Adhyaya 334
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 334

Adhyaya 334

अध्याये देवी ईश्वरं पृच्छति—पूर्वोक्तस्य ‘तल’पतनस्य कारणं किम्, तलस्वामिनः माहात्म्यं च कुतः। ईश्वरः गुह्यं चरितं कथयति—महेन्द्रनाम दानवः दीर्घतपसा देवान् जित्वा महायुद्धं याचते। तदा रुद्रस्य देहस्थितात् ज्वलनतेजसः ‘तल’ इति पुरुषः प्रादुर्भूतः; रुद्रवीर्यसमन्वितः स महेन्द्रं जित्वा नृत्यति, तस्य नर्तनवेगेन त्रयाणां लोकानां कम्पः, तमः, भयञ्च जायते। देवाः रुद्रं शरणं यान्ति; स तु ‘मम पुत्रः, अवध्यः’ इति वदन् तान् प्रभासे तप्तोदककुण्डसमीपे स्तुतिस्वामिसंज्ञकक्षेत्रे हृषीकेशं प्रति प्रेषयति। विष्णुः तलेन सह मल्लयुद्धं करोति, श्रान्तो भूत्वा रुद्रं याचते—तप्तोदकस्य उष्णतां पुनरुत्पादय; रुद्रः तृतीयनेत्रेण कुण्डं तप्तं करोति, विष्णुः स्नात्वा बलं लभते, ततः तलं जयंति। तलः हसन् वदति—अशुद्धाभिप्रायेऽपि मया विष्णोः परमा गतिः प्राप्ता; विष्णुः वरं ददाति। तलः याचते—मम कीर्तिः स्थिरा भवतु, मार्गशीर्षशुक्लैकादश्यां भक्त्या विष्णुदर्शनात् पापक्षयः स्यात्। अन्ते तीर्थस्य शक्तयः निर्दिश्यन्ते—पापनाशः, श्रमहरणं, महापातकप्रायश्चित्तं च; अत्र नारायणस्य सन्निधिः, शैवः क्षेत्रपालः कालमेघश्च। यात्राविधिः—तलस्वामिरूपेण विष्णोः स्मरणं, सहस्रशीर्षमन्त्रादिजपः, स्नानं, अर्घ्यं, गन्धपुष्पवस्त्रैः पूजनं, अभ्यङ्गद्रव्यप्रयोगः, नैवेद्यं, धर्मश्रवणं, रात्रिजागरणं, योग्यवैदिकब्राह्मणाय वृषभ-हिरण्य-वस्त्रादिदानं, उपवासः, रुक्मिण्याः प्रणामश्च। फलश्रुतौ तलस्वामिदर्शनात् कुण्डस्नानाच्च पितॄणां तृप्तिः, बहुजन्मसु पुण्यवृद्धिः, विविधयागसमत्वं च कथ्यते।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक पृच्छामि त्वामहं भक्त्या किञ्चित्कौतूहलात्पुनः

ईश्वर उवाच— भगवन् देवदेवेश! संसारार्णवतारक! भक्त्या पुनः किञ्चित्कौतूहलात् अहं त्वां पृच्छामि।

Verse 2

यत्त्वया कथितं देव तलस्वामिमहोदयम् । किं तत्र कारणं देव तलो येन निपातितः

देव! त्वया कथितं यत् तलस्वामिमहोदयम्; तत्र किं कारणं, येन देव, तलो निपातितः?

Verse 3

कोऽसौ तलः समाख्यातः किंवीर्यः किंपरायणः । कस्मात्स्थानात्समुत्पन्नः कथं जातश्च मे वद

असौ तलः कः समाख्यातः? किंवीर्यः किंपरायणः? कस्मात् स्थानात् समुत्पन्नः? कथं जातश्च? मे वद।

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तत्ते वक्ष्याम्य शेषतः

ईश्वर उवाच— शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम्; यन्न कस्यचिदाख्यातं, तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः।

Verse 5

देवा अपि न जानंति तलसोत्पत्तिकारणम् । पूर्वं कृतयुगे देवि गोविन्देति प्रकीर्तितः

देवा अपि न जानन्ति तलस्योत्पत्तिकारणम्। पूर्वं कृतयुगे देवि स गोविन्द इति प्रकीर्तितः॥

Verse 6

त्रेतायां वामनः स्वामी स्तुतिस्वामी तृतीयके । कलौ युगे महादेवि तलस्वामी प्रकीर्तितः

त्रेतायां वामनस्वामी, स्तुतिस्वामी तृतीयके। कलौ युगे महादेवि तलस्वामी प्रकीर्तितः॥

Verse 7

तथा तप्तोदकस्वामी तस्य नामांतरं प्रिये । अधुना संप्रवक्ष्यामि तलोत्पत्तिं तव प्रिये

तथा तप्तोदकस्वामी तस्य नामान्तरं प्रिये। अधुना संप्रवक्ष्यामि तलोत्पत्तिं तव प्रिये॥

Verse 8

आसीन्महेन्द्रनामा च दानवो रौद्ररूपधृक् । कोटिवर्षाणि तेनैव तपस्तप्तं पुरा प्रिये

आसीन्महेन्द्रनामा च दानवो रौद्ररूपधृक्। कोटिवर्षाणि तेनैव तपस्तप्तं पुरा प्रिये॥

Verse 9

स तपोबलमाविष्टो जिग्ये देवान्सवासवान् । जित्वा देवांस्ततः सर्वांस्ततः काले समागतः

स तपोबलमाविष्टो जिग्ये देवान् सवासवान्। जित्वा देवान् ततः सर्वान् ततः काले समागतः॥

Verse 10

युद्धं स प्रार्थयामास मया सार्द्धं सुभीषणम् । ततोऽभवन्महायुद्धं ब्रह्माण्डक्षयकारकम्

स मया सह सुभीषणं युद्धं प्रार्थयामास। ततः ब्रह्माण्डक्षयकारकं महायुद्धं समभवत्॥

Verse 11

ततः कोपान्महायुद्धे मम देहाद्वरानने । ज्वाला तत्र समुत्पन्ना तन्मध्ये स तलोऽभवत्

ततः कोपात् महायुद्धे मम देहाद् वरानने ज्वाला समुत्पन्ना। तन्मध्ये स तलोऽभवत्॥

Verse 12

तेन दृष्टो महेन्द्रोऽसौ गर्जन्गिरिगुहाश्रयः

तेन दृष्टोऽसौ महेन्द्रो गर्जन् गिरिगुहाश्रयः।

Verse 13

कथं गर्जसि हे मूढ युद्धं कुरु मया सह । इत्युक्ते तत्र देवेशि तेन युद्धमवर्तत

कथं गर्जसि हे मूढ, युद्धं कुरु मया सह। इत्युक्ते तत्र देवेशि, तेन युद्धमवर्तत॥

Verse 14

तत्र प्रवर्त्तिते युद्धे तलमाहेन्द्रयोस्तयोः

तत्र प्रवर्तिते युद्धे तलमाहेन्द्रयोस्तयोः।

Verse 15

रुद्रवीर्यस्य युक्तेन तलेनोदारकर्मणा । मल्लयुद्धेन बलिना महेन्द्रो विनिपातितः

रुद्रवीर्यसमायुक्तेनोदारकर्मणा बलिना तलेन मल्लयुद्धप्रभवेन महेन्द्रो विनिपातितः।

Verse 16

ततस्तं पतितं दृष्ट्वा विस्मयं स तलो गतः । गतप्राणं तदा ज्ञात्वा हर्षान्नृत्यमथाकरोत्

तं पतितं दृष्ट्वा स तलो विस्मयं गतः; गतप्राणं तदा ज्ञात्वा हर्षान्नृत्यमथाकरोत्।

Verse 17

तस्मिन्संनृत्यमाने तु सर्वे स्थावरजंगमम् । चकंपे तु वरारोहे प्रभावात्तस्य वीर्यतः

तस्मिन् संनृत्यमाने तु, वरारोहे, सर्वं स्थावरजङ्गमम्; तस्य वीर्यप्रभावात् चकम्पे।

