Adhyaya 338
ईश्वरः देविकातटे स्थितं तेजोमयं लिङ्गं ‘जालेश्वर’ इति वर्णयति, यत् नागकन्याभिः पूज्यते; तस्य स्मरणमात्रेण ब्रह्महत्यापापक्षयः कथ्यते। देवी नाम्नः कारणं तत्र सङ्गमस्य च फलम् पृच्छति। ततः प्राचीनमितिहासं कथयति—प्रभासे आपस्तम्बऋषिः तपः कुर्वन् जलमध्ये ध्यानस्थः आसीत्। केचन धीवराः महाजालं क्षिप्त्वा अनजानन्तः ऋषिं जलात् आकृष्य निन्युः; ते पश्चात्तापेन शरणं ययुः। ऋषिः करुणां धर्मं च चिन्तयन् स्वपुण्यं परहिताय भवतु, तेषां दोषः मयि पतत्विति प्रार्थयामास। राजा नाभागः मन्त्रिपुरोहितैः सह आगत्य धीवरान् मूल्येन तर्पयितुमिच्छति; ऋषिः धनमूल्यं नाङ्गीकरोत्। लोमशऋषिः ‘गौरेव युक्ता मूल्यरूपा’ इति निर्दिशति; आपस्तम्बः गवां पावनत्वं, पञ्चगव्यस्य महिमा, गो-रक्षणं नित्यपूजनं च धर्मत्वेन प्रशंसति। धीवराः गां दत्त्वा, ऋषिः तान् मत्स्यैः सह स्वर्गारोहणेन आशीर्भिः अनुगृह्णाति, भावशुद्धिं लोकहितं च प्रतिपादयति; नाभागं साधुसङ्गमहत्त्वे, राजदर्पत्यागे च उपदिश्य दुर्लभां धर्मबुद्धिं वरं ददाति। अन्ते ईश्वरः वदति—ऋषिणा लिङ्गं प्रतिष्ठापितं, जाले पतितत्वात् ‘जालेश्वर’ इति नाम जातम्। जालेश्वरे स्नानपूजा, माहात्म्यश्रवणं, विशेषतः चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां पिण्डदानं, वेदविदे ब्राह्मणाय गोदानं च महापुण्यकरं इति तीर्थविधिः समाप्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम् । जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्
ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम्। जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्॥
Verse 2
मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे । नाम्ना जालेश्वरं लिंगं देविकातटसंस्थितम्
मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे। नाम्ना जालेश्वरं लिङ्गं देविकातटसंस्थितम्॥
Verse 3
पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यंति मानवाः । महा तेजोमणिमयं चंद्रबिंबसमप्रभम् । स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति
पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यन्ति मानवाः। महातेजोमणिमयं चन्द्रबिम्बसमप्रभम्। स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति॥
Verse 4
देव्युवाच । कथं जालेश्वरं नाम कस्मिन्काले बभूव तत्
देव्युवाच—कथं जालेश्वर इति नामाभवत्, कस्मिन्काले च तत् प्रादुरभवत्?
Verse 5
साधुभिः सह संवासात्के गुणाः परिकीर्त्तिताः । के लोकाः कानि पुण्यानि तत्सर्वं शंस मे प्रभो
साधुभिः सह संवासात् के गुणाः परिकीर्तिताः? के लोकाः, कानि पुण्यानि च लभ्यन्ते? तत्सर्वं मे शंस, प्रभो।
Verse 6
ईश्वर उवाच । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । नाभागस्य च संवादमापस्तंबतपोनिधेः
ईश्वर उवाच—अत्रैव पुरातनमितिहासमिमं वक्ष्यामि; नाभागस्य च संवादम्, आपस्तम्बतपोनिधेः।
Verse 7
महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा
पूर्वमात्मवान् महर्षिरापस्तम्बो द्विजाग्रणीः; सदा उपवासपरायणो बभूव, तदा भगवांश्च तेजस्वी चाभवत्।
Verse 8
नित्यं क्रोधं च लोभं च मोहं द्रोहं विसृज्य सः । देविकासरितो मध्ये विवेश सलिलाशये
स नित्यं क्रोधं लोभं मोहं द्रोहं च विसृज्य, देविकासरितो मध्ये सलिलाशये विवेश।
Verse 9
क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये सम्यग्ज्ञात्वा शिवप्रिये । तत्रास्य वसतः कालः समतीतो महांस्तदा
क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये शिवप्रियं सम्यगवगम्य सः । तत्र वसतः कालो महानेव तदा व्यतीतः ॥
Verse 10
परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूतस्य तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः
परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूत इव तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः ॥
Verse 11
प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन्बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः
प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन् बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः ॥
Verse 12
तस्मादुत्तारयामासुः सलिलाद्ब्रह्मनंदनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्त्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन्
तस्मात् सलिलादुत्तारयामासुः ब्रह्मनन्दनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन् ॥
Verse 13
निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत
निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत ॥
Verse 14
स मुनिस्तन्महद्दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । कृपया परयाविष्टो दाशान्प्रोवाच दुःखितः
स मुनिस्तन्महन्मत्स्यकदनं दृष्ट्वा करुणया परयाविष्टः शोकाकुलो दाशान् दुःखितः प्रोवाच।
Verse 15
केन मे स्यादुपायो हि सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः । ज्ञानिनामपि यच्चेतः केवलात्महिते रतम्
केन मे स्यादुपायो हि? सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः; ज्ञानिनामपि चेतः केवलात्महिते रतम्।
Verse 16
ज्ञानिनोपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः । दुःखार्त्तानीह सत्त्वानि क्व यास्यंति सुखं ततः
ज्ञानिनोऽपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः, दुःखार्त्तानि इह सत्त्वानि ततः सुखं क्व यास्यन्ति?
Verse 17
योऽभिवांछति भोक्तुं वै दुःखान्येकांततो जनः । पापात्पापतरं तं हि प्रवदंति मुमुक्षवः
यो जनो दुःखान्येकान्ततो भोक्तुमभिवाञ्छति, तं मुमुक्षवः पापात् पापतरं प्रवदन्ति।
Verse 18
को नु मे स्यादुपायो हि येनाहं दुःखितात्मवान् । अंतः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्
को नु मे स्यादुपायो येनाहं दुःखितात्मवान् अन्तः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्?
Verse 19
यन्ममास्ति शुभं किचित्तदेनानुपगच्छतु । यत्कृतं दुष्कृतं तैश्च तदशेषमुपेतु माम्
यन्ममास्ति शुभं किञ्चित् तदेषामनुगच्छतु । यैः कृतं दुष्कृतं यच्च तदशेषं ममोपगच्छतु ॥
Verse 20
दृष्ट्वांधान्कृपणान्व्यंगाननाथान्रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः
दृष्ट्वा अन्धान् कृपणान् व्यङ्गान् अनाथान् रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः ॥
Verse 21
प्राणसंशयमापन्नान्प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोपि स तत्पापं समश्नुते
प्राणसंशयमापन्नान् प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोऽपि स तत्पापं समश्नुते ॥
Verse 22
आहुर्जनानामार्त्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम्
आहुर्जनानामार्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम् ॥
Verse 23
तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्
तस्मान्नैतानहं दीनान् त्यक्त्वा मीनान् सुदुःखितान् । पदमात्रं न यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम् ॥
Verse 24
ईश्वर उवाच । निशम्यैतदृषेर्वाक्यं दाशास्ते जातसंभ्रमाः । यथावृत्तं तु तत्सर्वं नाभागाय न्यवेदयन्
ईश्वर उवाच—ऋषिवचनं निशम्य दाशाः जातसंभ्रमाः सन्तः यथावृत्तं तत्सर्वं नाभागाय सम्यग् न्यवेदयन्।
Verse 25
नाभागोऽपि ततः श्रुत्वा तं द्रष्टुं ब्रह्मनन्दनम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सामात्यः सपुरोहितः
ततः तं श्रुत्वा नाभागोऽपि ब्रह्मनन्दनं द्रष्टुं त्वरितः सन्, सामात्यः सपुरोहितश्च तत्र प्रययौ।
Verse 26
स सम्यक्पूजयित्वा तं देवकल्पमुनिं नृपः । प्रोवाच भगवन्ब्रूहि किं करोमि तवाज्ञया
नृपः तं देवकल्पं मुनिं सम्यक् पूजयित्वा प्रोवाच—भगवन्, तवाज्ञया किं करोमि, ब्रूहि।
Verse 27
आपस्तंब उवाच । श्रमेण महताविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छेति यद्योग्यं मन्यसे नृप
आपस्तंब उवाच—महताश्रमेणाविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः ‘मम मूल्यं प्रयच्छ’ इति वदन्ति; यद्योग्यं मन्यसे नृप, तत् प्रयच्छ।
Verse 28
नाभाग उवाच । सहस्राणां शतं मूल्यं निषादेभ्यो ददाम्यहम् । निग्रहाख्यस्य भगवन्यथाह ब्रह्मनंदनः
नाभाग उवाच—निषादेभ्यः सहस्राणां शतं मूल्यं ददाम्यहम्, भगवन्; निग्रहाख्यस्य विषये यथा ब्रह्मनन्दनः अवदत्।
Verse 29
आपस्तंब उवाच । नाहं शतसहस्रैश्च नियम्यः पार्थिव त्वया । सदृशं दीयतां मूल्यममात्यैः सह चिंतय
आपस्तम्ब उवाच—हे पार्थिव, शतसहस्रैरपि त्वया नाहं नियम्यः। सदृशं मूल्यं दीयतां; अमात्यैः सह विचारय।
Verse 30
नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते
नाभाग उवाच—हे द्विजोत्तम, निषादेभ्यः मूल्यं कोटिः प्रदीयताम्। यदि तदपि ते मूल्यं न स्यात्, ततो भूयः प्रदीयते।
Verse 31
आपस्तंब उवाच । नार्हं मूल्यं च मे कोटिरधिकं वापि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिंतय
आपस्तम्ब उवाच—हे पार्थिव, मे मूल्यं न कोटिरर्हा, नाधिकमपि। सदृशं मूल्यं दीयतां; ब्राह्मणैः सह विचारय।
Verse 32
नाभाग उवाच । अर्द्धराज्यं समस्तं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज
नाभाग उवाच—निषादेभ्यः अर्धराज्यं समस्तं वा प्रदीयताम्। एतन्मूल्यमहं मन्ये; किं वा अन्यन्मन्यसे द्विज?
Verse 33
आपस्तंब उवाच । अर्धराज्यसमस्तं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिंतय
आपस्तम्ब उवाच—हे पार्थिव, अर्धराज्यं समस्तं वा नाहमर्हामि। सदृशं मूल्यं दीयतां; ऋषिभिः सह विचारय।
Verse 34
महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागः स विषादवान् । चिन्तयामास दुःखार्तः सामात्यः सपुरोहितः
महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागोऽतिविषण्णधीः । दुःखार्तः स विचारं चक्रे सामात्यः सपुरोहितः ॥
Verse 35
ततः कश्चिदृषिस्तत्र लोमशस्तु महातपाः । नाभागमब्रवीन्मा भैस्तोषयिष्यामि तं मुनिम्
ततो लोमश इत्याख्यो महातपाः स ऋषिस्तदा । नाभागं प्राह मा भैषीस्तोषयिष्यामि तं मुनिम् ॥
Verse 36
नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबांधवम्
नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबान्धवम् ॥
Verse 37
निर्दहेद्भगवान्रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं हीनमत्यंतवि षयात्मकम्
निर्दहेद्भगवान् रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं दीनमत्यन्तविषयात्मकम् ॥
Verse 39
लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्
लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमस्मै प्रदीयताम् ॥
Verse 40
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्क्रीत एव न संशयः । एतद्योग्यतमं मूल्यं भवतो मुनिसत्तम
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्—क्रीत एव न संशयः। एतदेव भवतो योग्यतमं मूल्यं, मुनिसत्तम॥
Verse 41
आपस्तंब उवाच । उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव । गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि पवित्रं परमं भुवि
आपस्तम्ब उवाच—उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः, सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव। गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि, पवित्रं परमं भुवि॥
Verse 42
गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । मंगलायतनं देव्यः सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा
गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः। मङ्गलायतनं देव्यः, सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा॥
Verse 43
अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च । यद्गोमयेन शुद्ध्यंति किंभूतमधिकं ततः
अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च। यद्गोमयेन शुद्ध्यन्ति, किंभूतमधिकं ततः॥
Verse 44
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च । गवां पंच पवित्राणि पुनंति सकलं जगत्
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च। गवां पञ्च पवित्राणि, पुनन्ति सकलं जगत्॥
Verse 45
गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च । गावो मे ह्रदये चैव गवां मध्ये वसाम्यहम
गावो मम पुरतः नित्यं, गावः पृष्ठत एव च। गावो मे हृदये नित्यं, गवां मध्ये वसाम्यहम्॥
Verse 46
एवं जपन्नरो मंत्रं त्रिसंध्यं नियतः शुचिः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति
एवं जपन्नरो मन्त्रं त्रिसन्ध्यं नियतः शुचिः। मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति॥
Verse 47
तृणाहारपरा गावः कर्त्तव्या भक्तितोऽन्वहम् । अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन्प्राप्नोति दुर्गतिम्
तृणाहारपरा गावः कर्तव्याः भक्तितोऽन्वहम्। अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन् प्राप्नोति दुर्गतिम्॥
Verse 48
तेनाग्नयो हुताः सम्यक्पितरश्चापि तर्पिताः । देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्
तेनाग्नयो हुताः सम्यक् पितरश्चापि तर्पिताः। देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्॥
Verse 49
मन्त्रः । सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता । सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता
मन्त्रः— सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता। सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता॥
Verse 50
रक्षणाद्बालपुत्राणां गवां कण्डूयनात्तथा । क्षीणार्तरक्षणाच्चैव नरः स्वर्गे महीयते
बालवत्सानां रक्षणेन, गवां कण्डूयन-परिचर्यया, क्षीणार्तानां च रक्षणेन नरः स्वर्गे महीयते।
Verse 51
आदिर्गावो हि मर्त्यस्य मध्ये चांते प्रकीर्तिताः । रक्षंति तास्तु देवानां क्षीराज्यममृतं सदा
मर्त्यस्यादौ मध्ये चान्ते च गावः प्रकीर्तिताः; तास्तु क्षीराज्यरूपममृतं सदा देवानां रक्षन्ति।
Verse 52
तस्माद्गावः प्रदातव्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । स्वर्गस्य संगमा ह्येताः सोपानमिव निर्मिताः
तस्माद्गावः प्रदातव्याः, नित्यशः पूजनीयाश्च; एताः स्वर्गस्य संगमा हि, सोपानमिव निर्मिताः।
Verse 53
एतच्छ्रुत्वा निषादास्ते गवां माहात्म्यमुत्त मम् । प्रणिपत्य महात्मानमापस्तंबमथाब्रुवन्
एतदुत्तमं गवां माहात्म्यं श्रुत्वा ते निषादाः महात्मानम् आपस्तम्बं प्रणिपत्य ततः प्रोचुः।
Verse 54
निषादा ऊचुः । संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा । पावनानि किलैतानि साधूनामिति च श्रुतम्
निषादा ऊचुः—संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा; पावनानि खल्वेतानि साधूनामिति श्रुतं नः।
Verse 55
संभाषो दर्शनं चैव सहास्माभिः कृतं त्वया । कुरुष्वानुग्रहं तस्माद्गौरेषा प्रतिगृह्यताम्
संभाषणं दर्शनं चैव त्वया सहास्माभिः कृतम्। तस्मादनुग्रहं कुरु—गौरेषा प्रतिगृह्यताम्॥
Verse 56
आपस्तंब उवाच । एता वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः । निषादा गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः
आपस्तम्ब उवाच—एतां वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः। निषादाः गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः॥
Verse 57
प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दिते नापि कर्मणा । नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्
प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दितेनापि कर्मणा। नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्॥
Verse 58
यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः । कृतं स्यात्तेन दुःखार्ताः सर्वे यांतु शुभां गतिम्
यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः। तेन दुःखार्ताः सर्वे यान्तु शुभां गतिम्॥
Verse 59
ततस्तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः
ततः तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः। निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः॥
Verse 60
तान्दृष्ट्वा व्रजतः स्वर्गं समत्स्यान्मत्स्यजीविनः । सामात्यभृत्यो नृपतिर्विस्मयादिदमब्रवीत्
तान् मत्स्यजीविनो जनान् समत्स्यान् स्वर्गं व्रजन्तो दृष्ट्वा, स नृपतिः सामात्यभृत्यः विस्मयेन इदं वचनम् अब्रवीत्।
Verse 61
सेव्याः श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः पुण्यतीर्थे जलोपमाः । क्षणो पासनमप्यत्र न येषां निष्फलं भवेत्
श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः सेव्याः; अस्मिन् पुण्यतीर्थे ते जलोपमा जीवनदाः। अत्र तेषां क्षणमात्रोपासनमपि कदापि निष्फलं न भवेत्।
Verse 62
सद्भिः सह सदासीत सद्भिः कुर्वीत सत्कथाम् । सतां व्रतेन वर्तेत नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्
