
ईश्वरः प्रभासक्षेत्रे भद्रानद्याः समीपे समुद्रसन्निधौ च स्थितानां तीर्थानां क्रमं वर्णयति। तत्र दुर्वासेश्वरनाम लिङ्गं महापावनं सुखप्रदं च प्रोक्तम्; अमावास्यायां स्नानं कृत्वा पितृभ्यः पिण्डदानं च कृतं चेत् पितॄणां दीर्घकालतृप्तिः सिध्यतीति कथ्यते। ऋषिभिः प्रतिष्ठापितानि बहूनि लिङ्गानि सन्ति; तेषां दर्शन-स्पर्शन-पूजनैः यात्रिकाः दोषैः प्रमुच्यन्ते। क्षेत्रस्य सीमास्थानानि अपि निर्दिश्यन्ते—परिधौ मधुमती नाम स्थानं, नैऋत्यां खण्डघट इति च। समुद्रतीरे पिङ्गेश्वरः स्थितः; तत्र सप्त कूपाः प्रसिद्धाः, उत्सवकाले पितॄणां हस्तचिह्नानि दृश्यन्त इति श्रूयते, अतः श्राद्धस्य महिमा विशेषतः प्रतिपाद्यते। अत्र कृतं श्राद्धं गयातोऽपि बहुगुणफलदं प्रोक्तम्। अन्ते भद्रासङ्गमः (पूर्व-पश्चिमविन्यासेन) निर्दिष्टः, तस्य पुण्यं गङ्गासागरसमं इति समीकृत्य देशीयतीर्थं सार्वदेशिकधर्ममूल्येन संयोज्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । बलभद्राच्च पूर्वेण स्थिता चासीत्सरिद्वरा । दुर्वासेश्वरनामेति बललिंगं प्रतिष्ठितम्
ईश्वर उवाच—बलभद्रात् पूर्वेण सरिद्वरा स्थिता; तत्र दुर्वासेश्वरनामकं बललिङ्गं प्रतिष्ठितम्।
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं दृष्टं सर्वसुखावहम् । स्नात्वा चास्य त्वमावास्यां पिंडदानं ददाति यः
सर्वपापप्रशमनं दृष्टं सर्वसुखावहम्। अस्मिन्क्षेत्रे स्नात्वा योऽमावास्यां पिण्डदानं ददाति स पुण्यभाग्भवति॥
Verse 3
कल्पकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत् । दुर्वासेश्वरनामानं तत्र पूज्य विधानतः
कल्पकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत्। तत्र दुर्वासेश्वरनामानं शिवलिङ्गं विधानतः पूजयेत्॥
Verse 4
कोटियज्ञफलं प्राप्य सर्वान्कामा नवाप्नुयात् । तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु
कोटियज्ञफलं प्राप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्। तत्र ऋषिभिः स्थापितानि तु लिङ्गान्यनेकानि सन्ति॥
Verse 5
दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः । इत्येतत्कथितं देवि क्षेत्राद्यं तं यथाक्रमम्
दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः। इत्येतत्कथितं देवि क्षेत्राद्यं तं यथाक्रमम्॥
Verse 6
भद्रायाः पश्चिमात्पूर्वं यथानुक्रममादितः । श्रुतं पापोपशमनं कोटियज्ञफलप्रदम्
भद्रायाः पश्चिमात्पूर्वं यथानुक्रममादितः। श्रुतं पापोपशमनं कोटियज्ञफलप्रदम्॥
Verse 7
अथ क्षेत्रस्य परिधिस्थानं मधुमतीति च । तस्मान्नैरृत्यदिग्भागे स्थानं खंडघटेति च
अथ क्षेत्रस्य परिधिस्थानं ‘मधुमती’ इति प्रसिद्धम् । तस्मान्नैरृत्यदिग्भागे ‘खण्डघट’ इति स्थानमपि विद्यते ॥
Verse 8
तत्र पिंगेश्वरो देवः समुद्रतटसन्निधौ । कूपानां सप्तकं तत्र पितॄणां यत्र पाणयः । दृश्यंतेऽद्यापि देवेशि यत्र पर्वणिपर्वणि
तत्र समुद्रतटसन्निधौ पिङ्गेश्वरो देवः प्रतिष्ठितः । तत्रैव कूपानां सप्तकं, यत्र पितॄणां पाणयः दृश्यन्तेऽद्यापि देवेशि, पर्वणि पर्वणि ॥
Verse 9
तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयाकोटिगुणं फलम् । लभते नाऽत्र सन्देहः सोमामा यदि जायते
तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयाकोटिगुणं फलम् । लभते नात्र सन्देहः, सोमामावास्यायां विशेषतः ॥
Verse 10
तत्रैव नातिदूरे तु भद्रायाः संगमः स्मृतः । पश्चिमात्संगमात्पूर्वः संगमः समुदाहृतः
तत्रैव नातिदूरे तु भद्रायाः संगमः स्मृतः । पश्चिमसंगमात् पूर्वः संगमः ‘पूर्वसंगम’ इति कीर्तितः ॥
Verse 11
यत्पुण्यं लभते देवि पूर्व पश्चिमसंगमे । गंगासागरयोस्तत्र तद्भद्रासंगमे लभेत्
यत्पुण्यं लभते देवि पूर्वपश्चिमसंगमे । गङ्गासागरयोः संगमे, तद्भद्रासंगमेऽपि लभेत् ॥
Verse 333
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तप्तोदकस्वामिमाहात्म्ये मधुमत्यां पिंगेश्वरभद्रामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, तप्तोदकस्वामिमाहात्म्ये—“मधुमत्यां पिङ्गेश्वरभद्रामाहात्म्यवर्णनम्” इति नाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः।