Adhyaya 31

Verse 1

देव्युवाच । सकारपंचकं प्रोक्तं यत्त्वया मम शंकर । कथं तदत्र संवृत्तमेतन्मे संशयं महत्

देव्युवाच—हे शंकर, त्वया मम पुरा ‘सकारपञ्चकं’ यत् कथितं, तत् अस्मिन् स्थाने कथं प्रतिष्ठितम्? एष मे महान् संशयः।

Verse 2

कथं वात्र समायाता कुतश्चापि सरस्वती । कथं स वाडवो जातः कस्मिन्काले कथं ह्यभूत् । तत्सर्वं विस्तरेणेदं यथावद्वक्तुमर्हसि

सरस्वती चात्र कथं समायाता, कुतश्च सा आगता? वाडवोऽग्निः कथं जातः, कस्मिन् काले केन वा प्रकारेणाभूत्? तत् सर्वं यथावत् विस्तरेण वक्तुमर्हसि।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा जाता तस्मिन्क्षेत्रे सरस्वती । यतश्चैव समुद्भूता सर्वपापप्रणाशिनी

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, यथा तस्मिन् पुण्यक्षेत्रे सरस्वती जाता, यतश्चैव समुद्भूता, या सर्वपापप्रणाशिनी।

Verse 4

हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती

हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती—एताः पञ्च नद्यः (वा शक्तयः) प्रकीर्तिताः।

Verse 5

ऋषिभिः पञ्चभिश्चात्र समाहूता यथा पुरा । वाडवेनाग्निना युक्ता यथा जाता शृणुष्व तत्

पुरा पञ्चभिः ऋषिभिः अत्र यथा समाहूता, तथा वाडवाग्निना युक्ता यथा जाता—तत् शृणुष्व।

Verse 6

पुरा देवासुरे युद्धे निवृत्ते सोमकारणात् । पितामहस्य वचनात्तारां चन्द्रः समर्पयत्

पुरा देवासुरयुद्धे सोमकारणान्निवृत्ते, पितामहस्य वचनात् चन्द्रस्तारां पुनः समर्पयामास।

Verse 7

ततो याताः सुराः स्वर्गं पश्यन्तोऽधोमुखा महीम् । ददृशुस्ते ततो देवा भूम्यां स्वर्गमिवापरम्

ततः सुराः स्वर्गं ययुः, अधोमुखा महीं पश्यन्तः; तत्र भूमौ स्वर्गमिवापरं ते देवाः ददृशुः।

Verse 8

आश्रमं मुनिमुख्यस्य दधीचेर्लोक विश्रुतम् । सर्वर्त्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम् । केतकीकुटजोद्भूत बकुलामोदमोदितम्

दधीचेर्मुनिमुख्यस्य लोकविश्रुतमाश्रमं ते ददृशुः—सर्वर्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम्, केतकीकुटजोद्भूतबकुलामोदमोदितम्।

Verse 9

एवंविधं समासाद्य तदाश्रमपदं गुरु । कौतुकाद्द्रष्टुमारब्धाः सर्वे देवा मनोरमम्

एवंविधं गुरुतरं तदाश्रमपदं समासाद्य, कौतुकात् सर्वे देवा मनोरमं तद् द्रष्टुमारब्धाः।

Verse 10

ते च तीर्थाश्रमे तस्मिन्यानान्युत्सृज्य संयताः । प्रवृत्तास्तमृषिं द्रष्टुं प्राकृताः पुरुषा यथा

ते तस्मिन् तीर्थाश्रमे यानानि उत्सृज्य संयताः, तं ऋषिं द्रष्टुं प्रवृत्ताः—प्राकृता इव पुरुषाः।

Verse 11

दृष्टवंतः सुराः सर्वे पितामहमिवापरम् । ततस्त ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरर्च्चिताः

दृष्ट्वा तं सर्वे सुराः पितामहमिवापरं मेनिरे। ततः स ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरुपचारैः सम्यगर्चिताः॥

Verse 12

यथोक्तमासनं भेजुः सर्वे देवाः सवासवाः । तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रः प्रोवाच तं मुनिम्

यथोक्तमासनं सर्वे देवाः सवासवाः समाश्रिताः। तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रस्तं मुनिमब्रवीत्॥

Verse 13

आयुधानि विमुच्याग्रे भवान्गृह्णात्विमानि हि । तन्निशम्य वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्

आयुधानि विमुच्याग्रे भवान् गृह्णात्विमानि हि। इति श्रुत्वा वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्॥

Verse 14

मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम् । तं शक्रः प्राह चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते

मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम्। तं शक्रः प्राह—चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते॥

Verse 15

देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे । पुनःपुनस्ततः शक्रः संदिश्य मुनिसत्तमम्

देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे। इति शक्रः पुनःपुनः संदिदेश मुनिसत्तमम्॥

Verse 16

अस्माकमेव देयानि न चान्यस्य त्वया मुने । बाढमित्युदिते शक्रमुक्तवान्मुनिसत्तमः

अस्माकमेव देयानि, न चान्यस्य त्वया मुने—इति शक्रवचः श्रुत्वा मुनिसत्तमः प्रत्युवाच—“बाढम्” इति।

Verse 17

दास्यामि ते समस्तानि युद्धकाले विशेषतः । नास्य मिथ्या भवेद्वाक्यमिति मत्वा शचीपतिः । मुक्त्वास्त्राणि तदभ्याशे पुनः स्वर्गं गतस्तदा

“दास्यामि ते समस्तानि, युद्धकाले विशेषतः” इति मुनिवाक्यं न मिथ्या भविष्यतीति मत्वा शचीपतिः तदभ्याशेऽस्त्राणि मुक्त्वा पुनः स्वर्गं जगाम।

Verse 18

अस्त्रार्पणं यः प्रयतः प्रयत्नाच्छृणोति राजा भुवि भावितातात्मा । सोऽभ्येति युद्धे विजयं परं हि सुतांश्च धर्मार्थयशोभिरामाः

यः प्रयतः प्रयत्नात् अस्त्रार्पणकथां शृणोति भुवि राजा भावितात्मा, स युद्धे परं विजयमवाप्नोति, धर्मार्थयशोभिरामांश्च सुतान् लभते।

Verse 31

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभा सखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनंनामैकत्रिंशोध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।