Adhyaya 336

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम् । लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्

ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि गोष्पदं तीर्थमुत्तमम्। यत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयासप्तगुणं फलम्। लभते नात्र संदेहो यदि श्रद्धा दृढा भवेत्॥

Verse 2

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः उद्दधार महादेवि वेनंनाम महाप्रभुम्

यत्र श्राद्धं पृथुः कृत्वा पितरं पापयोनितः। उद्दधार महादेवि वेनं नाम महाप्रभुम्॥

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी । कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः

देव्युवाच। कस्मिन्स्थाने स्थितं तीर्थमुत्पत्तिस्तस्य कीदृशी। कथं स वेनराजो वा उद्धृतः पापयोनितः॥

Verse 4

गयासप्तगुणं पुण्यं कथं तत्र प्रजायते । श्राद्धस्य किं विधानं तु के मंत्रास्तत्र के द्विजाः । एतन्मे कौतुकं देव यथावद्वक्तुमर्हसि

गयायाः सप्तगुणं पुण्यं तत्र कथं प्रजायते? श्राद्धस्य किं विधानं, के मन्त्राः तत्र प्रयुज्यन्ते, के च द्विजाः नियोज्याः? एतन्मम कौतुकं, देव; यथावद् वक्तुमर्हसि।

Verse 5

ईश्वर उवाच । इदं रहस्यं देवेशि यत्त्वया परिपृच्छितम् । अप्रकाश्यमिदं तीर्थमस्मिन्पापयुगे प्रिये

ईश्वर उवाच—देवेशि, यत्त्वया परिपृच्छितं रहस्यं तत्; प्रिये, अस्मिन् पापयुगे इदं तीर्थम् अप्रकाश्यम्।

Verse 6

तथापि संप्रवक्ष्यामि तव स्नेहात्सुरेश्वरि । न पापिन इदं ब्रूयान्नैव तर्करताय वै

तथापि तव स्नेहात् सुरेश्वरि, अहं संप्रवक्ष्यामि। पापिने न ब्रूयात्, न च तर्करताय वै।

Verse 7

न नास्तिकाय देवेशि न सुवर्णेतराय च । अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यंकुमती नदी

न नास्तिकाय देवेशि, न च सुवर्णेतराय। अस्ति देवि महासिद्धा पुण्या न्यङ्कुमती नदी।

Verse 8

मर्यादार्थं मयाऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि । संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे

मर्यादार्थं मयाऽऽनीता क्षेत्रस्यास्य महेश्वरि। संस्थिता पापशमनी पर्णादित्याच्च दक्षिणे॥

Verse 9

नारायणगृहात्सौम्ये नातिदूरे व्यवस्थिता । तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

नारायणगृहात् सौम्ये नातिदूरे सा व्यवस्थिताः। तस्या मध्ये महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्॥

Verse 10

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम् । गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः

गोष्पदं नाम विख्यातं कोटिपापहरं नृणाम्। गोष्पदस्य समीपे तु नातिदूरे व्यवस्थितः॥

Verse 11

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले । तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः

अनन्तो नाम नागेन्द्रः स्वयंभूतो धरातले। तस्य तीर्थस्य रक्षार्थं विष्णुना सन्नियोजितः॥

Verse 12

कांक्षंति पितरः पुत्रान्नरकादतिभीरवः । गंता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति । गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

काङ्क्षन्ति पितरः पुत्रान् नरकादतिभीरवः। गन्ता यो गोष्पदे पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति॥ गोष्पदे च सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्॥

Verse 13

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलांजलिम् । प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किं न दास्यति। अपि स्यात् स कुलेऽस्माकं यो नो दद्याज्जलाञ्जलिम्॥ प्रभासक्षेत्रमासाद्य गोष्पदे तीर्थ उत्तमे॥

Verse 14

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं खड्गमांसेन यः सकृत् । श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन कालशाकेन वा पुनः

अपि स्यात् कुल एतादृशो जनः, यः सकृदपि प्रयत्नतः श्राद्धं कुर्यात्—खड्गमांसेन वा, पुनः कालशाकेन वा।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोष्पदे दत्तदीपकः । आकल्पकालिका दीप्तिस्तेनाऽस्माकं भविष्यति

अपि स्यात् कुल एतादृशो जनः, यः गोष्पदे दत्तदीपकः; तेनाऽस्माकं आकल्पकालिका दीप्तिर्भविष्यति।

Verse 16

गोष्पदे चान्नशता यः पितरस्तेन पुत्रिणः । दिनमेकमपि स्थित्वा पुनात्यासप्तमं कुलम्

गोष्पदे अन्नशतैः सन्तुष्टाः पितरः तेन पुत्रिणः कुर्वन्ति; दिनमेकमपि तत्र स्थित्वा सप्तमं कुलं पुनाति।

Verse 17

पिण्डं दद्याच्च पित्रादेरात्मनोऽपि स्वयं नरः । पिण्याकेंगुदकेनापि तेन मुच्येद्वरानने

नरः पित्रादेः स्वयमेव पिण्डं दद्यात्, आत्मनः अपि; पिण्याकेन उदकेनापि कृतं चेत्, तेन मुच्यते, वरानने।

Verse 18

ब्रह्मज्ञानेन किं योगैर्गोग्रहे मरणेन किम् । किं कुरुक्षेत्रवासेन गोष्पदे यदि गच्छति

ब्रह्मज्ञानेन किं, योगैः किं, गोग्रहे मरणेन किम्; कुरुक्षेत्रवासेन किं, यदि गोष्पदं गच्छति।

Verse 19

सकृत्तीर्थाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रपातनम् । दुर्ल्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितम्

सकृदेव तीर्थाभिगमनं सकृदेव पिण्डप्रपातनं च; अस्मिंस्तीर्थे नित्यं व्यवस्थितस्य किं नाम दुर्लभं भवेत्?

Verse 20

अर्द्धकोशं तु तत्तीर्थं तदर्द्धार्द्धं तु दुर्ल्लभम् । तन्मध्ये श्राद्धकृत्पुण्यं गयासप्तगुणं लभेत्

अर्द्धकोशपरिमाणं तु तत्तीर्थं; तस्यार्द्धार्द्धं तु दुर्लभं। तन्मध्ये श्राद्धकृत् पुण्यं गयायाः सप्तगुणं लभेत्।

Verse 21

श्राद्धकृद्गोष्पदे यस्तु पितॄणामनृणो हि सः । पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्

गोष्पदे यः श्राद्धकृत् स पितॄणामनृणो भवति; पदमध्ये विशेषेण कुलानां शतमुद्धरेत्।

Verse 22

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

गृहाच्चलितमात्रस्य गोष्पदे गमनाय; पितॄणां स्वर्गारोहणसोपानं पदेपदे भवति।

Verse 23

पायसेनैव मधुना सक्तुना पिष्टकेन च । चरुणा तंदुलाद्यैर्वा पिंडदानं विधीयते

पायसेन मधुना सक्तुना पिष्टकेन च; चरुणा तण्डुलाद्यैर्वा पिण्डदानं विधीयते।

Verse 24

गोप्रचारे तु यः पिण्डा ञ्छमीपत्रप्रमाणतः । कन्दमूलफलाद्यैर्वा दत्त्वा स्वर्गं नयेत्पितॄन्

गोप्रचारे तु यः शमीपत्रप्रमाणान् पिण्डान् कन्दमूलफलादिभिर्वा दत्त्वा पितॄन् स्वर्गं नयति।

Verse 25

गोष्पदे पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः । न तच्छक्यं मया वक्तुं कल्पकोटिशतैरपि

गोष्पदे पिण्डदानेन नरः यत्फलं लभते, तन्मया कल्पकोटिशतैरपि वक्तुं न शक्यते।

Verse 26

अथातः संप्रवक्ष्यामि सम्यग्यात्राविधिं शुभम् । यात्राविधानं च तथा सम्यक्छ्रद्धान्विता शृणु

अथातः शुभं सम्यग्यात्राविधिं प्रवक्ष्यामि; यात्राविधानं च सम्यक् श्रद्धान्विता शृणु।

Verse 27

यदि तीर्थं नरो गच्छेद्गयाश्राद्धफलेप्सया । तथाविधविधानेन यात्रा कुर्याद्विचक्षणः

यदि नरो गयाश्राद्धफलेप्सया तीर्थं गच्छेत्, तदा विचक्षणः स एव विधिविधानं अनुसृत्य यात्रां कुर्यात्।

Verse 28

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः । श्रद्धावानास्तिको भावी गच्छेत्तीर्थं ततः सुधीः

ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा हस्तपादेषु संयतः। श्रद्धावानास्तिको भावी ततस्तीर्थं गच्छेत् सुधीः॥

Verse 29

न नास्तिकस्य संसर्गं तस्मिंस्तीर्थे नरश्चरेत् । सर्वोपस्करसंयुक्तः श्राद्धार्ह द्रव्यसंयुतः । गच्छेत्तीर्थं साधुसंगी गयां मनसि मानयन्

तस्मिंस्तीर्थे न नास्तिकेन सह संसर्गं कुर्यात् नरः। सर्वोपस्करसम्पन्नः श्राद्धार्हद्रव्यसंयुतः। साधुसङ्गेन तीर्थं गच्छेत्, गयां मनसि श्रद्धया मानयन्॥

Verse 30

एवं यस्तु द्विजो गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्य संशयम्

एवं यः द्विजः प्रतिग्रहविवर्जितः तीर्थयात्रां गच्छेत्। स पदेपदेऽश्वमेधयज्ञस्य फलं प्राप्नोति, न संशयः॥

Verse 31

तत्र स्नात्वा न्यंकुमत्यां सिद्धये पितृमुक्तये । स्नात्वाथ तर्प्पणं कुर्याद्देवादीनां यथाविधि

तत्र न्यङ्कुमत्यां स्नात्वा सिद्धये पितृमुक्तये च। स्नात्वा अनन्तरं देवादीनां यथाविधि तर्पणं कुर्यात्॥

Verse 32

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंता देवर्षि मनुमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्ताः देवर्षयः मनवो मानवाश्च। सर्वे पितरः तृप्यन्तु—मातृमातामहादयश्च॥

Verse 33

एवं संतर्प्य विधिना कृत्वा होमादिकं नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्स्वतंत्रोक्तविधानतः

एवं विधिना संतर्प्य होमादिकं कृत्वा नरः। ततः श्राद्धं सपिण्डकं कुर्यात्, स्वतन्त्रेणोक्तविधानतः॥

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणांस्तत्र शास्त्रजान्दोषवर्जितान् । एवं कृतोपचारस्तु इमं मन्त्रमुदीरयेत्

तत्र शास्त्रविदो दोषवर्जितान् ब्राह्मणान् सादरम् आमन्त्र्य, यथाविधि सत्कारोपचारान् कृत्वा, ततः इमं मन्त्रम् उदीरयेत्।

Verse 35

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः । आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षिता स्त्विह

कव्यवाडनलः सोमो यमश्चैवार्यमा तथा। अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पितृदेवताः॥ आगच्छन्तु महाभागा, युष्माभिरिह रक्षिता वयम्॥

Verse 36

मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः । तेषां पिण्डप्रदाताऽहमागतोऽस्मिन्पितामहाः

मदीये कुले जाताः ये पितरः सनाभयः, हे पितामहाः, तेषां पिण्डप्रदाता अहम् अस्मिन् स्थाने आगतोऽस्मि।

Verse 37

एवमुक्त्वा महादेवि इमं मन्त्रमुदीरयेत्

एवम् उक्त्वा, हे महादेवि, ततः इमं मन्त्रम् उदीरयेत्।

Verse 38

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही

पिता पितामहश्चैव प्रपितामह एव च। माता पितामही चैव प्रपितामही तथा॥

Verse 39

मातामहः प्रमाता च तथा वृद्धप्रमातृकः । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

मातामहः प्रमातामहश्च तथा वृद्धप्रमातामहः—एतेषां सर्वेषां मया दत्तः पिण्डः अक्षय्यः स्यात्, नित्यं चोपतिष्ठताम्।

Verse 40

ॐ नमो भानवे भर्त्रेऽब्जभौमसोमरू पिणे । एवं नत्वाऽर्चयित्वा तु इमां स्तुतिमथो पठेत्

ॐ भानवे नमो नमः—भर्त्रे, अब्जभौमसोमरूपिणे। एवं नत्वा समर्च्य च, इमां स्तुतिमथ पठेत्।

Verse 41

तत्र गोष्पदसामीप्ये चरुणा सुशृतेन च । पितॄणामनाथानां च मंत्रैः पिंडांश्च निर्वपेत्

तत्र गोष्पदसामीप्ये सुशृतेन चरुणा सह। पितॄणामनाथानां च मन्त्रैः पिण्डान् विनिर्वपेत्॥

Verse 42

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते । रौरवे चांधतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

अस्मत्कुले मृता ये च येषां नास्ति परा गतिः। रौरवेऽन्धतामिस्रे च कालसूत्रे च ये गताः॥ तेषामुद्धरणार्थाय पिण्डमेतं ददाम्यहम्॥

Verse 43

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकेषु ये गताः। तेषामुद्धरणार्थाय पिण्डमेतं ददाम्यहम्॥

Verse 44

पशुयोनिगता ये च ये च कीटसरी सृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिंडं ददाम्यहम्

पशुयोनिगताः ये च ये च कीटसरीसृपाः । अथवा वृक्षयोनिस्थाः तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ॥

Verse 45

असंख्या यातनासंस्था ये नीता यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिंडं ददाम्यहम्

असंख्ययातनासंस्थाः ये नीताः यमशासकैः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ॥

Verse 46

येऽबांधवा बांधवा ये येऽन्यजन्मनि बांधवाः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

येऽबान्धवाः बान्धवाः ये येऽन्यजन्मनि बान्धवाः । ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डेनानेन सर्वदा ॥

Verse 47

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तंते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायांतु पिंडेनानेन सर्वदा

ये केचित् प्रेतरूपेण वर्तन्ते पितरो मम । ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डेनानेन सर्वदा ॥

Verse 48

दिव्यांतरिक्षभूमिस्थपितरो बांधवादयः । मृताश्चासंस्कृता ये च तेषां पिंडोस्तु मुक्तये

दिव्यान्तरिक्षभूमिस्थाः पितरो बान्धवादयः । मृताश्चासंस्कृताः ये च तेषां पिण्डोऽस्तु मुक्तये ॥

Verse 49

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबंधूनां ये चान्ये बांधवा मृताः

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः ॥

Verse 50

ये मे कुले लुप्तपिंडाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यंधाः पंगवस्तथा

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः । क्रियालोपगता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा ॥

Verse 51

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिंडो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम्

विरूपा आमगर्भा येऽज्ञाता ज्ञाताः कुले मम । तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम् ॥

Verse 52

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवंतु मम शाश्वतम् । यत्किंचिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम्

प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवन्तु मम शाश्वतम् । यत्किञ्चिन्मधुसमिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम् ॥

Verse 53

अक्षय्यमुपतिष्ठेत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि

अक्षय्यमुपतिष्ठेत् तत्त्वत्त्वस्मिंस्तीर्थे तु गोष्पदे । स्वाध्यायं श्रावयेत्तत्र पुराणान्यखिलान्यपि ॥

Verse 54

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । ऐंद्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां नानाविधानि स्तवानि, तथा ऐन्द्राणि सोमसूक्तानि पावमानीश्च शुद्धिकराः—यथाशक्ति जपेत्।

Verse 55

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौरवम् । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

तथैव बृहद्रथन्तरं ज्येष्ठसाम सरौरवं च; शान्तिकाध्यायं मधुब्राह्मणं च सम्यक् पठेत्।

Verse 56

मंडलं ब्राह्मणं तत्र प्रीतकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत्

तत्र मण्डलं ब्राह्मणपाठांश्च, यच्च पुनः प्रीतिकरं—विप्राणामात्मनश्च—तत्सर्वं सम्यक् समुदीरयेत्।

Verse 57

एवं न्यंकुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे । दत्त्वा पिंडांश्च विधिवत्पुनर्मंत्रमिमं पठेत्

एवं न्यङ्कुमतीमध्ये गोष्पदे तीर्थ उत्तमे, विधिवत् पिण्डान् दत्त्वा पुनर्मन्त्रमिमं पठेत्।

Verse 58

साक्षिणः संतु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुंगवाः । मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता

साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्माद्या ऋषिपुङ्गवाः; मयेदं तीर्थमासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता।

Verse 59

आगतोऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्ये सुरोत्तमाः । भवंतु साक्षिणः सर्वे मुक्तश्चाहमृणत्रयात्

आगतॊऽस्मि इदं तीर्थं पितृकार्याय देवोत्तमाः। यूयं सर्वे साक्षिणो भवत, अहं च ऋणत्रयात् मुक्तो भवामि॥

Verse 60

एवं प्रदक्षिणीकृत्य गोष्पदं तीर्थमुत्तमम् । विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिंडान्विसर्जयेत्

एवं गोष्पदं तीर्थमुत्तमं प्रदक्षिणीकृत्य। विप्रेभ्यो दक्षिणां दत्त्वा नद्यां पिण्डान् विसर्जयेत्॥

Verse 61

गोदानं तत्र देयं तु तद्वत्कृष्णाजिनं प्रिये । अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

तत्र गोदानं देयं नूनं तथा कृष्णाजिनं प्रिये। अष्टकासु च वृद्धौ च गयायां मृतवासरे॥

Verse 62

अत्र मातुः पृथक्छ्राद्धमन्यत्र पतिना सह । वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि गयायां पितृपूर्वकम्

अत्र मातुः पृथक् श्राद्धं, अन्यत्र पतिना सह। वृद्धिश्राद्धे तु मात्रादि, गयायां पितृपूर्वकम्॥

Verse 63

गयावदत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः । तस्माद्गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्

गयावत् अत्रैव पुनः श्राद्धं कार्यं नरोत्तमैः। तस्माद् गुप्तगया प्रोक्ता इयं सा विष्णुना स्वयम्॥

Verse 64

गंधदानेन गंधाप्तिः सौभाग्यं पुष्पदानतः । धूपदानेन राज्याप्तिर्दीप्तिर्दीपप्रदानतः

गन्धदानात् गन्धलाभः, पुष्पदानात् सौभाग्यसमृद्धिः। धूपदानात् राज्यलाभो, दीपदानात् तेजोदीप्तिः प्रजायते॥

Verse 65

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक् । श्राद्धपिंडप्रदो लोके विष्णुर्नेष्यति वै पितॄन्

ध्वजदानात् पापक्षयः; यात्राकर्ता ब्रह्मलोकभाग् भवति। अस्मिन् पुण्यक्षेत्रे श्राद्धपिण्डप्रदाता—विष्णुरेव पितॄन् नयति॥

Verse 66

एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । गोप्रचारे महातीर्थे कोटिर्भवतिभोजिता

योऽत्र शंसितव्रतं ब्राह्मणमेकं भोजयेत्। गोप्रचारे महातीर्थे कोटिभोजितफलप्रदः स्यात्॥

Verse 67

इति संक्षेपतः प्रोक्तस्तत्र श्राद्धविधिस्तव । अथ ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

इति ते संक्षेपतः प्रोक्तः तत्र श्राद्धविधिः। अधुना कथयिष्यामि पुरातनमितिहासं ते॥

Verse 68

वेनस्य राज्ञश्चरितं पृथोश्चैव महात्मनः । यथा तत्राभवन्मुक्तिस्तस्य चांडालयोनितः । तत्सर्वं शृणु देवेशि सम्यक्छ्रद्धासमान्विता

वेनराज्ञश्चरितं पृथोश्च महात्मनः। यथा तत्राभवन्मुक्तिः चाण्डालयोनिसम्भवस्य—तत्सर्वं शृणु देवेशि श्रद्धया समन्विता॥

Verse 69

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च । कथनीयमिदं पुण्यं नाव्रताय कथंचन

पिशुनाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च। इदं पुण्यं रहस्यं कथनीयम् न; अव्रताय तु कदाचन न कथयेत्॥

Verse 70

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्योऽनसूयकः

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदेन संमितम्। ऋषिभिः प्रोक्तं रहस्यं यः शृणुयादनसूयकः॥

Verse 71

यश्चैनं श्रावयेन्मर्त्यः पृथो र्वैन्यस्य संभवम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताऽकृते

यः श्रावयेन्मर्त्य एतत् पृथोर्वैन्यस्य संभवम्। ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृते॥

Verse 72

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः । अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यंगो नाम प्रजापतिः

गोप्ता धर्मस्य राजाऽसौ बभौ चात्रिसमप्रभः। अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः॥

Verse 73

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा । जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

तस्य पुत्रोऽभवेद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा। मृत्युसुतायां सुनीथायां जातः स प्रजापतिः॥

Verse 74

समातामह दोषेण तेन कालात्मकाननः । स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिरजायत

मातामहसमुत्थदोषेण तस्य मुखमेव कालमृत्युस्वरूपतामगात्। स धर्मं पृष्ठतः कृत्वा पापबुद्धिमवाप।

Verse 75

स्थितिमुत्थापयामास धर्मोपेतां सनातनीम् । वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्म निरतोऽभवत्

स धर्मोपेतां सनातनीं स्थितिं व्युत्थापयामास। वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य ह्यधर्मे निरतोऽभवत्।