Verse 18

ततो भारभराकान्ता धरणी तलपीडिता । अतीवभयसंत्रस्ताः सदेवासुरमानुषाः

ततो भारभराकान्ता धरणी तलपीडिता; अतीवभयसंत्रस्ताः सदेवासुरमानुषाः।

Verse 19

क्षुभिता गिरयः सर्वे विद्रुताश्च महार्णवाः । तरवो निधनं जग्मुर्नद्यो वाहांश्च तत्यजुः

क्षुभिता गिरयः सर्वे विद्रुताश्च महार्णवाः; तरवो निधनं जग्मुर्नद्यो वाहांश्च तत्यजुः।

Verse 20

गतप्रभावाः सूर्याद्या ज्योतींषि न विरेजिरे । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं तलनृत्यप्रभावतः

गतप्रभावाः सूर्याद्या ज्योतींषि न विरेजिरे । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं तलनृत्यप्रभावतः ॥

Verse 21

ततो देवगणाः सर्वे शरणं रुद्रमाययुः । वृत्तं यथावत्कथितं ततो रुद्र उवाच तान्

ततो देवगणाः सर्वे शरणं रुद्रमाययुः । वृत्तं यथावत्कथितं ततो रुद्र उवाच तान् ॥

Verse 22

अवध्यो मे तलो देवाः पुत्रत्वे हि प्रतिष्ठितः । एवमुक्त्वा हृषीकेशं प्रभासक्षेत्रवासिनम्

अवध्यो मे तलो देवाः पुत्रत्वे हि प्रतिष्ठितः । एवमुक्त्वा हृषीकेशं प्रभासक्षेत्रवासिनम् ॥

Verse 23

स्तुतिस्वामीतिनामानं स्थितं दुर्वाससः पुरः । प्रभासक्षेत्रसामीप्ये पूर्वभागे प्रतिष्ठितम्

स्तुतिस्वामीतिनामानं स्थितं दुर्वाससः पुरः । प्रभासक्षेत्रसामीप्ये पूर्वभागे प्रतिष्ठितम् ॥

Verse 24

तप्तोदकुंडसामीप्ये तत्र गच्छत भोः सुराः । कल्पेकल्पे तु तेनैव विध्यतेऽसौ हि दानवः

तप्तोदकुंडसामीप्ये तत्र गच्छत भोः सुराः । कल्पेकल्पे तु तेनैव विध्यतेऽसौ हि दानवः ॥

Verse 25

एवमुक्ते तदा देवाः प्रभासं क्षेत्रमागताः । तत्र ते विबुधा जग्मुर्यत्र तप्तोदकाधिपः

एवमुक्ते तदा देवाः प्रभासं पुण्यकं क्षेत्रमागताः । तत्र ते विबुधा जग्मुर्यत्र तप्तोदकाधिपः स्थितः ॥

Verse 26

दृष्ट्वा नारायणं तत्र देवाः श्रद्धासमन्विताः । तुष्टुवुः परया भक्त्या देवदेवं जनार्द्दनम्

तत्र नारायणं दृष्ट्वा देवाः श्रद्धासमन्विताः । तुष्टुवुः परया भक्त्या देवदेवं जनार्द्दनम् ॥

Verse 27

वैकुंठ त्राहि नो देवांस्तलेनोच्चाटिता वयम् । महेन्द्रक्रोधसंभूतरुद्रतेजोद्भवेन वै

वैकुण्ठ त्राहि नो देवान् स्थलेनोच्चाटिता वयम् । महेन्द्रक्रोधसंभूतरुद्रतेजोद्भवेन वै ॥

Verse 28

अस्माभी रुद्रसामीप्ये कार्यं सर्वं निवेदितम् । ततः प्रस्थापिताः सर्वे रुद्रेण परमेष्ठिना । तव पार्श्वे महादेव नस्त्वं देव गतिर्भव

अस्माभी रुद्रसामीप्ये कार्यं सर्वं निवेदितम् । ततः प्रस्थापिताः सर्वे रुद्रेण परमेष्ठिना । तव पार्श्वे महादेव नस्त्वं देव गतिर्भव ॥

Verse 29

इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवदेवो जनार्द्दनः । दानवस्यवधार्थाय देवानां रक्षणाय च । चक्रे यत्नं महाबाहुः प्रभासक्षेत्रवल्लभः

इति श्रुत्वा वचस्तेषां देवदेवो जनार्द्दनः । दानवस्य वधार्थाय देवानां रक्षणाय च । चक्रे यत्नं महाबाहुः प्रभासक्षेत्रवल्लभः ॥

Verse 30

समाहूय तदा दैत्यं प्रभासक्षेत्रमध्यतः । युद्धं चक्रे ततो देवि विश्वप्रलयकारकम्

तदा प्रभासक्षेत्रस्य मध्ये दैत्यं समाहूय सः, देवि, विश्वप्रलयकरमिव घोरं युद्धं समारभत।

Verse 31

ततस्तु देवाः सर्वे च स्वसैन्यपरिवारिताः । चक्रुर्युद्धं च दैत्येन सुमहल्लोमहर्षणम्

ततः सर्वे देवाः स्वस्वसैन्यैः परिवारिताः सन्तो दैत्येन सह सुमहल्लोमहर्षणं युद्धं चक्रुः।

Verse 32

ततः पर्वतसंकाशं दृष्ट्वा दैत्यं महाबलम् । उवाच चपलापांगो गरुडकृतवाहनः

ततः पर्वतसंकाशं महाबलं दैत्यं दृष्ट्वा चपलापाङ्गो गरुडकृतवाहनः प्रभुः प्रोवाच।

Verse 33

अहो दैत्य महाबाहो मल्लयुद्धं ददस्व मे । त्वद्बाहुयुगलं दृष्ट्वा न युद्धे वांछितं मम

अहो दैत्य महाबाहो, मल्लयुद्धं मे ददस्व; तव बाहुयुगलं दृष्ट्वा मम युद्धेऽन्यद् न वाञ्छितम्।

Verse 34

नारायणवचः श्रुत्वा करमुद्यम्य दानवः । अभ्यधावत्तदा दैत्यः कालान्तकसमप्रभः

नारायणवचः श्रुत्वा दानवः करमुद्यम्य; तदा दैत्यः कालान्तकसमप्रभः सन् अभ्यधावत्।

Verse 35

ततः प्रवर्तितं युद्धमन्योन्यं जयकांक्षिणोः । जंघाभ्यां पादबन्धेन बाहुभ्यां बाहुबंधनम्

ततः परस्परं युद्धं प्रववृते जयकाङ्क्षिणोः। जङ्घाभ्यां पादबन्धेन बाहुभ्यां बाहुबन्धनम्॥

Verse 36

कंठेन बन्धयन्कंठमुदरेणोदरं तथा एतस्मिन्नन्तरे देवाः सभयाः संबभूविरे

कण्ठेन बन्धयन् कण्ठम् उदरेणोदरं तथा। एतस्मिन्नन्तरे देवाः सभयाः सम्बभूविरे॥

Verse 37

ततः पीडासमाक्रांतो विष्णुः संस्मरते हरम् । तत्क्षणादागतो रुद्रः किं करोमि महाबलः

ततः पीडासमाक्रान्तो विष्णुः संस्मरते हरम्। तत्क्षणादागतो रुद्रः—किं करोमि महाबलः॥

Verse 38

विष्णुरुवाच । श्रांतोऽहं देवदेवेश मल्लयुद्धेन शंकर । तप्तोदकं कुरुष्वेह श्रमनाशाय सांप्रतम्

विष्णुरुवाच—श्रान्तोऽहं देवदेवेश मल्लयुद्धेन शङ्कर। तप्तोदकं कुरुष्वेह श्रमनाशाय साम्प्रतम्॥

Verse 39

ततस्तलं हनिष्यामि क्षण मात्रेण भैरवम्

ततः स्थलम् अहनिष्यामि क्षणमात्रेण भैरवम्॥

Verse 40

ईश्वर उवाच । आदौ कृतयुगे कृष्ण उमया यत्कृतं पुरा । ऋषीणां श्रमनाशार्थं तप्तोदं तत्र निर्मितम्

ईश्वर उवाच— हे कृष्ण, आदौ कृतयुगे उमया यत् पुरा कृतं, तत्र ऋषीणां श्रमनाशार्थं तप्तोदकस्रोतः निर्मितम्।

Verse 41

तद्दैत्यपापमाहात्म्यात्पुनः शीतलतां गतम् । पुनस्तदुष्णतां नीतं ततः कल्पांतसंस्थितौ

तद् दैत्यपापमाहात्म्यात् पुनः शीतलतां गतम्; पुनस्तदुष्णतां नीतं, ततः कल्पान्तसंस्थितौ।

Verse 42

एवमुक्त्वा तदा देवं वीक्षांचक्रे महेश्वरः । तृतीय लोचनेनैव ज्वालामालोपशोभिना

एवमुक्त्वा तदा देवं वीक्षाञ्चक्रे महेश्वरः, तृतीयलोचनेनैव ज्वालामालोपशोभिना।

Verse 43

तेन ज्वालासमूहेन व्याप्तं कुण्डं चतुर्दिशम् । तप्तोदकुण्डमभवत्तेन ख्यातं धरातले

तेन ज्वालासमूहेन व्याप्तं कुण्डं चतुर्दिशम्; तप्तोदकुण्डमभवत्, तेन ख्यातं धरातले।

Verse 44

ततो नारायणेनेह क्षालितं गात्रसुत्तमम् । क्षालनात्तस्य देवस्य श्रमो नाशमुपागमत्

ततो नारायणेनेह क्षालितं गात्रसुत्तमम्; क्षालनात्तस्य देवस्य श्रमो नाशमुपागमत्।

Verse 45

ततस्तुष्टमना देवस्तीर्थानां दशकोटिकाः । स स्मृत्वा तत्र विधिवत्क्षिप्त्वा स्नात्वा वरानने

ततः प्रसन्नमानसो देवः तीर्थानां दशकोटिकाः स्मृत्वा, तत्र वरानने विधिवत् आहुतिं क्षिप्त्वा स्नात्वा च कर्माणि यथाक्रमं चकार।

Verse 46

ततश्चक्रे महायुद्धं तलेनातिभयंकरम् । जघान स तलं दैत्यं मुष्टिघातेन मस्तके

ततः तलेन सहातिभयंकरं महायुद्धं प्रववृते। स देवः मुष्टिघातेन दैत्यं तलं मस्तके जघान।

Verse 47

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले तु युद्धे चकंपिरे भूभिसमेतलोकाः । वित्रस्तदेवा न दिशो विरेजुर्महांधकारावृतमूर्छितं जगत्

तस्मिन् तुमुले युद्धे प्रवृत्ते भूभिसमेतलोकाः चकंपिरे। वित्रस्तदेवाः, दिशो न विरेजुः; महांधकारावृतं जगत् मूर्छितमिवाभवत्।

Verse 48

नष्टाश्च सिद्धा जगतोऽस्य शांतिं करोतु वै पापविनाशनो हरिः । त्राहीति देवेशि महर्षिसंघा भूतानि भीतानि तथा वदन्ति

सिद्धाः नष्टाः, ऊचुः— ‘अस्य जगतः शान्तिं पापविनाशनो हरिः करोतु। त्राहि, हे देवेश!’ इति महर्षिसंघाः भीतानि भूतानि च तथा अवदन्।

Verse 49

ततो वै मल्लयुद्धेन पातितो भुवि दानवः । कंठमाक्रम्य पादेन खङ्गेन परिपीडितः

ततः मल्लयुद्धेन दानवो भुवि पातितः। पादेन कण्ठमाक्रम्य, खङ्गेन च परिपीडितः।

Verse 50

हास्यं चकार दैत्योऽथ विष्णुनाऽक्रांतकंधरः । तमाह पुण्डरीकाक्ष किमेतद्धास्यकारणम्

अथ विष्णुनाऽक्रान्तकन्धरो दैत्यो हास्यं चकार। तं पुण्डरीकाक्षः प्राह—किमेतद्धास्यकारणम्?

Verse 51

वृद्धौ हर्षमवाप्नोति क्षये भवति दुःखितः । इत्येषा लौकिकी गाथा तत्ते दैत्य विपर्ययः

वृद्धौ हर्षमवाप्नोति, क्षये दुःखितो भवति—इत्येषा लौकिकी गाथा; तव तु दैत्य विपर्ययः।

Verse 52

इत्युक्तस्तु तदा दैत्यः प्रत्युवाच जनार्द्दनम् । अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैवेदाभ्यासैरनेकधा

इत्युक्तस्तदा दैत्यः प्रत्युवाच जनार्दनम्—अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः, वेदाभ्यासैरनेकधा।

Verse 53

नित्योपवासनियमैः स्नानदानैर्जपादिभिः । निर्मलैर्योगयुक्तैश्च प्राप्यते यत्परं पदम्

नित्योपवासनियमैः स्नानदानैर्जपादिभिः। निर्मलैर्योगयुक्तैश्च प्राप्यते यत्परं पदम्।

Verse 54

तन्मया दुष्टभावेन प्राप्तं विष्णोः परं पदम् । इत्युक्ते भगवान्विष्णुर्वरदानपरोऽभवत्

तन्मया दुष्टभावेन प्राप्तं विष्णोः परं पदम्। इत्युक्ते भगवान्विष्णुर्वरदानपरोऽभवत्।

Verse 55

उवाच परमं वाक्यं तलं दैत्याधिनायकम् । वरं वरय दैत्येंद्र यत्ते मनसि संस्थितम्

स तदा दैत्याधिनायकं तलं प्रति परमं वचनमुवाच— “वरं वरय, दैत्येन्द्र, यत्ते मनसि संस्थितम्।”

Verse 56

इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा प्रार्थयामास दानवः । ममाख्या वर्त्तते लोके तथा कुरु महीधर

इति विष्णोर्वचः श्रुत्वा दानवः प्रार्थयामास— “महीधर! ममाख्या लोके वर्तत इति तथा कुरु।”

Verse 57

मार्गमासे तु शुक्लायामेकादश्यां समाहितः । यस्त्वां पश्यति भावेन तस्य पापं विनश्यतु

मार्गमासे शुक्लपक्षे एकादश्यां समाहितः; यो भावेन त्वां पश्यति तस्य पापं विनश्यतु।

Verse 58

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा देवो हर्षमुपागतः । नानादुंदुभयो नेदुः पुष्पवर्षं पपात च

“एवं भविष्यति” इत्युक्त्वा देवो हर्षमुपागतः; नानादुन्दुभयो नेदुः, पुष्पवर्षं पपात च।

Verse 59

विष्णोर्मूर्ध्नि महाभागे लोकाः स्वस्था बभूविरे । ततो देवगणाः सर्वे नृत्यंति च मुदान्विताः । वदंति हर्षसंयुक्ता नारायणपरायणाः

विष्णोर्मूर्ध्नि महाभागे लोकाः स्वस्था बभूविरे; ततः सर्वे देवगणाः मुदान्विताः नृत्यन्ति, हर्षसंयुक्ता नारायणपरायणाः वदन्ति च।

Verse 60

एतत्तीर्थं महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । श्रमापनोदनं विष्णोर्ब्रह्महत्यादिशोधनम्

एतत्तीर्थं महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्। श्रमापनोदनं चैतद् विष्णुना पावितं तथा, ब्रह्महत्यादिदोषाणां शोधनं परमं स्मृतम्॥

Verse 61

स्थितो नारायणस्तत्र भैरवस्तत्र शंकरः । क्षेत्रपालस्वरूपेण कालमेघेति विश्रुतः

तत्र नारायणः स्थितः, तत्रैव शंकरो भैरवः। क्षेत्रपालस्वरूपेण ‘कालमेघ’ इति विश्रुतः॥

Verse 62

तस्य यात्राविधिं वक्ष्ये गत्वा तत्र शुचिर्नरः । स्मरेद्विष्णुं महादेवि तलस्वामीति यः श्रुतः

तस्य यात्राविधिं वक्ष्ये; गत्वा तत्र शुचिर्नरः। स्मरेद्विष्णुं महादेवि, ‘तलस्वामी’ति यः श्रुतः॥

Verse 63

स्तुयाद्विष्णुं महादेवि इदं विष्णुऋचा प्रिये । सहस्रशीर्षामंत्रेण तर्पणादि प्रकारयेत्

स्तुयाद्विष्णुं महादेवि, इदं विष्णुऋचा प्रिये। ‘सहस्रशीर्षा’मन्त्रेण तर्पणादि प्रकारयेत्॥

Verse 64

एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वा चार्घ्यं जनार्द्दने । संपूज्य गंधपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पानुलेपनैः

एवं स्नात्वा विधानेन दत्त्वा चार्घ्यं जनार्द्दने। संपूज्य गन्धपुष्पैश्च वस्त्रैः पुष्पानुलेपनैः॥

Verse 65

मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत् । कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभियुतेन च

मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन च देवतां विलेपयेत्। कर्पूरोशीरसंमिश्रे मृगनाभियुतेन च सुगन्धद्रव्येणापि लेपनं कुर्यात्॥

Verse 66

वस्त्रैः संवेष्टयेत्पश्चाद्दद्यान्नैवेद्यमुत्तमम् । धर्मश्रवणसंयुक्तं कार्यं जागरणं ततः

ततः पश्चाद्वस्त्रैः संवेष्टयेत्, उत्तमं नैवेद्यं च समर्पयेत्। अनन्तरं धर्मश्रवणसंयुक्तं जागरणं कार्यं ततः॥

Verse 67

वृषभस्तत्र दातव्यः सुवर्णं वस्त्रयुग्मकम् । विप्राय वेदयुक्ताय श्रोत्रियाय प्रदापयेत्

तत्र वृषभो दातव्यः, सुवर्णं वस्त्रयुग्मकं च। वेदयुक्ताय विप्राय श्रोत्रियाय च तत् प्रदापयेत्॥

Verse 68

उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि भामिनि । रुक्मिणीं च प्रपश्येत नमस्कृत्य जनार्द्दनम्

ततः तस्मिन्नहनि भामिनि उपवासं कुर्यात्। जनार्द्दनं नमस्कृत्य रुक्मिणीं च प्रपश्येत्॥

Verse 69

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मजं फलम् । सर्वेषामेव यज्ञानां दानानां लभते फलम्

एवं कृत्वा नरो भक्त्या जन्मजं फलमश्नुते। सर्वेषामेव यज्ञानां दानानां च फलं लभते॥

Verse 70

तथा च सर्वतीर्थानां व्रतानां लभते फलम् । उद्धरेत्तु पितुर्वर्गं मातृवर्गं तथैव च

तथा च सर्वतीर्थव्रतानां फलं लभते; पितृवर्गं मातृवर्गं च सम्यगुद्धरेत्।

Verse 71

जन्मप्रभृतिपापानां कृतानां नाशनं भवेत् । न दुःखं च न दारिद्र्यं दुर्भगत्वं न जायते

जन्मप्रभृतयः कृतपापाः सर्वे नश्यन्ति; न दुःखं न दारिद्र्यं न च दुर्भाग्यं जायते।

Verse 72

सप्त जन्मांतरं यावत्तलस्वामिप्रदर्शनात् । सुवर्णानां सहस्रेण ब्राह्मणे वेदपारगे । दत्तेन यत्फलं देवि तत्कुण्डे स्नानतो लभेत्

सप्तजन्मान्तरं यावत् तलस्वामिदर्शनमात्रात्; वेदपारगब्राह्मणाय सुवर्णसहस्रदानजं यत्फलं देवि, तत्कुण्डस्नानतो लभेत्।

Verse 73

एवं तलस्वामिचरित्रमुत्तमं श्रुतं पुरा सिद्धमहर्षिसंघैः । श्रुत्वा प्रभावं तलदेवसन्निधौ प्राप्नोति सर्वं मनसा यदीप्सितम्

एवं तलस्वामिचरित्रमुत्तमं पुरा सिद्धमहर्षिसंघैः श्रुतम्; तस्य प्रभावं श्रुत्वा तलदेवसन्निधौ मनसा यदीप्सितं सर्वं प्राप्नोति।

Verse 334

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमो ऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘तलस्वामिमाहात्म्यवर्णन’नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः।