
अस्मिन्नध्याये ईश्वरः प्राभासखण्डे देवकुलनाम पवित्रं क्षेत्रं वर्णयति। तदाग्नेयदिशि गव्यूतिमितदूरे स्थितं, पुरा देवर्षिसमागमैः पावनं जातम्; पूर्वं प्रतिष्ठापितस्य लिङ्गस्य प्रभावात् तस्य नाम प्रमाणीकृतं भवति। अनन्तरं पश्चिमदिशि ऋषितोया नदी निरूप्यते—सा ‘ऋषीणां प्रिया’ सर्वपापप्रणाशिनी च। तत्र यथाविधि स्नात्वा पितृभ्यः तर्पणादिकं कृत्वा दीर्घकालं पितृसन्तोषः सिध्यतीति विधिः। दानधर्मोऽपि कथ्यते—आषाढस्य अमावास्यायां सुवर्णं, अजिनं, कम्बलं च दत्तं पुण्यं पौर्णमासीपर्यन्तं षोडशगुणं वर्धते। अन्ते फलश्रुत्या एतेन तीर्थसेवया दानस्नानतर्पणैश्च सप्तजन्मसञ्चितान्यपि पापानि नश्यन्ति, मोक्षश्च लभ्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयदिग्भागे गव्यूतिसप्तकेन च । स्थानं देवकुलंनाम देवानां यत्र संगमः
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयदिग्भागे गव्यूतिसप्तकेन च । स्थानं देवकुलं नाम देवानां यत्र संगमः ॥
Verse 2
ऋषीणां यत्र सिद्धानां पुरा लिंगे निपातिते । यस्माज्जातो महादेवि तस्माद्देवकुलं स्मृतम्
ऋषीणां यत्र सिद्धानां पुरा लिङ्गे निपातिते । यस्माज्जातो महादेवि तस्माद्देवकुलं स्मृतम् ॥
Verse 3
तस्य पश्चिमदिग्भाग ऋषितोया महानदी । ऋषीणां वल्लभा देवि सर्वपातकनाशिनी
तस्य पश्चिमदिग्भागे ऋषितोया महानदी । ऋषीणां वल्लभा देवि सर्वपातकनाशिनी ॥
Verse 4
तत्र स्नात्वा नरः सम्यक्पितॄणां निर्वपेन्नरः । सप्तवर्षायुतान्येव पितॄणां तृप्तिमावहेत्
तत्र सम्यक् स्नात्वा नरः पितॄणां निर्वापं विधिवत् कुर्यात्; एवं स सप्तवर्षायुतान्येव पितॄणां तृप्तिमावहति।
Verse 5
सुवर्णं तत्र देयं तु अजिनं कंबलं तथा । आषाढे त्वमावास्यायां यत्किञ्चिद्दीयते ध्रुवम्
तत्र सुवर्णं देयं, अजिनं कंबलं च; आषाढमासस्य अमावास्यायां यत्किञ्चिद् दीयते तद्ध्रुवं फलति।
Verse 6
वर्द्धते षोडशगुणं यावदायाति पूर्णिमा
तत् षोडशगुणं वर्धते, यावत् पूर्णिमा समायाति।
Verse 7
सुवर्णं तत्र देयं तु अजिनं कंबलं तथा । मुच्यते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मकृतैरपि
तत्र सुवर्णं देयं, अजिनं कंबलं च; तेन सप्तजन्मकृतैरपि सर्वैः पातकैर्मुच्यते।
Verse 296
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितोयानदीमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘ऋषितोयानदीमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम षण्णवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।