Adhyaya 280

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनेश्वरमुत्तमम् । तत्रैव संस्थितं लिंगं सर्वपातकनाशनम्

ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनेश्वरमुत्तमम्। तत्रैव संस्थितं लिङ्गं सर्वपातकनाशनम्॥

Verse 2

यत्र शर्यातिना दत्ता सुकन्या सा महर्षये । यत्र संस्तंभितं सैन्यमानाहार्त्तमथाकरोत्

यत्र शर्यातिना सुकन्या महर्षये दत्ता; यत्र च सैन्यं स्तम्भितं, ततः परं तद् अनाहार्त्तमथाकरोत्।

Verse 3

एष शर्यातियज्ञस्य देशो देवि प्रकाशते । प्रभासक्षेत्रमध्ये तु साक्षात्पातकनाशनः

एष शर्यातियज्ञस्य देशो देवि प्रकाशते; प्रभासक्षेत्रमध्ये तु साक्षात् पातकनाशनः।

Verse 4

साक्षात्तत्राभजत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः । चुकोप भार्गवश्चैव महेन्द्राय महातपाः

तत्र कौशिकः साक्षादश्विभ्यां सह सोमं अभजत् । महातपाः भार्गवश्च महेन्द्राय चुकोप च ॥

Verse 5

संस्तंभयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः । सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्

च्यवनः प्रभुः तं वासवं संस्तम्भयामास । स च राजपुत्रीं सुकन्यां भार्यां चाप्यवाप्तवान् ॥

Verse 6

देव्युवाच । कथं विष्टंभितस्तेन भगवान्पाकशासनः । किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः

देव्युवाच—कथं तेन विष्टम्भितो भगवान् पाकशासनः । किमर्थं च महातपाः भार्गवः कोपं चकार ॥

Verse 7

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृ तवान्सोमपायिनौ । तत्सर्वं च यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन् कृतवान् सोमपायिनौ । तत्सर्वं यथावृत्तं ममाख्यातु भवान् प्रभो ॥

Verse 8

ईश्वर उवाच । भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्च्यवनो नाम नामतः । स प्रभासं समासाद्य तपस्तेपे महामुनिः

ईश्वर उवाच—भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्च्यवनो नाम विश्रुतः । स प्रभासं समासाद्य महामुनिस्तप आचरत् ॥

Verse 9

स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थाने च भामिनि । अतिष्ठत्सुचिरं कालमेकदेशे वरानने

हे भामिनि वरानने! स महातेजाः वीरस्थाने स्थाणुभूतोऽभवत्; एकदेशे स्थित्वा सुचिरं कालम् अतिष्ठत्।

Verse 10

स वल्मीकोऽभवत्तत्र लताभिरभिसंवृतः । कालेन महता देवि समाकीर्णः पिपीलकैः

देवि! स तत्र कालेन वल्मीकोऽभवत्, लताभिरभिसंवृतः; महता कालेन पिपीलकैः समाकीर्णः।

Verse 11

स तथा संवृतो धीमान्मृत्पिंड इव सर्वतः । तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः

स तथा वल्मीकेन समावृतो धीमान् सर्वतो मृत्पिण्ड इव संवृतः; घोरं तपस्तप्यते स्म।

Verse 12

अथास्य यातकालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः । तीर्थयात्राप्रसंगेन श्रीसोमेशदिदृक्षया । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

अथ काले याति शर्यातिर्नाम पार्थिवः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन श्रीसोमेशं दिदृक्षया प्रभासं महाक्षेत्रं पापनाशनम् आजगाम।

Verse 13

तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । एकैव तु सुता शुभ्रा सुकन्यानाम नामतः

तस्य चत्वारि सहस्राणि स्त्रीणां परिग्रहाः आसन्; एकैव तु शुभ्रा सुता सुकन्या नामतः प्रसिद्धा।

Verse 14

सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता । चंक्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत्

सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता चंक्रम्यमाणा भार्गवस्य वल्मीकं समासदत्।

Verse 15

सा चैव सुदती तत्र पश्यमाना मनोरमान् । वनस्पतीन्विचिन्वंती विजहार सखीवृता

सा चैव सुदती तत्र मनोरमान् वनस्पतीन् पश्यन्ती विचिन्वन्ती सखीवृता विजहार।

Verse 16

रूपेण वयसा चैव सुरापानमदेन च । बभंज वनवृक्षाणां शाखाः परम पुष्पिताः

रूपेण वयसा चैव सुरापानमदेन च गर्विता सा वनवृक्षाणां परमपुष्पिताः शाखाः बभञ्ज।

Verse 17

तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलंकृताम् । ददर्श भार्गवो धीमांश्चरंतीमिव विद्युतम्

तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलङ्कृतां चरतिमिव विद्युतं धीमान् भार्गवो ददर्श।

Verse 18

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

विजने तां पश्यन् स परमद्युतिः रेमे; क्षामकण्ठो ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितश्च तत्रासीत्।

Verse 19

तामभाषत कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै । ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी

स तां कल्याणीं शुभां कन्यां समभाषत; सा तु तस्य वचनं न शृणोति वै। अथ सुकन्या वल्मीके स्थितं भार्गवस्य मुनिचक्षुषी दृष्ट्वा तदवधारयत्।

Verse 20

कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता । किन्नु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने

कौतूहलात् बुद्धिमोहवशात् सा कण्टकेन कृतकर्मा—“किमिदं खलु?” इत्युक्त्वा तस्य लोचने निर्बिभेद।

Verse 21

अकुध्यत्स तया विद्धो नेत्रे परममन्युमान् । ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रे समावृणोत्

तया नेत्रे विद्धोऽपि स परममन्युमान् नाकुध्यत्। ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रप्रवृत्तिं समावृणोत्।

Verse 22

ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यमानाहदुःखितम् । तथागतमभिभेक्ष्य पर्यतप्यत पार्थिवः

शकृन्मूत्रे रुद्धे तत् सैन्यमानाहदुःखितम्। तथागतमवलोक्य पार्थिवः सुतरां पर्यतप्यत।

Verse 23

तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः । केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः । ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तदिदं ब्रूत मा चिरम्

तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः। केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः—ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तदिदं ब्रूत मा चिरम्॥

Verse 24

तत्रोचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मोऽपकृतं वयम् । सर्वोपायैर्यथाकामं भवान्समधिगच्छतु

ततः सर्वे सैनिकाः प्राहुः—वयं न जानिमः कः कृतवान् एतदपकृत्यम्। यैः केनचिदुपायैः यथाकामं भवान् तदन्वेष्टुं समधिगच्छतु॥

Verse 25

ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम् । पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं प्रत्यजानन्न चैव ते

ततः स पृथिवीपालः कदाचित्साम्ना कदाचिदुग्रेण च स्वयम्। सुहृद्वर्गं पर्यपृच्छत्, ते तु तद्विषये किञ्चिदपि न प्रत्यजानन्॥

Verse 26

आनाहार्त्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यं संमुखोदितम् । पितरं दुःखितं चापि सुकन्यैवमथाब्रवीत्

ततोऽनाहार्त्तं तत्सैन्यं संमुखोदितं दृष्ट्वा, पितरं च दुःखितं विलोक्य, सुकन्या एवमथाब्रवीत्॥

Verse 27

मया तातेह वल्मीके दृष्टं सर्वमभिज्वलत् । उद्द्योतवदविज्ञानात्तन्मया विद्धमन्तिकात्

मया तात, इह वल्मीके सर्वमभिज्वलद् दृष्टम्। उद्द्योतवदिति अविज्ञानात् तन्मया अन्तिकात् विद्धम्॥

Verse 28

एतच्छ्रुत्वा तु शर्याति र्वल्मीकं क्षिप्रमभ्यगात् । तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्

एतच्छ्रुत्वा तु शर्यातिः वल्मीकं क्षिप्रमभ्यगात्। तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्॥

Verse 29

अथावदत्स्वसैन्यार्थं प्रांजलिः स महीपतिः । अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षंतुमर्हसि

अथ स्वसैन्यार्थं प्राञ्जलिर्महीपतिरवदत्—अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं, तत् क्षन्तुमर्हसि।

Verse 30

ततोऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा । रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहसमावृताम्

ततो भार्गवश्च्यवनो महीपालं प्रत्यब्रवीत्—रूपौदार्यसमायुक्तां, लोभमोहसमावृताम्।

Verse 31

तामेव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव । क्षमिष्यामि महीपाल सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

तामेव प्रतिगृह्याहं राजन् दुहितरं तव । क्षमिष्यामि महीपाल, सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

Verse 32

ईश्वर उवाच । ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् । ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने

ईश्वर उवाच—ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् । ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने ॥

Verse 33

प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान्प्रससाद ह । प्राप्ते प्रसादे राजा तु ससैन्यः पुरमाव्रजत्

प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान् प्रससाद ह । प्राप्ते प्रसादे राजा तु ससैन्यः पुरमाव्रजत् ॥

Verse 34

सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दितम् । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च

सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दितम् । नित्यं प्रेम्णा पर्यचरत् तपसा नियमेन च ॥

Verse 35

अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषुरनसूयया । समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना

अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषुरनसूयया । समाराधयत् क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना ॥

Verse 280

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