठी; तस्या विधानं श्रोतुमिच्छामि दानमन्त्रादिपूर्वकम्।

Verse 8

ईश्वर उवाच । जन्मजीवितमध्ये तु यद्येका लभ्यते नरैः । संयोगयुक्ता सा षष्ठी तत्किं देवि ब्रवीम्यहम्

ईश्वर उवाच—जन्मजीवितमध्ये नरैः यदि एका अपि संयोगयुक्ता षष्ठी लभ्यते, तर्हि देवि किं भूयः ब्रवीमि?

Verse 9

प्रौष्ठपद्यसिते पक्षे षष्ठ्यामंगारको यदि । व्यतीपातश्च रोहिण्यां सा षष्ठी कपिला स्मृता

प्रौष्ठपद्यां शुक्लपक्षे षष्ठ्यां यदि भौमवारः; रोहिण्यां व्यतीपातश्च सैव षष्ठी ‘कपिला’ स्मृता।

Verse 10

तत्र क्षेत्रे नरः स्नात्वा अथवार्कस्थले शुभे । मृदा शुक्ल तिलैश्चैव कपिलासंगमे शुभे

तत्र क्षेत्रे नरः स्नात्वा, अथवा शुभेऽर्कस्थले; कपिलासङ्गमे शुभे शुक्लतिलैः शुद्धमृदा च कर्म कुर्यात्।

Verse 11

कृतस्नानजपः पश्चात्सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् । रक्तचंदनतोयेन करवीरयुतेन च । कृत्वार्घपात्रं शिरसि मंत्रेणानेन दापयेत्

कृतस्नानजपः पश्चात् सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत्। रक्तचन्दनतोयेन करवीरयुतेन च; अर्घपात्रं शिरसि कृत्वा मन्त्रेणानेन समर्पयेत्।

Verse 12

नमस्त्रैलोक्यनाथाय उद्भासितजगत्त्रय । वेदरश्मे नमस्तुभ्यं गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

नमस्त्रैलोक्यनाथाय, उद्भासितजगत्त्रय। वेदरश्मे नमस्तुभ्यं, गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते॥

Verse 13

सूर्यं प्रदक्षिणीकृत्य संपूज्य कपिलेश्वरम् । उपलिप्ते शुभे देशे पुष्पाक्षतविभूषिते

सूर्यं प्रदक्षिणीकृत्य संपूज्य कपिलेश्वरम्। उपलिप्ते शुभे देशे पुष्पाक्षतविभूषिते॥

Verse 14

स्थापयेदव्रणं कुम्भं चन्दनोदकपूरितम् । पंचरत्नसमायुक्तं दूर्वापुष्पाक्षतान्वितम्

स्थापयेदव्रणं कुम्भं चन्दनोदकपूरितम्। पञ्चरत्नसमायुक्तं दूर्वापुष्पाक्षतान्वितम्॥

Verse 15

रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रेण संयुतम् । रथो रुक्मफलस्यैव एकचित्रविचित्रितः

रुक्मफलार्पणार्थं रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रसमन्वितम् । एकचित्रविचित्रितं रथं सम्यक् कारयेत् ॥

Verse 16

सौवर्णपलसंयुक्तां मूर्तिं सूर्यस्य कारयेत् । कुंभस्योपरि संस्थाप्य गंधपुष्पैः समर्चयेत्

सौवर्णपलसंयुक्तां सूर्यस्य मूर्तिं कारयेत् । कुम्भस्योपरि संस्थाप्य गन्धपुष्पैः समर्चयेत् ॥

Verse 17

कपिलेश्वरसान्निध्ये मण्डपे होमसंस्कृते । आदित्यं पूजयेद्देवं नामभिः स्वैर्यथोदितैः

कपिलेश्वरसान्निध्ये मण्डपे होमसंस्कृते । आदित्यं पूजयेद्देवं स्वनामभिर्यथोदितैः ॥

Verse 18

आदित्यभास्कर रवे भानो स्वयं दिवाकर । प्रभाकर नमस्तुभ्यं ससारान्मां समुद्धर

आदित्य भास्कर रवे भानो स्वयं दिवाकर । प्रभाकर नमस्तुभ्यं संसारान्मां समुद्धर ॥

Verse 19

भुक्तिमुक्तिप्रदो यस्मात्तस्माच्छांतिं प्रयच्छ नः

भुक्तिमुक्तिप्रदो यस्मात् तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ नः ॥

Verse 20

प्रार्थनामन्त्रः । नमोनमस्ते वरद ऋक्सामयजुषांपते । नमोऽस्तुविश्वरूपाय विश्वधाम्ने नमोऽस्तु ते

