Adhyaya 288
ईश्वरः देवीं प्रति मार्गवर्णनरूपेण उपदिशति—अगस्त्याश्रमात् पूर्वदिशि गव्युतिमितैः प्रमाणैः यत्र बालादित्यः/बालार्कः प्रसिद्धः स देशः। तत्र समीपस्थाः देशविशेषाः, सपाटिकासम्बद्धं स्थानं च निर्दिश्य, तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं प्रकाशयति। अथ कारणकथा—विश्वामित्रऋषिः अस्मिन् स्थाने विद्यां (पवित्रां ज्ञानशक्तिं) समाराध्य त्रयः लिङ्गान् प्रतिष्ठापयति, तथा रविरूपं देवतां स्थापयति। तस्य तपः-साधनया सूर्याद् सिद्धिं प्राप्य देवः बालादित्यः/बालार्क इति लोके विख्यातो भवति। अन्ते फलश्रुतिः—यो मनुष्यः एतं भास्करं पापचोरं दर्शनं करोति, स यावज्जीवं दारिद्र्यं न अनुभूयात्; प्रभासतीर्थयात्रायां दर्शनमेव पुण्यप्रदं कर्मेति प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि बालादित्यमिति श्रुतम् । अगत्स्यस्थानतः पूर्वे गव्यूतिद्वितयेन तु
ईश्वर उवाच—ततः, हे महादेवि, अगत्स्यस्थानात् पूर्वे गव्यूतिद्वितयेन स्थितं ‘बालादित्यम्’ इति श्रुतं स्थानं गच्छेत्।
Verse 2
स्थानं सपाटिकानाम तस्यदक्षिणतः स्थितम् । गव्यूतिमात्रं देवेशि बालार्क इति विश्रुतम्
‘सपाटिका’ इति नाम स्थानं तस्य दक्षिणतः स्थितम्; हे देवेशि, गव्यूतिमात्रेण ‘बालार्कः’ इति विश्रुतं स्थानं वर्तते।
Verse 3
यत्र चाराधिता विद्या विश्वामित्रेण धीमता । संस्थाप्य लिंगत्रितयं प्रतिष्ठाप्य तथा रविम्
यत्र धीमान् विश्वामित्रः विद्यां समाराधयामास; लिङ्गत्रयं संस्थाप्य प्रतिष्ठाप्य च, तथा रविं सम्यक् अभ्यषिञ्चत्।
Verse 4
विद्यायाः साधनं चक्रे सिद्धिं सूर्यादवाप्तवान् । बालादित्येति तेनासौ ततः ख्यातिमगात्प्रभुः
स तां विद्यां साधयामास, सूर्यप्रसादात् सिद्धिमवाप्तवान्। तेनासौ प्रभुः ‘बालादित्य’ इति नाम्ना ततः ख्यातिमगात्॥
Verse 5
तं दृष्ट्वा मानवो देवि भास्करपापतस्करम् । न दारिद्र्यमवाप्नोति यावज्जीवति मानवः
देवि, तं भास्करं पापतस्करं यो मानवो दर्शनात् पश्यति। स यावज्जीवति तावत् दारिद्र्यं नाप्नोति॥
Verse 288
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बालार्कमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘बालार्कमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम द्विशततमोऽष्टाशीत्युत्तरः अध्यायः समाप्तः॥