Adhyaya 278

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शूलस्थानमिति श्रुतम् । देविकायास्तटे रम्ये भास्करं वारितस्करम्

ईश्वर उवाच—ततः, हे महादेवि, श्रूयते यत् ‘शूलस्थानम्’ इति प्रसिद्धं स्थानं गच्छेत्। देविकानद्याः रम्ये तटे ‘वारितस्कर’ इति ख्यातो भास्करः स्थितः।

Verse 2

यत्रातपत्तपो घोरं वाल्मीकिर्मुनिपुंगवः । वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्यत्र सिद्धो महामुनिः

यत्र मुनिपुङ्गवो वाल्मीकिः घोरं तपोऽतपत्। तत्रैव वाल्मीकिनामा विप्रर्षिर्महामुनिः सिद्धिं परमां प्राप्तवान्।

Verse 3

यत्र सप्तर्षयो मुष्टास्तेनैव मुनिना प्रिये । तस्यैव पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः

यत्र प्रिये, तेनैव मुनिना सप्तर्षयो मुष्टाः—निगृहीताः। तस्यैव स्थानस्य पश्चिमे भागे मरीचिप्रमुखा द्विजाः वसन्ति।

Verse 4

देव्युवाच । कथं तु सिद्धो वाल्मीकिः कथं चौर्येऽकरोन्मनः । कथं सप्तर्षयो मुष्टा एतन्मे वद शंकर

देव्युवाच—कथं तु वाल्मीकिः सिद्धोऽभवत्? कथं चौर्ये मनो न्यधात्? कथं सप्तर्षयो मुष्टाः? एतन्मे वद, हे शंकर।

Verse 5

ईश्वर उवाच । आसीत्पूर्वं द्विजो देवि नाम्ना ख्यातः शमीमुखः । गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य तस्य पुत्रो व्यजायत । वैशाख इति नाम्नाऽसौ रौद्रकर्मा व्यजायत

ईश्वर उवाच—आसीत् पूर्वं, देवि, शमीमुख इति नाम्ना ख्यातो द्विजः। तस्य गार्हस्थ्ये वर्तमानस्य पुत्रोऽजायत; स वैशाख इति नाम्ना, रौद्रकर्मा च जातः।

Verse 6

मुक्त्वैकां गुरुशुश्रूषां नान्यत्किंचिदसौ द्विजः । अकरोच्छोभनं कर्म दिवाप्रभृति नित्यशः

मुक्त्वैकां गुरुशुश्रूषां नान्यत्किञ्चिदपि स द्विजः। दिवाप्रभृत्येव नित्यशः शोभनवर्जितं कर्माचरत्॥

Verse 7

अथ कालेन महता पितरौ तस्य तौ प्रिये । वार्द्धक्यभावमापन्नौ भर्तव्यौ तस्य विह्वलौ

अथ कालेन महता तस्य प्रियतमे पितरौ। वार्द्धक्यं समुपेतौ तौ विह्वलौ भर्तृभावितौ॥

Verse 8

स नित्यं पदवीं गत्वा मुष्ट्वा लोकान्स्वशक्तितः । द्रव्यमादाय पितरौ भार्यां चापि पुपोष च

स नित्यं पदवीं गत्वा स्वशक्त्या लोकमुष्ट्वा। द्रव्यं समादाय पितरौ भार्यां चाप्यपोषयत्॥

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गच्छतः । सप्तर्षींश्च तदापश्यत्तीर्थयात्रापरायणान्

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गच्छतः। सप्तर्षीन् ददर्श तदाऽसौ तीर्थयात्रापरायणान्॥

Verse 10

तान्दृष्ट्वा यष्टिमुद्यम्य भर्त्सयन्प रुषाक्षरैः । वाक्यैरुवाच तान्सर्वांस्तिष्ठध्वमिति भूरिशः

तान् दृष्ट्वा यष्टिमुद्यम्य परुषाक्षरभर्त्सनैः। सर्वानुवाच तान् क्रुद्धः तिष्ठध्वमिति दुर्मदः॥

Verse 11

अथ ते मुनयः शांताः समलोष्टाश्मकांचनाः । समाः शत्रौ च मित्रे च रोषरागविवर्जिताः

अथ ते मुनयः शान्ताः समलोष्टाश्मकाञ्चनाः। समाः शत्रौ च मित्रे च रोषरागविवर्जिताः॥

Verse 12

अस्माकं दर्शनं चास्य संभाष्यमृषिभिः सह । संजातं निष्फलं मा स्यादित्युवाचांगिरा वचः

अस्माकं दर्शनं चास्य संभाष्यमृषिभिः सह। संजातं निष्फलं मा स्यादित्युवाचाङ्गिरा वचः॥

Verse 13

अंगिरा उवाच । भोभोस्तस्कर मे वाक्यं शृणुष्वावहितः क्षणात् । आत्मनस्तु हितार्थाय सत्यं चैव वदाम्यहम् । तव कः पोष्यवर्गोऽस्ति तच्च सर्वं वदस्व मे

अङ्गिरा उवाच। भो भोस्तस्कर मे वाक्यं शृणुष्वावहितः क्षणात्। आत्मनस्तु हितार्थाय सत्यं चैव वदाम्यहम्। तव कः पोष्यवर्गोऽस्ति तच्च सर्वं वदस्व मे॥

Verse 14

तस्कर उवाच । स्यातां मे पितरौ वृद्धौ भार्यैकाऽपत्यवर्ज्जिता । एका दासी ह्यहं षष्ठो नान्यदस्त्यधिकं मुने

तस्कर उवाच। स्यातां मे पितरौ वृद्धौ भार्यैकाऽपत्यवर्जिता। एका दासी ह्यहं षष्ठो नान्यदस्त्यधिकं मुने॥

Verse 15

अंगिरा उवाच । गत्वा पृच्छस्व तान्सर्वान्पुष्टान्पापार्जितैर्धनैः । अहं करोमि पापानि सर्वे यूयं तु भक्षकाः

अङ्गिरा उवाच। गत्वा पृच्छस्व तान्सर्वान्पुष्टान्पापार्जितैर्धनैः। अहं करोमि पापानि सर्वे यूयं तु भक्षकाः॥

Verse 16

तत्पापं भविता कस्य कथयंत्विति मे लघु । तथैव गत्वा पप्रच्छ पितरौ तावथोचतुः

“तत् पापं कस्य भविता? शीघ्रं मे कथय” इति स उवाच। एवं गत्वा स पितरौ पप्रच्छ; ततस्तौ उचतुः।

Verse 17

मातापितरावूचतुः । एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महा जनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

मातापितरावूचतुः—एकः पापानि करोति, फलं तु महाजनः भुङ्क्ते। भोक्तारो विप्रमुच्यन्ते, कर्ता तु दोषेण लिप्यते।

Verse 18

यः करोत्यशुभं कर्म कुटुंबार्थं तु मंदधीः । आत्मा न वल्लभस्तस्य नूनं पुंसः सुपापिनः

यः कुटुम्बार्थं मन्दधीः अशुभं कर्म करोति, स महापापी नूनम्; तस्यात्मापि न वल्लभः।

Verse 19

ईश्वर उवाच । तयोः स वचनं श्रुत्वा पुनर्भीतमनास्तदा । तयोस्तु संनतिं कृत्वा पितरौ पुनरब्रवीत्

ईश्वर उवाच—तयोर्वचनं श्रुत्वा स पुनर्भीतमनाः अभवत्। तयोः संनतिं कृत्वा स पितरौ पुनरब्रवीत्।

Verse 20

युवाभ्यां हितमेवाहं यत्करोम्यशुभं क्वचित् । तस्यांशं भुज्यते किंचिद्युवाभ्यां वा न वोच्यताम्

युवाभ्यां हितमेवाहं यदा कदाचिदशुभं करोमि। तस्यांशं किंचिद् युवाभ्यां भुज्यताम्, अथवा मां मा निवारयतम्।

Verse 21

पितरावूचतुः । पूर्वे वयसि पुत्र त्वमावाभ्यां पाल्य एव हि । उत्तरे तु वयं पाल्याः सम्यक्पुत्र त्वया पुनः

पितरावूचतुः—पूर्ववयसि पुत्र त्वं नूनमावाभ्यां पालनीय एव; उत्तरवयसि तु वयं सम्यक् त्वया पुनः पालनीयाः।

Verse 22

इतरेतरधर्मोऽयं निर्दिष्टः पद्मयोनिना । आवाभ्यां यत्कृतं कर्म युष्मदर्थं शुभाशुभम् । भोक्ष्यामो वयमेवेह तत्सर्वं नात्र संशयः

अयमितरेतरधर्मः पद्मयोनिना निर्दिष्टः। आवाभ्यां युष्मदर्थं कृतं शुभाशुभं कर्म तत्सर्वं वयमेवेह भोक्ष्यामः; नात्र संशयः।

Verse 23

अथ त्वमपि यद्वत्स प्रकरोषि शुभाशुभम् । भोक्ष्यसे सकलं तद्वत्स्वयं नान्यः परत्र च

अथ त्वमपि वत्स यत् शुभाशुभं प्रकरोषि, तत्सकलं त्वमेव स्वयम् भोक्ष्यसे; परत्र नान्यः।

Verse 24

अवश्यं स्वयमश्नाति कृतं कर्म शुभाशुभम् । तस्मान्नरेण कर्तव्यं शुभं कर्म विपश्चिता

अवश्यं स्वयमश्नाति कृतं कर्म शुभाशुभम्। तस्मान्नरेण विपश्चिता शुभमेव कर्म कर्तव्यम्।

Verse 25

चौर्यं वाथ कृषिं वाथ कुसीदं वाथ पुत्रक । वाणिज्यमथवा प्रेष्यं कृत्वाऽस्माकं च भोजनम् । अहर्निशं त्वया देयं न दोषोऽस्मासु पुत्रक

चौर्यं वा कृषिं वा कुसीदं वा पुत्रक, वाणिज्यं अथवा प्रेष्यं कृत्वाऽस्माकं भोजनम्। अहर्निशं त्वया देयं; न दोषोऽस्मासु पुत्रक।

Verse 26

ताभ्यां तद्वचनं श्रुत्वा ततो भार्यामभाषत । तदेव वाक्यं साऽवोचद्यत्प्रोक्तं गुरुभिः पुरा । ततो वैराग्यमापन्नो वैशाखो मुनिसत्तमः

ताभ्यां तद्वचनं श्रुत्वा स भार्यां प्रत्यभाषत। सा च पूर्वं गुरुभिः प्रोक्तमेव वाक्यं पुनरब्रवीत्। ततः स मुनिश्रेष्ठो वैशाखो वैराग्यमवाप।

Verse 27

गर्हयन्नेवमात्मानं भूयोभूयः सुदुःखितः । धिङ्मां दुष्कृतकर्माणं पापकर्मरतं सदा

एवं स्वात्मानं गर्हयन् भूयो भूयः सुदुःखितः। ‘धिग्मां दुष्कृतकर्माणं पापकर्मरतं सदा’ इत्यब्रवीत्॥

Verse 28

विवेकेन परित्यक्तं सत्संगेन विवर्जितम् । यः करोति नरः पापं न सेवयति पंडितान् । न चात्मा वल्लभस्तस्य एतन्मे वर्तते हृदि

विवेकपरित्यक्तः सत्सङ्गविवर्जितः। यः पापं करोति नरो न पण्डितान् सेवते च यः। न चात्मा वल्लभस्तस्य—एतन्मे वर्तते हृदि॥

Verse 29

एवं विकल्पहृदयो गत्वा स ऋषिसन्निधौ । उवाच श्लक्ष्णया वाचा गम्यतामिति सादरम्

एवं विकल्पहृदयो गत्वा स ऋषिसन्निधौ। उवाच श्लक्ष्णया वाचा सादरं ‘गम्यताम्’ इति॥

Verse 30

वृसी प्रगृह्यतामेषा तथैव च कमण्डलुः । वल्कलानि च चीराणि मृगचर्माण्यशेषतः

‘वृसी प्रगृह्यतामेषा तथैव च कमण्डलुः। वल्कलानि च चीराणि मृगचर्माण्यशेषतः’॥

Verse 31

क्षम्यतामपराधो मे दीनस्य कृपणस्य च । सत्संगेन वियुक्तस्य मूर्खस्य मुनिसत्तमाः

क्षम्यतामपराधो मे, दीनस्य कृपणस्य च। सत्सङ्गवियुक्तस्य मूर्खस्य, मुनिसत्तमाः॥

Verse 32

अद्यप्रभृति निवृत्तः कर्मणोऽस्याहमेव च । रौद्रस्य सुनृशंसस्य साधुभिर्गर्हितस्य च । तस्मात्कथयतास्माकं निवृत्तिं चास्य कर्मणः