प्रार्थनामन्त्रः—नमो नमस्ते वरद, ऋक्सामयजुषां पते। नमोऽस्तु विश्वरूपाय, विश्वधाम्ने नमोऽस्तु ते॥

Verse 21

अमृतं देवि ते क्षीरं पवित्रमिह पुष्टिदम् । त्वत्प्रसादात्प्रमुच्यंते मनुजाः सर्वपातकैः

अमृतं देवि ते क्षीरं पवित्रमिह पुष्टिदम्। त्वत्प्रसादात् प्रमुच्यन्ते मनुजाः सर्वपातकैः॥

Verse 22

ब्रह्मणोत्पादिते देवि वह्निकुण्डान्महाप्रभे । नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वदेवनमस्कृते

ब्रह्मणोत्पादिते देवि वह्निकुण्डान्महाप्रभे। नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वदेवनमस्कृते॥

Verse 23

सर्वदेवमये देवि सर्वतीर्थमये शुभे । दातारं पूजयानं मां ब्रह्मलोकं नय स्वयम्

सर्वदेवमये देवि सर्वतीर्थमये शुभे। दातारं पूजयन् मां ब्रह्मलोकं नय स्वयम्॥

Verse 24

पूजामंत्रः । एवं संपूज्य कपिलां कुम्भस्थं च दिवाकरम् । ब्राह्मणे वेदविदुष उभयं प्रतिपादयेत्

पूजामन्त्रः—एवं संपूज्य कपिलां कुम्भस्थं च दिवाकरम्। ब्राह्मणे वेदविदुष उभयं प्रतिपादयेत्॥

Verse 25

व्यासाय सूर्यभक्ताय मंत्रेणानेन दापयेत्

अनेनैव मन्त्रेण सूर्यभक्ताय व्यासाय तदर्पणं दापयेत्।

Verse 26

दिव्यमूर्त्तिर्जगच्चक्षु र्द्वादशात्मा दिवाकरः । कपिलासहितो देवो मम मुक्तिं प्रयच्छतु

दिव्यमूर्तिर्जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा दिवाकरः । कपिलासहितो देवो मम मुक्तिं प्रयच्छतु ॥

Verse 27

यस्मात्त्वं कपिले पुण्या सर्वलोकस्य पावनी । प्रदत्ता सह सूर्येण मम मुक्तिप्रदा भव

यस्मात्त्वं कपिले पुण्या सर्वलोकस्य पावनी । प्रदत्ता सह सूर्येण मम मुक्तिप्रदा भव ॥

Verse 28

पलेन दक्षिणा कार्या तदर्धार्धेन वा पुनः । शक्तितो दक्षिणायुक्तां तां धेनुं प्रतिपादयेत्

पलेन दक्षिणा कार्या तदर्धार्धेन वा पुनः । शक्तितो दक्षिणायुक्तां तां धेनुं प्रतिपादयेत् ॥

Verse 29

योऽनेन विधिना कुर्या त्षष्ठीं कपिलसंज्ञिताम् । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

योऽनेन विधिना कुर्यात् षष्ठीं कपिलसंज्ञिताम् । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

Verse 30

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं सर्वमाप्नोति यः षष्ठीं कपिलां चरेत्

सर्वतीर्थेषु यत्फलं सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्सर्वं फलमाप्नोति यः कपिलाषष्ठीं समाचरेत् ॥

Verse 31

कपिलाकोटिसहस्राणि कपिलाकोटिशतानि च । सूर्यपर्वणि यद्दत्त्वा तत्फलं कोटिशो भवेत्

सूर्यपर्वणि यद्दत्त्वा कपिलासंबन्धिदानकम् । कपिलाकोटिसहस्रैश्च कोटिशतैश्च तत्फलं कोटिशो भवेत् ॥

Verse 32

कोटिगोरोम संख्यानि वर्षाणि वरवर्णिनि । तावत्स वसते स्वर्गे यः षष्ठीं कपिलां चरेत्

कोटिगोरोमसंख्यानि वर्षाणि वरवर्णिनि । तावत्स वसते स्वर्गे यः कपिलाषष्ठीं समाचरेत् ॥

Verse 33

ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्सर्वं नाशमायाति इत्याह कपिलो मुनिः

ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यत्पापं पूर्वसञ्चितम् । तत्सर्वं नाशमायाति इत्याह कपिलो मुनिः ॥

Verse 343

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कपि लधाराकपिलेश्वरमाहात्म्ये कपिलाषष्ठीव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कपिलधाराकपिलेश्वरमाहात्म्ये ‘कपिलाषष्ठीव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः ॥