सद्भिः सह सदा आसीत, सद्भिः सह सत्कथां कुर्यात्। सतां व्रतेन वर्तेत, असद्भिः सह किञ्चिदपि न आचरेत्।
Verse 63
सतां समागमादेते समत्स्या मत्स्यजीविनः । त्रिविष्टपमनुप्राप्ता नराः पुण्यकृतो यथा
सतां समागमात् एते मत्स्यजीविनः समत्स्याः त्रिविष्टपम् अनुप्राप्ताः, यथा पुण्यकृतो नराः।
Verse 64
आपस्तंबो मुनिस्तत्र लोमशश्च महामनाः । वरैस्तं विविधैरिष्टैश्छंदयामासतुर्नृपम्
तत्र आपस्तम्बो मुनिः लोमशश्च महामनाः; इष्टैर्विविधैर्वरैः तं नृपतिं छन्दयामासतुः।
Verse 65
ततः स वरयामास धर्मबुद्धिं सुदुर्लभाम् । तथेति चोक्त्वा तौ प्रीत्या तं नृपं वै शशंसतुः
ततः स नृपो धर्मबुद्धिं सुदुर्लभां वरयामास। “तथेति” ब्रुवाणौ तौ मुनिवरौ प्रीत्या तं नृपं वै प्रशशंसतुः॥
Verse 66
अहो धन्योऽसि राजेन्द्र यत्ते धर्मपरा मतिः । धर्मः सुदुर्लभः पुंसां विशेषेण महीक्षिताम्
अहो धन्योऽसि राजेन्द्र, यत्ते मतिः धर्मपरायणा। धर्मः सुदुर्लभः पुंसां, विशेषेण महीक्षिताम्॥
Verse 67
यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परि त्यजेत् । ततो जगति कस्तस्मात्पुमानभ्यधिको भवेत्
यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परित्यजेत्। ततो जगति कस्तस्मात् पुमानभ्यधिको भवेत्॥
Verse 68
ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां मोहश्चापि सदा ध्रुवः । मोहाद्ध्रुवश्च नरको राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः
ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां, मोहश्चापि सदा ध्रुवः। मोहाद्ध्रुवश्च नरकः, राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः॥
Verse 69
राज्यं हि बहु मन्यंते नरा विषयलोलुपाः । मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्
राज्यं हि बहु मन्यन्ते नरा विषयलोलुपाः। मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्॥
Verse 70
तस्माल्लोकद्वयध्वंसी न कर्त्तव्यो मदस्त्वया । यदीच्छसि महाराज शाश्वतीं गतिमात्मनः
तस्मात् लोकद्वयध्वंसि मदं त्वं न कर्तुमर्हसि। यदि चिरन्तनीं स्वगतिं इच्छसि, महाराज, अहङ्कारं परित्यज॥
Verse 71
ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ जग्मतुः स्वं स्वमाश्रमम् । नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः प्राविशत्पुरम्
ईश्वर उवाच—इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ स्वं स्वमाश्रमं जग्मतुः। नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः पुरं प्राविशत्॥
Verse 72
एतत्ते कथितं देवि प्रभावं देविकोद्भवम् । ऋषिणा स्थापितश्चापि भवो जाले श्वरस्तदा
एतत्ते कथितं देवि देविकोद्भवप्रभावम्। तत्रैव ऋषिणा स्थापितो भवो जालेश्वरस्तदा॥
Verse 73
जाले निपतितो यस्माद्दाशानामृषिसत्तमः । जालेश्वरेति नामासौ विख्यातः पृथिवीतले
जाले निपतितो यस्माद् दाशानामृषिसत्तमः। तस्माज् जालेश्वर इति नाम्ना स पृथिवीतले विख्यातः॥
Verse 74
तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः
तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात्। आपस्तम्बो नाभागश्च निषादा मत्स्यजीविनोऽपि शुभं फलमवाप्नुयुः॥
Verse 75
मत्स्यैः सह गताः स्वर्गं देविकायाः प्रभावतः । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदशीम्
देविकायाः प्रभावेण मत्स्यैः सह स्वर्गं गताः। चैत्रमासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदश्यां तद्फलसम्बन्धः॥
Verse 76
दद्यात्पिण्डं पितृभ्यो यस्तस्यांतो नैव विद्यते । गोदानं तत्र देयं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । श्रोतव्यं चैव माहात्म्यं द्रष्टव्यो जालकेश्वरः
तत्र यः पितृभ्यः पिण्डं दद्यात् तस्य अन्तो नैव विद्यते। तत्र वेदपारगे ब्राह्मणे गोदानं देयं; माहात्म्यं श्रोतव्यं, जालकेश्वरः द्रष्टव्यः॥