Adhyaya 333
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 333

Adhyaya 333

ईश्वरः प्रभासक्षेत्रे भद्रानद्याः समीपे समुद्रसन्निधौ च स्थितानां तीर्थानां क्रमं वर्णयति। तत्र दुर्वासेश्वरनाम लिङ्गं महापावनं सुखप्रदं च प्रोक्तम्; अमावास्यायां स्नानं कृत्वा पितृभ्यः पिण्डदानं च कृतं चेत् पितॄणां दीर्घकालतृप्तिः सिध्यतीति कथ्यते। ऋषिभिः प्रतिष्ठापितानि बहूनि लिङ्गानि सन्ति; तेषां दर्शन-स्पर्शन-पूजनैः यात्रिकाः दोषैः प्रमुच्यन्ते। क्षेत्रस्य सीमास्थानानि अपि निर्दिश्यन्ते—परिधौ मधुमती नाम स्थानं, नैऋत्यां खण्डघट इति च। समुद्रतीरे पिङ्गेश्वरः स्थितः; तत्र सप्त कूपाः प्रसिद्धाः, उत्सवकाले पितॄणां हस्तचिह्नानि दृश्यन्त इति श्रूयते, अतः श्राद्धस्य महिमा विशेषतः प्रतिपाद्यते। अत्र कृतं श्राद्धं गयातोऽपि बहुगुणफलदं प्रोक्तम्। अन्ते भद्रासङ्गमः (पूर्व-पश्चिमविन्यासेन) निर्दिष्टः, तस्य पुण्यं गङ्गासागरसमं इति समीकृत्य देशीयतीर्थं सार्वदेशिकधर्ममूल्येन संयोज्यते।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । बलभद्राच्च पूर्वेण स्थिता चासीत्सरिद्वरा । दुर्वासेश्वरनामेति बललिंगं प्रतिष्ठितम्

ईश्वर उवाच—बलभद्रात् पूर्वेण सरिद्वरा स्थिता; तत्र दुर्वासेश्वरनामकं बललिङ्गं प्रतिष्ठितम्।

Verse 2

सर्वपापप्रशमनं दृष्टं सर्वसुखावहम् । स्नात्वा चास्य त्वमावास्यां पिंडदानं ददाति यः

सर्वपापप्रशमनं दृष्टं सर्वसुखावहम्। अस्मिन्क्षेत्रे स्नात्वा योऽमावास्यां पिण्डदानं ददाति स पुण्यभाग्भवति॥

Verse 3

कल्पकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत् । दुर्वासेश्वरनामानं तत्र पूज्य विधानतः

कल्पकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत्। तत्र दुर्वासेश्वरनामानं शिवलिङ्गं विधानतः पूजयेत्॥

Verse 4

कोटियज्ञफलं प्राप्य सर्वान्कामा नवाप्नुयात् । तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु

कोटियज्ञफलं प्राप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्। तत्र ऋषिभिः स्थापितानि तु लिङ्गान्यनेकानि सन्ति॥

Verse 5

दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः । इत्येतत्कथितं देवि क्षेत्राद्यं तं यथाक्रमम्

दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः। इत्येतत्कथितं देवि क्षेत्राद्यं तं यथाक्रमम्॥

Verse 6

भद्रायाः पश्चिमात्पूर्वं यथानुक्रममादितः । श्रुतं पापोपशमनं कोटियज्ञफलप्रदम्

भद्रायाः पश्चिमात्पूर्वं यथानुक्रममादितः। श्रुतं पापोपशमनं कोटियज्ञफलप्रदम्॥

Verse 7

अथ क्षेत्रस्य परिधिस्थानं मधुमतीति च । तस्मान्नैरृत्यदिग्भागे स्थानं खंडघटेति च

अथ क्षेत्रस्य परिधिस्थानं ‘मधुमती’ इति प्रसिद्धम् । तस्मान्नैरृत्यदिग्भागे ‘खण्डघट’ इति स्थानमपि विद्यते ॥

Verse 8

तत्र पिंगेश्वरो देवः समुद्रतटसन्निधौ । कूपानां सप्तकं तत्र पितॄणां यत्र पाणयः । दृश्यंतेऽद्यापि देवेशि यत्र पर्वणिपर्वणि

तत्र समुद्रतटसन्निधौ पिङ्गेश्वरो देवः प्रतिष्ठितः । तत्रैव कूपानां सप्तकं, यत्र पितॄणां पाणयः दृश्यन्तेऽद्यापि देवेशि, पर्वणि पर्वणि ॥

Verse 9

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयाकोटिगुणं फलम् । लभते नाऽत्र सन्देहः सोमामा यदि जायते

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गयाकोटिगुणं फलम् । लभते नात्र सन्देहः, सोमामावास्यायां विशेषतः ॥

Verse 10

तत्रैव नातिदूरे तु भद्रायाः संगमः स्मृतः । पश्चिमात्संगमात्पूर्वः संगमः समुदाहृतः

तत्रैव नातिदूरे तु भद्रायाः संगमः स्मृतः । पश्चिमसंगमात् पूर्वः संगमः ‘पूर्वसंगम’ इति कीर्तितः ॥

Verse 11

यत्पुण्यं लभते देवि पूर्व पश्चिमसंगमे । गंगासागरयोस्तत्र तद्भद्रासंगमे लभेत्

यत्पुण्यं लभते देवि पूर्वपश्चिमसंगमे । गङ्गासागरयोः संगमे, तद्भद्रासंगमेऽपि लभेत् ॥

Verse 333

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तप्तोदकस्वामिमाहात्म्ये मधुमत्यां पिंगेश्वरभद्रामाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, तप्तोदकस्वामिमाहात्म्ये—“मधुमत्यां पिङ्गेश्वरभद्रामाहात्म्यवर्णनम्” इति नाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः।