Adhyaya 337
ईश्वरः देवीं प्रति कथयति—गोṣ्पदस्य दक्षिणे शुभसमुद्रतीरे न्यङ्कुमत्याः समीपे ‘नारायणगृह’ नाम परमं तीर्थायतनं वर्तते, यत् पापनाशनं प्रसिद्धम्। तत्र केशवः कल्पान्तरस्थायी सन्, दुष्टबलविनाशं कृत्वा कलियुगे पितॄणामुद्धारार्थं विश्रान्त्यर्थं ‘गृहे’ निवसति, तेन लोके महिम्ना ख्यातिमाप्नोति। चतुर्षु युगेषु तस्य नामभेदः प्रदर्श्यते—कृते जनार्दनः, त्रेतायां मधुसूदनः, द्वापरे पुण्डरीकाक्षः, कलौ नारायणः; एवं धर्मव्यवस्थायाः स्थिरं केन्द्रं तत् तीर्थं निरूप्यते। एकादश्यां निराहारः सन् यो देवमवलोकयति, स हरॆरनन्तं परमं पदं दर्शनरूपेण प्राप्नोतीति कथ्यते। स्नान-श्राद्धादि तीर्थकर्माणि विधीयन्ते, तथा पीतवस्त्रदानं सदाचारिणे ब्राह्मणाय कर्तव्यमिति निर्देशः। अन्ते श्रवण-पाठयोः सद्गतिप्रदं फलश्रुतिः प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नारायणगृहं परम् । गोष्पदाद्दक्षिणे भागे सागरस्य तटे शुभे
ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि नारायणगृहं परम्। गोष्पदाद्दक्षिणे भागे सागरस्य तटे शुभे॥
Verse 2
न्यंकुमत्याः समीपे तु सर्वपातकनाशने । तत्रकल्पांतरस्थायी स्वयं तिष्ठति केशवः
न्यंकुमत्याः समीपे तु सर्वपातकनाशने। तत्र कल्पान्तरस्थायी स्वयं तिष्ठति केशवः॥
Verse 3
पितॄणामुद्धरणार्थाय ह्यस्मिन्रौद्रे कलौ युगे । यदा दैत्यविनाशं स कुरुते भगवान्हरिः
पितॄणामुद्धरणार्थाय ह्यस्मिन्रौद्रे कलौ युगे। यदा दैत्यविनाशं स कुरुते भगवान्हरिः॥
Verse 4
विश्रामार्थं तदा तत्र गृहे तिष्ठति नित्यशः । नारायणगृहं तेन विख्यातं जगतीतले
विश्रामार्थं स भगवान् तत्र गृहे नित्यं तिष्ठति। तस्मात् तद् गृहम् जगतीतले ‘नारायणगृहम्’ इति विख्यातम्॥
Verse 5
कृते जनार्दनोनाम त्रेतायां मधुसूदनः । द्वापरे पुण्डरीकाक्षः कलौ नारायणः स्मृतः
कृते युगे जनार्दनः, त्रेतायां मधुसूदनः। द्वापरे पुण्डरीकाक्षः, कलौ नारायणः स्मृतः॥
Verse 6
एवं चतुर्युगे प्राप्ते पुनःपुनररिन्दम । कृत्वा धर्मव्यवस्थानं तत्स्थानं प्रतिपद्यते
एवं चतुर्युगे प्राप्ते पुनःपुनररिन्दम। कृत्वा धर्मव्यवस्थानं तत्स्थानं प्रतिपद्यते॥
Verse 7
एकादश्यां निराहारो यस्तं देवं प्रपश्यति । स पश्यति ध्रुवं स्थाने प्रत्यानन्तं हरेः पदम्
एकादश्यां निराहारो यस्तं देवं प्रपश्यति। स पश्यति ध्रुवं स्थाने प्रत्यानन्तं हरेः पदम्॥
Verse 8
तेन पीतानि वस्त्राणि देयानि द्विजपुंगवे । स्नानं श्राद्धं च कर्तव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
तेन पीतानि वस्त्राणि देयानि द्विजपुंगवे। स्नानं श्राद्धं च कर्तव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः॥
Verse 9
इति ते कथितं महाप्रभावं हरिसंकेतनिकेतनोद्भवम् । शृणुते वा प्रयतस्तु यः सुधीः पठते वा लभते स सद्गतिम्
इति ते कथितं महाप्रभावं हरिसंकेत-निकेतन-समुद्भवम्। यः प्रयतः सुधीः शृणोति वा पठति वा, स सद्गतिं लभते॥
Verse 337
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये नारायणगृहमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये ‘नारायणगृहमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम सप्तत्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः॥