Verse 76

निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रशासति । डिंडिमं घोषयामास स राजा विषये स्वके

तस्मिन् प्रशासति प्रजाः निःस्वाध्यायवषट्काराः अभवन्। स राजा स्वविषये डिण्डिमं घोषयामास।

Verse 77

न दातव्यं न यष्टव्यं मयि राज्यं प्रशासति । आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

मयि राज्यं प्रशासति न दातव्यं न यष्टव्यमिति। विनाशे प्रत्युपस्थिते क्रूरेयं प्रतिज्ञा आसीत्।

Verse 78

अहमीड्यश्च पूज्यश्च सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैः । मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

अहमेव सर्वयज्ञैर्द्विजोत्तमैरीड्यः पूज्यश्च। मयि यज्ञा विधातव्याः मयि होतव्यमित्यपि स अब्रवीत्।

Verse 79

तमतिक्रांतमर्यादं प्रजापीडनतत्परम् । ऊचुर्महर्षयः क्रुद्धा मरीचिप्रमुखास्तदा

तदा मरीचिप्रमुखा महर्षयः क्रुद्धाः तम् अब्रुवन्—यः सर्वमर्यादामतिक्रान्तः प्रजापीडनतत्परश्च।

Verse 80

माऽधर्मं वेन कार्षीस्त्वं नैष धर्मः सनातनः । अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि प्रजापतिरसंशयम्

मा अधर्मं वेन कार्षीः; एष न सनातनो धर्मः। अत्रेर्वंशे प्रसूतोऽसि; प्रजापतिरसंशयम्।

Verse 81

पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः । तांस्तथावादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा

‘प्रजाः पालयिष्ये’ इति पूर्वं ते समयः कृतः; तदा स तथावादिनः सर्वान् ब्रह्मर्षीन् अब्रवीत्।

Verse 82

वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिदं वचनकोविदः । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया

वेनो दुर्बुद्धिः प्रहस्य वचनकोविदः अवदत्—धर्मस्य स्रष्टा कः अन्यः? मया कस्य वा श्रोतव्यम्?

Verse 83

वीर्यश्रुततपःसत्यैर्मयान्यः कः समो भुवि । मदात्मानो न नूनं मां यूयं जानीथ तत्त्वतः

वीर्यश्रुततपःसत्यैः भुवि मया समोऽन्यः कः? यूयं नूनं मां तत्त्वतो न जानीथ, मदात्मानो न हि।

Verse 84

प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः । इत्थं देहेन पृथिवीं भावेन यजनेन च

अहं सर्वलोकानां प्रभवो विशेषतः धर्माणाम्। एवं देहेन भावेन यजनेन च पृथिवीं धारयामि॥

Verse 85

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा । यदा न शक्यते स्तंभान्मत्तश्चैव विमोहितः

सृजेयं च ग्रसेयं च नात्र कार्या विचारणा। यदा न शक्यते स्तम्भान्मत्तोऽहं च विमोहितः॥

Verse 86

अनुनेतुं नृपो वेनस्तत्र क्रुद्धा महर्षयः । आथर्वणेन मंत्रेण हत्वा तं ते महाबलम्

अनुनेतुं नृपो वेनं तत्र क्रुद्धा महर्षयः। आथर्वणेन मन्त्रेण हत्वा तं महाबलम्॥

Verse 87

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममंथुर्भृशकोपिताः । तस्माच्च मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः

ततोऽस्य वामबाहुं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः। तस्मान्मथ्यमानाद्वै जज्ञे पूर्वमिति श्रुतिः॥

Verse 88

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि तदा प्रिये । स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये

ह्रस्वोऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्च तदा प्रिये। स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवान्संमुखे प्रिये॥

Verse 89

तमात्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल । निषादो वंशकर्ता वै तेनाभूत्पृथुविक्रमः

तं भीतं कम्पमानं च दृष्ट्वा तेऽब्रुवन्—“निषीद” इति किल। तेन स निषाद इति ख्यातो वंशकर्ताऽभवत्; तस्माद्वंशात् पृथुविक्रमः पृथुरभवत्।

Verse 90

धीवरानसृजच्चापि वेनपापसमुद्भवान् । ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तथा वै तुंबराः खसाः

वेनपापसमुद्भवान् धीवरानपि ससर्ज। ये चान्ये विन्ध्यनिलयाः, तथा तुंबराः खसाश्चापि।

Verse 91

अधर्मे रुचयश्चापि वर्द्धिता वेनपापजाः । पुनर्महर्षयस्तेथ पाणिं वेनस्य दक्षिणम्

अधर्मे रुचयश्चापि वेनपापजाः प्रववृद्धिरे। पुनस्तत्र महर्षयः वेनस्य दक्षिणं पाणिं समाश्रितवन्तः।

Verse 92

अरणीमिव संरब्धा ममंथुर्जात मन्यवः । पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्ज्वलनसंनिभः

अरणीमिव संरब्धा जातमन्यवो ममंथुः। तस्मात् करात् ज्वलनसंनिभः पृथुः समुत्पन्नः।

Verse 93

पृथोः करतलाच्चापि यस्माजातस्ततः पृथुः । दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्

पृथोः करतलात् यस्माज्जातः, तस्मात् स पृथुरिति स्मृतः। दीप्यमानवपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन्।

Verse 94

धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षन्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्

स धनुराजगवं गृह्य शरांश्चाशीविषोपमान् । खङ्गं च रक्षार्थं धारयन् कवचं च महाप्रभं बभौ ॥

Verse 95

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । संबभूवुर्महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतः

तस्मिञ्जातेऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः । महादेवि वेनश्च त्रिदिवं गतवान् तदा ॥

Verse 96

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे

ततो नद्यः समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः । अभिषेकाय ते सर्वे राजानमुपतस्थिरे ॥

Verse 97

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः

पितामहश्च भगवानृषिभिश्च सहामरैः । स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः ॥

Verse 98

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिंचन्नराधि पम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरंगिरसादिभिः

समागम्य तदा वैन्यमभ्यषिञ्चन्नराधिपम् । सोऽभिषिक्तो महातेजा देवैरङ्गिरसादिभिः ॥

Verse 99

अधिराज्ये महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । पित्रा न रंजिताश्चास्य प्रजा वैन्येन रंजिताः

अधिराज्ये महाभागः प्रतापवान् पृथुर्वैन्यः तेजसा विरराज। यस्य पित्रा न रञ्जिताः प्रजाः, ताः वैन्येन नृपेण सम्यग् रञ्जिताः सन्तुष्टाश्च बभूवुः।

Verse 100

ततो राजेति नामास्य अनुरागादजायत । आपः स्तस्तंभिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः

ततः स्नेहानुरागात् अस्य ‘राजा’ इति नाम समजायत। स च समुद्रमभियास्यतः, आपोऽपि तस्य पुरतः स्तम्भिताः स्थिरा बभूवुः।

Verse 101

पर्वताश्चापि शीर्यंते ध्वजसंगोऽपि नाऽभवत् । अकृष्टपच्या पृथिवी सिध्यंत्यन्नानि चिंतया । सर्वकामदुघा गावः पुटकेपुटके मधु

पर्वताश्चापि शीर्यन्ते, ध्वजसङ्गोऽपि नाभवत्। अकृष्टपच्या पृथिवी—चिन्तयैव सिध्यन्त्यन्नानि। सर्वकामदुघा गावः, पुटकेपुटके मधु चाभवत्।

Verse 102

तस्मिन्नेव तदा काले पुन र्जज्ञेऽथ मागधः । सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भांडाद्वैश्वदेविकात्

तस्मिन्नेव तदा काले पुनर्जज्ञेऽथ मागधः। सामगेषु च गायत्सु स्रुग्भाण्डाद् वै वैश्वदेविकात् समुत्थितः।

Verse 103

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते । ऐंद्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतिः

सामगेषु समुत्पन्नस्तस्मान्मगध उच्यते। ऐन्द्रेण हविषा चापि बृहस्पतिना हविः पृक्तं सम्यक् कृतम्।

Verse 104

यदा जुहाव चेंद्राय ततस्ततो व्यजायत । प्रमादस्तत्र संजज्ञे प्रायश्चित्तं च कर्मसु

यदा स इन्द्राय वह्नौ जुहाव, तस्मात् कर्मणः प्रमादः समजायत; ततो यज्ञकर्मसु प्रायश्चित्तविधिः प्रवर्तितः।

Verse 105

शेषहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः । अधरोत्तरस्वारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम्

शेषहव्येन पृक्तं गुरोर्हविः यदा अभिभूतं, तदा अधरोत्तरस्वरजन्यं वर्णवैकृतं समजायत।

Verse 106

यज्ञस्तस्यां समभवद्ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितः । ततः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्माः प्रकीर्त्तिताः

तस्यां ब्राह्मण्यां क्षत्रयोनितो यज्ञो नाम समभवत्; पूर्वसाधर्म्येन तुल्यधर्माः इति ते प्रकीर्तिताः।

Verse 107

मध्यमो ह्येष तत्त्वस्य धर्मः क्षत्रोपजीवनम् । रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम्

तत्त्वतः मध्यमोऽयं धर्मः क्षत्रोपजीवनम्; रथनागाश्वचरितं, जघन्यं तु चिकित्सितं मतम्।

Verse 108

पृथोः कथार्थं तौ तत्र समा हूतौ महर्षिभिः । तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामिति पार्थिवः

पृथोः कथार्थं तौ तत्र महर्षिभिः समं हूतौ; सर्वे मुनयस्तावूचुः—पार्थिवः स्तूयतामिति।

Verse 109

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ

कर्मभिश्चानुरूपो हि यतोऽयं पृथिवीपतिः । तानूचतुस्तदा सर्वानृषींश्च सूतमागधौ ॥

Verse 110

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यश

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयाव स्वकर्मभिः । न चास्य विद्मो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः ॥

Verse 111

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति

स्तोत्रं येनास्य संकुर्वो राज्ञस्तेजस्विनो द्विजाः । ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति ॥

Verse 112

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः

यानि कर्माणि कृतवान्पृथुः पश्चान्महाबलः । तानि गीतानि बद्धानि स्तुवद्भिः सूतमागधैः ॥

Verse 113

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च

ततः श्रुतार्थः सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः । अनूपदेशं सूताय मागधान्मागधाय च ॥

Verse 114

तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः । आशीर्वादैः प्रशंस्यंते सूतमागधबंदिभिः

ततः प्रभृति पृथिवीपालाः सूतमागधैः स्तूयन्ते, सूतमागधबन्दिभिश्च आशीर्वादैः प्रशंस्यन्ते।

Verse 115

तं दृष्ट्वा परमं प्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः । एष वो वृत्तिदो वैन्यो विहितोऽथ नराधिपः

तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजाः महर्षीनूचुः—एष वः वृत्तिदो वैन्यः, विहितोऽथ नराधिपः।

Verse 116

ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः । त्वं नो वृत्तिविधातेति महर्षिवचनात्तथा

ततो महाभागं वैन्यं प्रजाः समभिदुद्रुवुः; महर्षिवचनात्—त्वं नो वृत्तिविधाता इति।

Verse 117

सोऽभीहितः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया । धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली

स प्रजाभिरभिहितः प्रजाहितचिकीर्षया; धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामार्दयद्बली।

Verse 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

ततो वैन्यभयत्रस्ता मही गौर्भूत्वा प्राद्रवत्; तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत्।

Verse 119

सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा । ददर्श चाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिनम्

सा लोकान् ब्रह्मलोकादीन् गत्वा वैन्यभयात् तदा । अग्रतोऽपि च वैन्यं ददर्श कार्मुकोद्यतपाणिनम् ॥

Verse 120

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि

ज्वलद्भिर्विशिखैस्तीक्ष्णैर्दीप्ततेजःसमन्वितैः । महायोगं महात्मानं दुर्धर्षममरैरपि ॥

Verse 121

अलभंती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृतांजलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिस्सदा

अलभन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवाभ्यपद्यत । कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा ॥

Verse 122

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

उवाच चैनं नाधर्म्यं स्त्रीवधं परिपश्यसि । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन् मया विना ॥

Verse 123

मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत्

मयि लोकाः स्थिता राजन् मयेदं धार्यते जगत् । मदृते तु विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव विद्धि तत् ॥

Verse 124

स मां नार्हसि हंतुं वै श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणुष्वेदं वचो मम

तस्मान्मां हन्तुं न त्वं नार्हसि, यदि श्रेय एव चिकीर्षसि। हे पृथिवीपाल प्रजानां रक्षक, ममेदं वचनं शृणु॥

Verse 125

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यंत्युपक्रमाः । हत्वा मां त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप

उपायतः समारब्धाः सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः। मां हत्वा त्वं न शक्तो वै प्रजाः पालयितुं नृप॥

Verse 126

अनुकूला भविष्यामि त्यज कोपं महाद्युते । अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि

अनुकूला भविष्यामि, त्यज कोपं महाद्युते। अवध्याश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगता अपि॥

Verse 127

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि । बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः । सत्येवं पृथिवीपाल धर्म्मं मा त्यक्तुमर्हसि

एकस्मिन्निधनं प्राप्ते पापिष्ठे क्रूरकर्मणि। बहूनां भवति क्षेमस्तत्र पुण्यप्रदो वधः। सत्येवं पृथिवीपाल धर्मं मा त्यक्तुमर्हसि॥

Verse 128

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः । क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

एवंविधं तु तद्वाक्यं श्रुत्वा राजा महाबलः। क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्॥

Verse 129

एकस्यार्थे च यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । एकं वापि बहून्वापि कामतश्चास्ति पातकम्

एकस्यार्थे यः कामत आत्मनो वा परस्य वा, एकं बहून् वा हन्ति, स नूनं पातकं प्राप्नोति।

Verse 130

यस्मिंस्तु निधनं प्राप्ता एधन्ते बहवः सुखम् । तस्मिन्हते च भूयो हि पातकं नास्ति तस्य वै

यस्मिंस्तु निहते बहवः सुखेनैव समृद्धिं यान्ति, तस्मिन् हते तस्य भूयोऽपि पातकं न विद्यते।

Verse 131

सोऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे । यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

तस्मात् प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे; यदि त्वं नाद्य मम वचनं जगद्धितं करिष्यसि।

Verse 132

त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् । आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजा धारयितास्म्यहम्

मच्छासनपराङ्मुखीं त्वां बाणेनाद्य निहत्य, आत्मानं पृथुकृत्वेह प्रजाः धारयितास्म्यहम्।

Verse 133

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतांवरे । सञ्जीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

अतः त्वं मम वचनमास्थाय, धर्मभृतां वरे, प्रजाः नित्यं सञ्जीवय धारय च; शक्ता ह्यसि न संशयः।

Verse 134

दुहितृत्वं हि मे गच्छ एवमेतन्महच्छरम् । नियच्छे त्वद्वधार्थं च प्रयुक्तं घोरदर्शनम् । प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता महासती

“दुहितृत्वं हि मे गच्छ—एवमेतन्महच्छरम्। त्वद्वधार्थं प्रयुक्तं घोरदर्शनं च नियच्छे।” इत्युक्ता वैन्यं प्रति महासती प्रत्युवाच।

Verse 135

सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः । वत्सं तु मम संयुक्ष्व क्षरेयं येन वत्सला

“सर्वमेतदहं राजन् विधास्यामि न संशयः। वत्सं तु मम संयुक्ष्व, क्षरेयं येन वत्सला।”

Verse 136

समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर । यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये

“समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं सर्वभृतां वर। यथा विस्यन्दमानाहं क्षीरं सर्वत्र भावये।”

Verse 137

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ईश्वर उवाच । तत उत्सारयामास शिलाजालानि सर्वशः । धनुष्कोट्या ततो वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

Verse 138

मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा । स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च

“मन्वतरेष्वतीतेषु चैवमासीद्वसुन्धरा। स्वभावेनाभवत्तस्याः समानि विषमाणि च।”

Verse 139

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमं पृथिवीतलम् । प्रविभागः पुराणां च ग्रामाणां चाथ विद्यते

न हि पूर्वनिसर्गे वै पृथिवीतलं विषमं नाभवत्; पुराणानां ग्रामाणां च प्रविभागोऽपि तदा न विद्यते स्म।

Verse 140

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः

न सस्यानि तदा सन्ति, न गोरक्षणं, न कृषिः, न वणिक्पथोऽपि विद्यते स्म।

Verse 141

चाक्षुषस्यांतरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल । वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः । समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल; वैवस्वतेऽन्तरे चास्मिन् सर्वस्यैतस्य सम्भवः। समत्वं यत्रयत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि।

Verse 142

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा । आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल

तत्रतत्र प्रजास्ता वै निवसन्ति स्म सर्वदा; आहारः फलमूलं तु प्रजानामभवत्किल।

Verse 143

कृच्छ्रेणैव तदा तासामित्येवमनुशुश्रुम । वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन्सर्वस्यैतस्य संभवः

कृच्छ्रेणैव तदा तासामिति एवमनुशुश्रुम; वैन्यात्प्रभृतिलोकेऽस्मिन् सर्वस्यैतस्य सम्भवः।

Verse 144

संकल्पयित्वा वत्सं तु चाक्षुषं मनुमीश्वरम् । पृथुर्दुदोह सस्यानि स्वहस्ते पृथिवीं ततः

चाक्षुषं मनुमीश्वरं वत्सत्वेन संकल्प्य, पृथुरात्महस्तं पात्रं कृत्वा पृथिवीं दुदोह; ततो धान्यादिसस्यानि प्रादुरभवन्।

Verse 145

सस्यानि तेन दुग्धा वै वेन्येनेयं वसुन्धरा । मनुं वै चाक्षुषं कृत्वा वत्सं पात्रे च भूमये

वैन्येन पृथुना वसुन्धरा सस्यानि वै दुग्धा; चाक्षुषं मनुं वत्सं कृत्वा, भूमिं पात्रं विधाय, लोकधारणार्थं धान्यानि निष्कासितानि।

Verse 146

तेनान्नेन तदा ता वै वर्त्तयन्ते सदा प्रजाः । ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

तेनान्नेन तदा प्रजाः सदा च वर्त्तयन्ते; ऋषिभिश्च श्रूयते—वसुन्धरा पुनः पुनर्दुग्धा, भिन्नभिन्नानां भूतगणानां हिताय।

Verse 147

वत्सः सोमस्ततस्तेषां दोग्धा चापि बृहस्पतिः । पात्रमासन्हि च्छन्दांसि गायत्र्यादीनि सर्वशः

ततस्तेषां वत्सः सोमोऽभवत्, दोग्धा च बृहस्पतिः; पात्राणि च्छन्दांसि—गायत्र्यादीनि—सर्वशः, तैः रसः समाहृतः।

Verse 148

क्षीरमासीत्तदा तेषां तपो ब्रह्म च शाश्वतम् । पुनस्ततो देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः

तेषां तदा क्षीरं तपो ब्रह्म च शाश्वतमासीৎ; ततः पुनः पुरन्दरपुरोगमैर्देवगणैः पुनरपि दोग्धुं प्रवृत्तम्।

Verse 149

सौवर्णं पात्रमादाय दुग्धेयं श्रूयते मही । वत्सस्तु मघवा चासीद्दोग्धा च सविताऽभवत्

सौवर्णं पात्रमादाय पुनर्दुग्धेयं वसुन्धरा श्रूयते। मघवा वत्सोऽभवत्, सविता दोग्धा बभूव।

Verse 150

क्षीरमूर्जामधु प्रोक्तं वर्तंते तेन देवताः । पितृभिः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

तत्क्षीरम् ‘ऊर्जा’ ‘मधु’ इति प्रोक्तं, येन देवता वर्तन्ते। पितृभिः अपि श्रूयते—पुनर्दुग्धा वसुन्धरा।

Verse 151

राजतं पात्रमादाय स्वधा त्वक्षय्यतृप्तये । वैवस्वतो यमस्त्वासीत्तेषां वत्सः प्रतापवान्

राजतं पात्रमादाय स्वधया त्वक्षय्यतृप्तये। वैवस्वतो यमस्तेषां वत्सः प्रतापवान् अभवत्।

Verse 152

अंतकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवा न्प्रभुः । असुरैः श्रूयते चापि पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

अन्तकश्चाभवद्दोग्धा पितृणां भगवन् प्रभुः। असुरैः श्रूयते चापि—पुनर्दुग्धा वसुन्धरा।

Verse 153

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः । विरोचनस्तु प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान्

आयसं पात्रमादाय बलमाधाय सर्वशः। विरोचनः प्राह्लादिस्तेषां वत्सः प्रतापवान् अभवत्।

Verse 154

ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां दोग्धा तु दितिनन्दनः । मायाक्षीरं दुदोहासौ दैत्यानां तृप्तिकारकम्

दैत्यानां ऋत्विग् द्विमूर्द्धा आसीत्, दोग्धा तु दितिनन्दनः। स मायाक्षीरं दुदोह, यत् दैत्यानां तृप्तिकारकम्॥

Verse 155

तेनैते माययाऽद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः । वर्त्तयंति महावीर्यास्तदेतेषां परं बलम्

तेनैव मायया अद्यापि सर्वे मायाविदोऽसुराः। महावीर्याः प्रवर्तन्ते; तदेतेषां परं बलम्॥

Verse 156

नागैश्च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं तदा महत्

नागैश्च श्रूयते दुग्धा, वत्सं कृत्वा तु तक्षकम्। अलाबुपात्रमादाय, विषं क्षीरं तदा महत्॥

Verse 157

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः । नागानां वै महादेवि सर्पाणां चैव सर्वशः

तेषां वै वासुकिर्दोग्धा काद्रवेयो महायशाः। नागानां वै महादेवि, सर्पाणां चैव सर्वशः॥

Verse 158

तेन वै वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः

तेनैव वर्त्तयन्त्युग्रा महाकाया विषोल्बणाः। तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तदपाश्रयाः॥

Verse 159

आमपात्रे पुनर्दुग्धा त्वंतर्द्धानमियं मही । वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षपुण्यजनैस्तथा

पुनरपि आमपात्रे दुग्धा इयं मही अन्तर्धानरससमुद्भवम्। वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षैः पुण्यजनैश्च सह॥

Verse 160

दोग्धा रजतनागस्तु चिन्तामणिचरस्तु यः । यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः

दोग्धा रजतनागोऽभूत् चिन्तामणिचरः प्रभुः। यक्षाधिपो महातेजा वशी ज्ञानी महातपाः॥

Verse 161

तेन ते वर्त्तयं तीति यक्षा वसुभिरूर्जितैः । राक्षसैश्च पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

तेन क्षीरेण ते यक्षा वसुभिरूर्जिताः सदा। राक्षसैः पिशाचैश्च पुनर्दुग्धा वसुन्धरा॥

Verse 162

ब्रह्मोपेन्द्रस्तु दोग्धा वै तेषामासीत्कुबेरतः । वत्सः सुमाली बलवान्क्षीरं रुधिरमेव च

ब्रह्मोपेन्द्रौ तु दोग्धारौ तेषामासीत्कुबेरतः। वत्सः सुमाली बलवान् क्षीरं रुधिरमेव च॥

Verse 163

कपालपात्रे निर्दुग्धा त्वंतर्द्धानं तु राक्षसैः । तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः

कपालपात्रे निर्दुग्धम् अन्तर्धानं तु राक्षसैः। तेन क्षीरेण रक्षांसि वर्त्तयन्तीह सर्वशः॥

Verse 164

पद्मपत्रेषु वै दुग्धा गंधर्वाप्सरसां गणैः । वत्सं चैत्ररथं कृत्वा शुचिगन्धान्मही तदा

ततः गन्धर्वाप्सरसां गणैः पद्मपत्रेषु वै वसुन्धरा दुग्धा; चैत्ररथं वत्सं कृत्वा सा तदा शुचिगन्धान् प्रससर्ज।

Verse 165

तेषां वत्सो रुचिस्त्वासीद्दोग्धा पुत्रो मुनेः शुभः । शैलैस्तु श्रूयते देवि पुनर्दुग्धा वसुंधरा

तेषां वत्सो रुचिर्नामासीद्, दोग्धा तु मुनेः शुभः पुत्रः; देवि, शैलार्थं पुनरपि वसुन्धरा दुग्धेति श्रूयते।

Verse 166

तदौषधीर्मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च । वत्सस्तु हिमवांस्तेषां दोग्धा मेरुर्महागिरिः

तदा औषधयः मूर्तिमत्यो बभूवुः, रत्नानि च विविधानि समुत्पेदिरे; तेषां वत्सो हिमवान्, दोग्धा मेरुर्महागिरिः।

Verse 167

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः । श्रूयते वृक्षवीरुद्भिः पुनर्दुग्धा वसुन्धरा

पात्रं शिलामयं ह्यासीत्तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः; वृक्षवीरुद्भिः पुनरपि वसुन्धरा दुग्धेति श्रूयते।

Verse 168

पालाशं पात्रमादाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् । दोग्धा तु पुष्पितः शालः प्लक्षो वत्सो यशस्विनि । सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी

पालाशं पात्रमादाय छिन्नदग्धप्ररोहणम्; दोग्धा तु पुष्पितः शालः, प्लक्षो वत्सो यशस्विनि। सर्वकामदुघा दोग्धा पृथिवी भूतभाविनी।

Verse 169

सैषा धात्री विधात्री च धरणी च वसुन्धरा । दुग्धा हितार्थं लोकानां पृथुना इति नः श्रुतम्

सैव धात्री विधात्री च धरणी वसुन्धरा च। लोकहिताय पृथुना दुग्धेति नः श्रुतम्॥

Verse 170

चराचरस्य लोकस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च । आसीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता

चराचरजगतः प्रतिष्ठा योनिरेव च। समुद्रान्ता इयं मेदिनीति परिश्रुता॥

Verse 171

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता । वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता

मधुकैटभयोः पूर्वं मेदोमांसपरिप्लुता। वसुन्धारयते यस्माद्वसुधा तेन कीर्तिता॥

Verse 172

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः । दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः

ततोऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः। दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवीत्युच्यते ततः॥

Verse 173

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा । दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी

प्रथिता प्रविभक्ता च शोभिता च वसुन्धरा। दुग्धा हि यत्नतो राज्ञा पत्तनाकरमालिनी॥

Verse 174

एवं प्रभावो राजासीद्वैन्यः स नृपसत्तमः । ततः स रंजयामास धर्मेण पृथिवीं तदा

एवं वैन्यस्य नृपश्रेष्ठस्य राज्ञः प्रभावो महिमाचासीद्। ततः स तदा धर्मेणैव पृथिवीं रञ्जयामास पालयामास च॥

Verse 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

ततः पृथिव्यां रञ्जनादेव ‘राजा’ इति शब्दः प्रववृते। वैन्यः पार्थिवो राज्यं प्राप्य गम्भीरं चिन्तयामास॥

Verse 176

पिता मम ह्यधर्मिष्ठो यज्ञाद्युच्छित्तिकारकः । कस्मिन्स्थाने गतश्चासौ ज्ञेयं स्थानं कथं मया

मम पिता ह्यतिधर्मविरुद्धो यज्ञादिधर्मोच्छित्तिकरश्च। स कस्मिन् स्थाने गतः? तस्य स्थानं मया कथं ज्ञेयम्?॥

Verse 177

कथं तस्य क्रिया कार्या हतस्य ब्राह्मणैः किल । कथं गतिर्भवेत्तस्य यज्ञदानक्रियाबलात्

ब्राह्मणैः किल हतस्य तस्य क्रिया कथं कार्या? यज्ञदानक्रियाबलात् तस्य गतिः कथं भवेत्?॥

Verse 178

इत्येव चिंतया तस्य नारदोभ्याजगाम ह । तस्यैवमासनं दत्त्वा प्रणिपत्य च पृष्टवान्

इति तस्य चिन्तायामेव मग्नस्य नारदः समुपाजगाम। तस्मै आसनं दत्त्वा प्रणिपत्य च राजा पप्रच्छ॥

Verse 179

भगवन्सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् । पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिंदकः

भगवन्, सर्वलोकानां शुभाशुभगतीः त्वमेव जानासि। मम पिता दुराचारः, देवब्राह्मणनिन्दकश्च आसीत्।

Verse 180

स्वकर्मणा हतो विप्रैः परलोकमवाप्तवान् । कस्मिंस्थाने गतस्तातः श्वभ्रं वा स्वर्गमेव च

स्वकर्मप्रभावेन विप्रैर्हतः स परलोकमवाप्तवान्। तातः कुत्र गतः—श्वभ्रे वा, स्वर्गमेव वा?

