
अध्यायः ३०३ ईश्वरः देवीं प्रति उपदिशति—उत्तरदिशि गन्तव्यं, तत्र ‘उत्तमदेवता’ वर्तते यस्य पूजनं महापातकनाशनं कथ्यते। तस्य देवतायाः पश्चिमे श्रेष्ठं लिङ्गं दृश्यते, यत् शेषप्रमुखैर्नागैः घोरतपसा प्रतिष्ठापितम्। तत्र नागपूजितस्य देवस्य आराधनेन जीवितपर्यन्तं विषदोषो न बाधते, सर्पाश्च प्रसन्ना भूत्वा हिंसां न कुर्वन्ति—इति रक्षात्मकधर्मभावः प्रतिपाद्यते। अतः मनुष्यैः सर्वप्रयत्नेन तल्लिङ्गं पूजनीयम् इति विधिः। पश्चिमभागे पुण्ये गङ्गातीरे बहवो लिङ्गाः ऋषिभिः प्रतिष्ठापिताः इति स्थलसम्बन्धोऽपि कथ्यते। तेषां दर्शनपूजाभ्यां सर्वपापविनाशः, सहस्राश्वमेधयज्ञतुल्यं पुण्यं च लभ्यते—इति फलश्रुतिरूपेण तीर्थयात्रायाः महिमा निरूप्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि उत्तरे देवमुत्तमम् । यस्तमाराधयेद्देवं महापातकनाशनम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि उत्तरे देवमुत्तमम्। यस्तमाराधयेद्देवं महापातकनाशनम्॥
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । शेषादिप्रमुखैर्नागैर्महता तपसा युतैः । समाराध्य महादेवं स्थापितं लिंगमुत्तमम्
तस्यैव पश्चिमे भागे धनुषां त्रितये स्थितम्। शेषादिप्रमुखैर्नागैर्महता तपसा युतैः। समाराध्य महादेवं स्थापितं लिङ्गमुत्तमम्॥
Verse 3
यस्तमाराधयेद्देवं सर्पैराराधितं पुरा । न विषं क्रमते देहे तस्य जन्मावधि प्रिये
यस्तमाराधयेद्देवं सर्पैराराधितं पुरा। न विषं क्रमते देहे तस्य जन्मावधि प्रिये॥
Verse 4
सर्पास्तस्य प्रसीदन्ति न कुंथंति कदाचन । तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेन्नरः
सर्पास्तस्य प्रसीदन्ति न कुन्थन्ति कदाचन। तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन तल्लिङ्गं पूजयेन्नरः॥
Verse 5
तत्र लिंगान्यनेकानि ऋषिभिः स्थापितानि तु । गंगातीरे महापुण्ये पश्चिमे वरवर्णिनि
तत्र ऋषिभिः स्थापितानि हि लिङ्गान्यनेकानि सन्ति। गङ्गातीरे महापुण्ये पश्चिमदिशि, हे वरवर्णिनि॥
Verse 6
तानि दृष्ट्वा पूजयित्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
तानि दृष्ट्वा पूजयित्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते। मानवोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति निश्चयात्॥
Verse 303
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्य उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘सङ्गालेश्वरमाहात्म्य-उत्तरेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ इति नाम त्र्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः॥