अद्यप्रभृति निवृत्तः कर्मणोऽस्याहमेव च। रौद्रस्य सुनृशंसस्य साधुभिर्गर्हितस्य च। तस्मात्कथयतास्माकं निवृत्तिं चास्य कर्मणः॥

Verse 33

येन युष्मत्प्रसादेन पापान्मोक्षमहं व्रजे । उपवासोऽथ मन्त्रो वा नियमो वाथ संयमः

येन युष्मत्प्रसादेन पापान्मोक्षमहं व्रजे। उपवासोऽथ मन्त्रो वा नियमो वाथ संयमः॥

Verse 34

ऋषय ऊचुः । साधु पृष्टं त्वया वत्स तत्त्वमेकमनाः शृणु । संगृह्य कीर्तयिष्यामस्त्वयाऽख्येयं न कस्यचित्

ऋषय ऊचुः। साधु पृष्टं त्वया वत्स, तत्त्वमेकमनाः शृणु। संगृह्य कीर्तयिष्यामस्त्वयाऽख्येयं न कस्यचित्॥

Verse 35

तेन जप्तेन पापत्मन्मोक्षं प्राप्स्यसि निश्चितम् । झाटघोटस्त्वया कीर्त्त्यो मन्त्रोऽयं चतुरक्षरः

तेन जप्तेन पापात्मन् मोक्षं प्राप्स्यसि निश्चितम्। झाटघोटस्त्वया कीर्त्यो मन्त्रोऽयं चतुरक्षरः॥

Verse 36

सर्वपापहरो नृणां स्वर्गमोक्षफलप्रदः । स तदैवं हि तैः प्रोक्तो वैशाखो मुनिपुंगवैः । तस्थौ जाप्यपरो नित्यं गतास्ते मुनिपुंगवाः

सर्वपापहरः स नृणां स्वर्गमोक्षफलप्रदः। इति तैर्मुनिपुङ्गवैर्वैशाखाय यथार्थं निरूपितम्। स च नित्यं जपपरायणः स्थित्वा, ते मुनिवराः प्रययुः॥

Verse 37

तस्यैवं जपतो देवि देविकायास्तटे शुभे । अनिशं गुरु भक्तस्य समाधिः समपद्यत

तस्यैवं जपतॊ देवि देविकातटशोभने। गुरुभक्तस्य सततं समाधिः समपद्यत॥

Verse 38

क्षुत्पिपासा तदा नष्टा शुद्धिमायात्कलेवरम्

तदा क्षुत्पिपासे नष्टे, कलेवरं शुद्धिमाययौ॥

Verse 39

मंत्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भाव ना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ। यादृशी भावनाऽस्य स्यात्, सिद्धिर्भवति तादृशी॥

Verse 40

निर्मलोऽयं स्वभावेन परमात्मा यथा हितः । उपाधिसंगमासाद्य विकारं स्फटिको यथा

निर्मलोऽयं स्वभावेन परमात्मा हितप्रदः। उपाधिसङ्गमासाद्य विकारं याति स्फटिक इव॥

Verse 41

यथा च भ्रमरी वंध्या लब्ध्वा जीवमणुं क्वचित् । स्वस्थाने स्थाप्य तं ध्यायेद्भ्रमरी ध्यानसंयुता

यथा च वन्ध्या भ्रमरी क्वचिद् जीवमणुं लब्ध्वा स्वस्थानं नीत्वा तं स्थापयित्वा ध्यानसंयुता तमेव निरन्तरं ध्यायेत्।

Verse 42

स तु तद्ध्यानसंवृद्धो जीवो भवति तादृशः । अन्ययोन्युद्भवो वापि तथा निदर्शनं सताम्

स तु तद्ध्यानसंवृद्धो जीवः तादृश एव भवति; अन्ययोन्युद्भवोऽपि तथा—इति सतां निदर्शनम्।

Verse 43

आदिष्टो गुरुणा यश्च विकल्पं यदि गच्छति । नासौ सिद्धिमवाप्नोति मंदभाग्यो यथा निधिम्

गुरुणा आदिष्टो यः सन् यदि विकल्पं गच्छति, स मन्दभाग्यः निधिमिव सिद्धिं न अवाप्नोति।

Verse 44

एवं वर्षसहस्राणि समतीतानि भूरिशः । तस्य जाप्यपरस्यैव अमृतत्वं गतस्य च

एवं भूरिशो वर्षसहस्राणि समतीतानि; तस्य जपपरस्यैव अमृतत्वं च प्राप्तम्।

Verse 45

ततः कालक्रमेणैव वल्मीकेन स वेष्टितः । येनासौ सर्वतो व्याप्तो न च तं स बुबोध वै

ततः कालक्रमेणैव स वल्मीकेन वेष्टितः; येनासौ सर्वतो व्याप्तो न च तं स बुबोध वै।

Verse 46

कस्यचित्त्वथकालस्य मुनयस्ते समागताः । तं प्रदेशं तु संप्रेक्ष्य सहाय्यमितरेतरम् । ऊचुः परस्परं सर्वे दत्त्वा चैव करैः करम्

कस्यचित्कालसमये ते मुनयः समागताः। तं प्रदेशं समालोक्य परस्परं सहाय्यं कृत्वा, सर्वेऽपि करैः करं दत्त्वा परस्परं ऊचुः॥

Verse 47

ऋषय ऊचुः । अत्रासौ तस्करः प्राप्तो वैशाखो दारुणाकृतिः । येन सर्वे वयं मुष्टा अस्मि न्स्थाने समागताः

ऋषय ऊचुः—अत्रैव स दारुणाकृतिः तस्करो वैशाखः प्राप्तः; येन वयं सर्वे मुष्टाः, तस्मिन्नेव स्थाने समागताः॥

Verse 48

एवं संजल्पमानास्ते शुश्रुवुः शब्दमुत्तमम् । वल्मीकमध्यतो व्यक्तं ततस्ते कौतुकान्विताः

एवं संजल्पमानास्ते वल्मीकमध्यतो व्यक्तं शब्दमुत्तमं शुश्रुवुः। ततः ते कौतुकविस्मयसमन्विताः अभवन्॥

Verse 49

अखनंस्तत्र वल्मीकं कुशीभिः पर्वतोपमम्

तत्र ते कुशीभिः पर्वतोपमं वल्मीकम् अखनन्॥

Verse 50

अथ ते ददृशुस्तत्र विशाखं मुनिसत्तमाः । जपंतमसकृन्मत्रं तमेव चतुरक्षरम्

अथ ते मुनिसत्तमाः तत्र विशाखं ददृशुः, तमेव चतुरक्षरं मन्त्रं असकृज्जपन्तम्॥

Verse 51

तं समाधिगतं ज्ञात्वा भेषजैर्योगसंमतैः । ममर्दुः सर्वतो विप्रास्तत्र सुप्ततनौ भृशम्

तं समाधिगतं ज्ञात्वा भेषजैर्योगसंमतैः । ममर्दुः सर्वतो विप्रास्तत्र सुप्ततनौ भृशम्

Verse 52

ततोऽब्रवीदृष्रीन्सर्वान्स्वमर्थं गृह्यतां द्विजाः । युष्मदीयं गृहीतं यत्पा पेनाकृतबुद्धिना

ततोऽब्रवीदृष्रीन्सर्वान्स्वमर्थं गृह्यतां द्विजाः । युष्मदीयं गृहीतं यत्पा पेनाकृतबुद्धिना

Verse 53

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

Verse 54

सर्व संगपरित्यक्तो विशाखः समपद्यत । दर्शनं कांक्षते नैव भवद्भिस्तु यथा पुरा

सर्व संगपरित्यक्तो विशाखः समपद्यत । दर्शनं कांक्षते नैव भवद्भिस्तु यथा पुरा

Verse 55

ऋषय ऊचुः । बहुवर्षाण्यतीतानि तवात्र वसतो मुने । सर्वे ते निधनं प्राप्ता ये चान्ये ते कुटुंबिनः

ऋषय ऊचुः । बहुवर्षाण्यतीतानि तवात्र वसतो मुने । सर्वे ते निधनं प्राप्ता ये चान्ये ते कुटुंबिनः

Verse 56

वयं चिरात्समायाताः स्थानेऽस्मिन्मुनिसत्तमाः । स त्वं सिद्धिमनुप्राप्तो मंत्रादस्मादसंशयम्

वयं चिरकालानन्तरं समायाताः, मुनिसत्तमाः, अस्मिन्स्थाने। त्वं तु अस्मादेव मन्त्रात् निःसन्देहं सिद्धिमनुप्राप्तः।

Verse 57

यस्मात्त्वं मंत्रमेकाग्रो ध्यायन्वल्मीकमाश्रितः । तस्माद्वाल्मीकिनामा त्वं भविष्यसि महीतले

यस्मात् त्वं मन्त्रं एकाग्रचित्तः ध्यायन् वल्मीकमाश्रितवान्, तस्मात् महीतले त्वं ‘वाल्मीकि’ इति नाम्ना प्रसिद्धो भविष्यसि।

Verse 58

स्वच्छंदा भारती देवी जिह्वाग्रे ते भविष्यति । कृत्वा रामायणं काव्यं ततो मोक्षं गमिष्यसि

स्वच्छन्दा भारती देवी ते जिह्वाग्रे निवत्स्यति। रामायणं काव्यं कृत्वा ततः परं त्वं मोक्षं गमिष्यसि।

Verse 59

विशाख उवाच । गृह्यतां द्विजशार्दूलाः प्रसन्ना गुरुदक्षिणाम् । येनाहमनृणो भूत्वा करोमि सुमहत्तपः

विशाख उवाच—गृह्यतां द्विजशार्दूलाः, प्रसन्नाः, गुरुदक्षिणा। येनाहम् अनृणो भूत्वा सुमहत्तपः करोमि।

Verse 60

ऋषय ऊचुः । एषा नो दक्षिणा विप्र यस्त्वं सिद्धिमुपागतः । सर्वकामसमृद्धात्मा कृतकृत्या वयं मुने

ऋषय ऊचुः—एषा नो दक्षिणा, विप्र, यत् त्वं सिद्धिमुपागतः। सर्वकामसमृद्धात्मा; कृतकृत्या वयं, मुने।

Verse 61

वरं वरय भूयस्त्वं यस्ते मनसि वर्तते

वरं भूयः वरयस्व—यत्ते मनसि नित्यमवस्थितम्।

Verse 62

वाल्मीकिरुवाच । भवंतो यदि तुष्टा मे यदि देयो वरो मम । कथ्यतां तर्हि मे शीघ्रं को देवो ह्यत्र संस्थितः । देविकायास्तटे रम्ये सर्वकामफलप्रदः

वाल्मीकिरुवाच—भवन्तो यदि मे तुष्टाः, यदि मे वरो देयः; तर्हि मे शीघ्रं कथ्यतां—देविकायास्तटे रम्ये सर्वकामफलप्रदः को देवोऽत्र संस्थितः?

Verse 63

ऋषय ऊचुः । शृणुष्वैकमना विप्र यो देवश्चात्र संस्थितः । पश्य निंबमिमं विप्र बहुशाखाप्रविस्तरम्

ऋषय ऊचुः—एकमना शृणुष्व, विप्र, यो देवोऽत्र संस्थितः। पश्य निंबमिमं विप्र, बहुशाखाप्रविस्तरम्।

Verse 64

अस्य मूले स्थितः सूर्य्यः कल्पादौ ब्रह्मणोंऽशजः । तमाराधय यत्तेसावस्य स्थानस्य देवता

अस्य मूले स्थितः सूर्यः कल्पादौ ब्रह्मणोऽंशजः। तम् आराधय; स एव अस्य स्थानस्य देवता।

Verse 65

सूर्यक्षेत्रं समाख्यातमिदं गव्यूतिमात्रकम् । अत्र स्थाने स्थिता येपि तेषां स्वर्गो ध्रुवं भवेत्

सूर्यक्षेत्रमिति ख्यातमिदं गव्यूतिमात्रकम्। अत्र स्थाने स्थिताः येऽपि, तेषां स्वर्गो ध्रुवं भवेत्।

Verse 66

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र मूलस्थानमिति श्रुतम् । स्थानं सूर्यस्य विप्रेन्द्र कार्या चात्र त्वया स्थितिः

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र ‘मूलस्थानम्’ इति श्रुतं भविष्यति। एतत् सूर्यस्यासनं, अतः विप्रेन्द्र त्वया अत्रैव निवासः कार्यः॥

Verse 67

अद्यप्रभृति विप्रेंद्र तीर्थमेतन्महीतले । गमिष्यति परां ख्यातिं देविकातटमाश्रितम्

अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र एतत्तीर्थं महीतले देविकातटमाश्रितम्। परां ख्यातिं गमिष्यति, सर्वत्र पूज्यतां यास्यति॥

Verse 68

वयं मुष्टा यतो विप्र मूलस्थाने पुरा स्थिताः । मूलस्थानेति वै नाम लोके ख्यातिं गमिष्यति

यतो वयं पुरा विप्र मूलस्थाने स्थिताः, तस्मात् ‘मुष्टा’ इति कथ्यामहे। ‘मूलस्थान’ इति नाम च लोके ख्यातिं गमिष्यति॥

Verse 69

अत्र ये मानवा भक्त्या स्नानं सूर्यस्य संगमे । उत्तरे तु करिष्यंति ते यास्यंति त्रिविष्टपम्

ये मानवा भक्त्या अत्र सूर्यसंगमे स्नानं कुर्वन्ति, अनन्तरं चोत्तरकर्म विधिवत् आचरन्ति। ते त्रिविष्टपं यास्यन्ति, दिव्यलोकं प्राप्स्यन्ति॥

Verse 70

तर्पणं तिलमिश्रेण जलेन द्विजसत्तमाः । गयाश्राद्धसमा तुष्टिः पितॄणां च भविष्यति

अत्र तिलमिश्रेण जलेन तर्पणं कृतं चेत्, द्विजसत्तमाः। पितॄणां तुष्टिः गयाश्राद्धसमाना भविष्यति, परमफलप्रदा॥

Verse 71

अत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । शाकमूलफलैर्वापि सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

अत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यन्ति सत्तमाः । शाकमूलफलैर्वापि सम्यक्श्रद्धासमन्विताः ॥

Verse 72

तेषां यास्यंति पितरो मोक्षं नैवात्र संशयः

तेषां यास्यन्ति पितरो मोक्षं नैवात्र संशयः ॥

Verse 73

अपि कीटपतंगा ये पक्षिणः पशवो मृगाः । तृषार्ता जलसंस्पर्शाद्यास्यंति परमां गतिम्

अपि कीटपतङ्गा ये पक्षिणः पशवो मृगाः । तृषार्ता जलसंस्पर्शाद्यास्यन्ति परमां गतिम् ॥

Verse 74

वयमेव सदात्रस्थाः श्रावणे मासि सत्तम । पौर्णमास्यां भविष्यामस्तव स्नेहादसंशयम्

वयमेव सदात्रस्थाः श्रावणे मासि सत्तम । पौर्णमास्यां भविष्यामस्तव स्नेहादसंशयम् ॥

Verse 75

तस्मिन्नहनि यस्तोयैः पितॄन्संतर्पयिष्यति । तस्याष्टादशकुष्ठानि क्षयं यास्यंति तत्क्षणात्

तस्मिन्नहनि यस्तैः तोयैः पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । तस्याष्टादशकुष्ठानि क्षयं यास्यन्ति तत्क्षणात् ॥

Verse 76

कपालोदुम्बराख्येंद्रमण्डलाख्यविचर्चिकाः । ऋष्यचर्मैककिटिभसिध्मालसविपादिकाः

कपालोदुम्बराख्येन्द्रमण्डलाख्यविचर्चिकाः । ऋष्यचर्मैककिटिभसिध्मालसविपादिकाः—एते नाम्ना निर्दिष्टाः त्वग्विकाराः।

Verse 77

दद्रुसिता रुचिस्फोटं पुण्डरीकं सकाकणम् । पामा चर्मदलं चेति कुष्ठान्यष्टादशैव तु

दद्रुसिता रुचिस्फोटं पुण्डरीकं सकाकणम् । पामा चर्मदलं चेति कुष्ठान्यष्टादशैव तु ॥

Verse 78

गमिष्यंति न संदेह इत्युक्त्वांतर्दधुश्च ते । ऋषिः सिषेवे च रविं चक्रे रामायणं ततः

गमिष्यन्ति न सन्देह इत्युक्त्वान्तर्दधुश्च ते । ऋषिः सिषेवे च रविं चक्रे रामायणं ततः ॥

Verse 79

तस्मात्पश्येच्च तं देवं सर्वयज्ञफलप्रदम् । शृणुयाच्च कथां चैनां सर्वपातकनाशिनीम्

तस्मात्पश्येच्च तं देवं सर्वयज्ञफलप्रदम् । शृणुयाच्च कथां चैनां सर्वपातकनाशिनीम् ॥

Verse 278

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्यमूलस्थानमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्तत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकामाहात्म्य-मूलस्थानमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।