Verse 181

ततोऽब्रवीन्नारदस्तु ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । शृणु राजन्महाबाहो यत्र तिष्ठति ते पिता

ततो नारदस्तु दिव्यचक्षुषा ज्ञात्वा अब्रवीत्—शृणु राजन् महाबाहो, यत्र तिष्ठति ते पिता।

Verse 182

अत्र देशो मरुर्नाम जलवृक्षविवर्जितः । तत्र देशे महारौद्रे जनकस्ते नरोत्तम

अत्र ‘मरु’ नाम देशोऽस्ति जलवृक्षविवर्जितः। तत्र महारौद्रे देशे, नरोत्तम, जनकस्ते तिष्ठति।

Verse 183

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नो यक्ष्मी कुष्ठसमन्वितः । उच्छिष्टभोजी म्लेच्छानां कृमिभिः संयुतो व्रणैः

म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नः स यक्ष्मीकुष्ठसमन्वितः। म्लेच्छोच्छिष्टभोजी च, कृमिसंयुक्तव्रणवान्।

Verse 184

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः । हाहाकारं ततः कृत्वा मूर्छितो निपपात ह

तस्य महात्मनः नारदस्य वचनं श्रुत्वा स हाहाकारं कृत्वा ततः मूर्छितो भूमौ निपपात।

Verse 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

दुःखार्तः स चिन्तयामास—‘कथं कार्यं मया भवेत्?’ इति। एवं चिन्तयतः तस्य महात्मनः मतिर्जाता—यो हि पितरं त्रायते स एव लोके ‘पुत्र’ इति कथ्यते।

Verse 186

स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति । एवं संचिंत्य स ततो नारदं पर्यपृच्छत

‘स कथं तु मया तातः पापान्मुक्तो भविष्यति?’ इति एवं सञ्चिन्त्य स ततः नारदं पर्यपृच्छत।

Verse 188

नारद उवाच । गच्छ राजन्प्रधानानि तीर्थानि मनुजेश्वर । पितरं तेषु चानीय तस्माद्राजन्मरुस्थलात्

नारद उवाच—गच्छ राजन् प्रधानानि तीर्थानि, मनुजेश्वर। तस्माद् राजन् मरुस्थलात् पितरं तेषु चानीय।

Verse 189

यत्र देवाः सप्रभावास्तीर्थानि विमलानि च । तत्र गच्छ महाराज तीर्थयात्रां कुरु प्रभो

यत्र देवाः सप्रभावाः, तीर्थानि विमलानि च। तत्र गच्छ महाराज, तीर्थयात्रां कुरु प्रभो।

Verse 190

एवं ह्यवितथं विद्धि मोक्षस्ते भविता पितुः । तच्छ्रुत्वा वचनं राजा नारदस्य महात्मनः । सचिवे भारमाधाय स्वराजस्य जगाम ह

एवं ह्यवितथं विद्धि—मोक्षस्ते भविता पितुः। इति नारदस्य महात्मनो वचनं श्रुत्वा राजा सचिवे राज्यभारं निक्षिप्य स्वयमेव प्रस्थितवान्।

Verse 191

स गत्वा मरुभूमिं तु म्लेच्छमध्ये ददर्श ह । कुष्ठरोगेण महता क्षयेण च समावृतम्

स मरुभूमिं गत्वा म्लेच्छमध्ये तमपश्यत्। स महता कुष्ठरोगेण तथा क्षयेण च समावृतः आसीत्।

Verse 192

गव्यूतिमात्रं तत्रैव शून्यं मानुषवर्जितम् । एवं दृष्ट्वा स राजा तु संतप्तो वाक्यमब्रवीत्

तत्रैव गव्यूतिमात्रं शून्यं मानुषवर्जितम्। एवं दृष्ट्वा स राजा संतप्तो वाक्यमिदमब्रवीत्।

Verse 193

हे म्लेच्छ रोगिपुरुषं स्वगृहं च नयाम्यहम् । तत्राहमेनं निरुजं करोमि यदि मन्यथ

हे म्लेच्छाः, रोगिणं पुरुषमेनं स्वगृहं नयाम्यहम्। तत्राहमेनं निरुजं करिष्यामि, यदि यूयं मन्यध्वे।

Verse 194

ज्ञात्वेति सर्वे ते म्लेच्छाः पुरुषं तं दयापरम् । ऊचुः प्रणतसर्वांगाः शीघ्र नय जगत्पते । अस्मद्भाग्यवशान्नाथ त्वमेवात्र समागतः

तं दयापरं पुरुषं ज्ञात्वा ते सर्वे म्लेच्छाः प्रणतसर्वाङ्गाः ऊचुः—शीघ्रं नय, जगत्पते। अस्मद्भाग्यवशान्नाथ, त्वमेवात्र समागतः।

Verse 195

दुर्गंधोपहता लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः । तत आनाय्य पुरुषाञ्छिबिकावाहनोचितान्

दुर्गन्धेनोपहताः लोकास्त्वया नाथ सुखीकृताः। ततः शिबिकावाहनोचितान् पुरुषान् आनाय्य (तम्) नेतुं समुपचक्रमुः॥

Verse 196

ततः श्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो दयावहम् । प्रापुस्तीर्थान्यनेकानि केदारादीनि कोटिशः

ततः तस्य राज्ञो दयावहं वचनं श्रुत्वा, केदारादीनि तीर्थान्यनेकानि कोटिशः समागमन्॥

Verse 197

यत्रयत्र स गच्छेत वैन्यो वेनेन संयुतः । तत्र तत्रैव तीर्थानामाक्रंदः श्रूयते महान्

यत्र यत्र स वैन्यो वेनेन संयुतो गच्छेत, तत्र तत्रैव तीर्थानां महान् आक्रन्दः श्रूयते॥

Verse 198

हा दैव रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे । अधुना क्व गमिष्याम इति चिंता पुनःपुनः

हा दैवात् रिपुरायाति अस्माकं नाशहेतवे। अधुना क्व गमिष्याम इति चिन्ता पुनःपुनः॥

Verse 199

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै । पलायंते च तीर्थानि देवा नश्यंति तत्क्षणात्

दर्शनेनापि तस्यैव हाहाकारं विधाय वै। पलायन्ते च तीर्थानि देवा नश्यन्ति तत्क्षणात्॥

Verse 200

एवं वर्षत्रयं राजा तीर्थयात्रां चकार वै । न तस्य मुक्तिर्ददृशे ततः शोकमगात्परम्

एवं स राजा वर्षत्रयं तीर्थयात्रां समाचरन् । न चास्य मोक्षः प्रादृश्यत् ततोऽसौ परमं शुचम् अगात् ॥

Verse 201

ततस्तु प्रेरिता भृत्याः कुरुक्षेत्रे महाप्रभे । यदि वापि पुनस्तत्र पापमुक्तिर्भवेत्ततः

ततः प्रेरिताः भृत्याः कुरुक्षेत्रं महाप्रभो । ‘यदि तत्र पुनः पापमुक्तिर्भवेत्’ इति चाब्रुवन् ॥