Adhyaya 256

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नंदादित्यं समाहितः । नंदेन स्थापितं पूर्वं तत्रैवामितबुद्धिना

ईश्वर उवाच—ततो महादेवि, समाहितचित्तः नन्दादित्यं गच्छेत्; यं पूर्वम् अमितबुद्धिना नन्देन तत्रैव स्थापितम्।

Verse 2

नंदो राजा पुरा ह्यासीत्सर्वलोकसुखप्रदः । न दुर्भिक्षं न च व्याधि नाकाले मरणं नृणाम्

पुरा नन्दो राजा आसीत् सर्वलोकसुखप्रदः। न दुर्भिक्षं न च व्याधिः, नाकाले मरणं नृणाम्।

Verse 3

तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे न चावृष्टिकृतं भयम् । कस्यचित्त्वथ कालस्य पूर्वकर्मानुसारतः

तस्मिन् धर्मज्ञे शासति न चावृष्टिकृतं भयम्। कस्यचित्तु अथ कालस्य पूर्वकर्मानुसारतः (परिवर्तनम् अभवत्)।

Verse 4

कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः । तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः । प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः

महाकुष्ठेन व्याप्तः स वैराग्यपरमां गतिम्। तेन रोगेणाभिभूतः स नदीतीरे देवदेवं दिवाकरं प्रतिष्ठाप्य रोगाद्विमुक्तोऽभवत्॥

Verse 5

देव्युवाच । किमसौ रोगवान्राजा सार्वभौमो महीपतिः । तस्य धर्मरतस्यापि कस्माद्रोग समुद्भवः

देव्युवाच— किमसौ रोगवान् राजा सार्वभौमो महीपतिः। धर्मरतस्यापि तस्य कस्माद् रोगः समुद्भवः॥

Verse 6

ईश्वर उवाच । एष धर्मसदाचारो नंदो राजा प्रतापवान् । व्यचरत्सर्वलोकान्स विमानवरमास्थितः

ईश्वर उवाच— एष धर्मसदाचारो नन्दो राजा प्रतापवान्। विमानवरमास्थाय व्यचरत् सर्वलोकान्॥

Verse 7

विमानं तस्य तुष्टेन दत्तं वै विष्णुना स्वयम् । कामगं वरवर्णेन बर्हिणेन विनादितम्

तस्य तुष्टेन विष्णुना स्वयमेव विमानं दत्तम्। कामगं वरवर्णेन बर्हिणेन विनादितम्॥

Verse 8

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठो विचरंस्तत्र संस्थितः । गतवान्मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्

स कदाचिन् नृपश्रेष्ठो विचरन् तत्र संस्थितः। गतवान् मानसं दिव्यं सरो देवगणान्वितम्॥

Verse 9

तत्रापश्यद्बृहत्पद्मं सरोमध्यगतं सितम् । तत्र चांगुष्ठमात्रं तु स्थितं पुरुषसत्तमम्

तत्र स सरोमध्यस्थितं सितं बृहत्पद्मं ददर्श; तस्मिन् चाङ्गुष्ठमात्राकारः पुरुषोत्तमः स्थितः।

Verse 10

रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम् । तं दृष्ट्वा सारथिं प्राह पद्ममेतत्समाहर

रक्तवासोभिराच्छन्नं द्विभुजं तिग्मतेजसम्; तं दृष्ट्वा राजा सारथिं प्राह—“एतत्पद्मं समाहर।”

Verse 11

इदं तु शिरसा बिभ्रत्सर्वलोकस्य सन्निधौ । श्लाघनीयो भविष्यामि तस्मादाहर मा चिरम्

“इदं शिरसा बिभ्रत्सर्वलोकस्य सन्निधौ श्लाघनीयो भविष्यामि; तस्मादाहर, मा चिरम्।”

Verse 12

एवमुक्तस्ततस्तेन सारथिः प्रविवेश ह । ग्रहीतुमुपचक्राम तत्पद्मं वरवर्णिनि । स्पृष्टमात्रे तदा पद्मे हुंकारः समपद्यत

एवमुक्तः स सारथिः तेन प्रविवेश; वरवर्णिनि, तत्पद्मं ग्रहीतुमुपचक्राम। पद्मे स्पृष्टमात्रे तदा घोरः हुंकारः समपद्यत।

Verse 13

राजा च तत्क्षणात्तेन शब्देन समजायत । कुष्ठी विगतवर्णश्च बलवीर्यविवर्जितः

तस्मिन् शब्दे तत्क्षणादेव राजा समजायत; कुष्ठी विगतवर्णो बलवीर्यविवर्जितश्च।

Verse 14

तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिंतयन्

तथागतमथात्मानं दृष्ट्वा स पुरुषर्षभः । तस्थौ तत्रैव शोकार्तः किमेतदिति चिंतयन्

Verse 15

तस्य चिंतयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रस्तु स तं पप्रच्छ पार्थिवः

तस्य चिंतयतो धीमानाजगाम महातपाः । वसिष्ठो ब्रह्मपुत्रस्तु स तं पप्रच्छ पार्थिवः

Verse 16

एष मे भगवञ्जातो देहस्यास्य विपर्ययः । कुष्ठरोगाभिभूतात्मा नाहं जीवितुमुत्सहे

एष मे भगवञ्जातो देहस्यास्य विपर्ययः । कुष्ठरोगाभिभूतात्मा नाहं जीवितुमुत्सहे

Verse 17

उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् । उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा

उपायं ब्रूहि मे ब्रह्मन्व्याधितस्य चिकित्सितम् । उताहो व्रतमन्यद्वा दानं यज्ञमथापि वा

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । एतद्ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्व देवताः

वसिष्ठ उवाच । एतद्ब्रह्मोद्भवं नाम पद्मं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दृष्टमात्रेण चानेन दृष्टाः स्युः सर्व देवताः

Verse 19

एतद्धि दृश्यते धन्यैः पद्मं कैः क्वापि पार्थिव । एतस्मिन्दृष्टमात्रे तु यो जलं विशते नरः

एतत् पद्मं हि धन्यैरेव दृश्यते, हे पार्थिव; क्वचित् कस्यचित् दुर्लभं। अस्य केवलदर्शनमात्रेण यः पुरुषो जलं प्रविशति…

Verse 20

सर्वपापविनिर्मुक्तः पदं निर्वाण माप्नुयात् । एष दृष्ट्वा तु ते सूतो हर्तुं तोये प्रविष्टवान्

…स सर्वपापविनिर्मुक्तः निर्वाणपदं प्राप्नुयात्। एतत् दृष्ट्वा तु तव सूतः पद्मं हर्तुं तोये प्रविष्टवान्।

Verse 21

तव वाक्येन राजेंद्र मृतोऽसौ रोगवान्भवेत् । ब्रह्मपुत्रोऽप्यहं तेन पश्यामि परमेश्वरम्

तव वाक्येन, हे राजेन्द्र, स मृतप्रायो रोगवान् भवेत्। तेनैव प्रभावेन अहं ब्रह्मपुत्रोऽपि परमेश्वरं पश्यामि।

Verse 22

अहन्यहनि चागच्छंस्त्वं पुनर्दृष्टवानसि । वांछंति देवता नित्यममुं हृदि मनोरथम्

अहन्यहनि आगच्छन् त्वं पुनः पुनर्दर्शनं प्राप्तवान्। देवताः नित्यं हृदि अमुं मनोरथं वाञ्छन्ति।

Verse 23

मानसे ब्रह्मपद्मं तु दृष्ट्वा स्नात्वा कदा वयम् । प्राप्स्यामः परमं ब्रह्म यद्गत्वा न पुनर्भवेत्

मानसे ब्रह्मपद्मं दृष्ट्वा तत्र स्नात्वा वयं कदा? यत् प्राप्य परमं ब्रह्म, गत्वा पुनर्भवो न भवेत्।

Verse 24

इदं च कारणं भूयो द्वितीयं शृणु पार्थिव । कुष्ठस्य यत्त्वया प्राप्तं हर्तुकामेन पंकजम्

इदं च कारणं भूयो द्वितीयं शृणु पार्थिव । कुष्ठस्य यत्त्वया प्राप्तं हर्तुकामेन पङ्कजम् ॥

Verse 25

प्रद्योतनस्तु गर्भेऽस्मिन्स्वयमेव व्यवस्थितः । तवैषा बुद्धिरभवद्दृष्ट्वेदं वरपंकजम्

प्रद्योतनस्तु गर्भेऽस्मिन् स्वयमेव व्यवस्थितः । तवैषा बुद्धिरभवद् दृष्ट्वेदं वरपङ्कजम् ॥

Verse 26

धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् । इदं चिन्तयतः पापमेवं देवेन दर्शितम्

धारयामि शिरस्येनं लोकमध्ये विभूषणम् । इदं चिन्तयतः पापम् एवं देवेन दर्शितम् ॥

Verse 27

ततः सर्वप्रयत्नेन तमाराधय भास्करम् । प्रसादाद्देवदेवस्य मोक्ष्यसे नात्र संशयः

ततः सर्वप्रयत्नेन तमाराधय भास्करम् । प्रसादाद्देवदेवस्य मोक्ष्यसे नात्र संशयः ॥

Verse 28

प्रभासं गच्छ राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तत्र सिद्धिर्भवेच्छीघ्रमार्त्तानां प्राणिनां भुवि

प्रभासं गच्छ राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तत्र सिद्धिर्भवेच्छीघ्रम् आर्त्तानां प्राणिनां भुवि ॥

Verse 29

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठस्य महात्मनः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य माहेश्वर्यास्तटे शुभे

ईश्वर उवाच—महात्मनो वसिष्ठस्य तद्वचनं निशम्य सः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य माहेश्वर्यास्तटे शुभे ॥

Verse 30

नंदादित्यं प्रतिष्ठाप्य गंधधूपानुलेपनैः । पूजयामास तं देवि पुष्पैरुच्चावचैस्तथा

नन्दादित्यं प्रतिष्ठाप्य गन्धधूपानुलेपनैः । पूजयामास तं देवि पुष्पैरुच्चावचैस्तथा ॥

Verse 31

तस्य तुष्टो दिवानाथो वरदोऽहमथाब्रवीत्

तस्य तुष्टो दिवानाथो वरदोऽहमथाब्रवीत् ।

Verse 32

नन्द उवाच । कुष्ठेन महता व्याप्तं पश्य मां सुरसत्तम । यथाऽयं नाशमायाति तथा कुरु दिवाकर

नन्द उवाच—कुष्ठेन महता व्याप्तं पश्य मां सुरसत्तम । यथाऽयं नाशमायाति तथा कुरु दिवाकर ॥

Verse 33

सान्निध्यं कुरु देवेश स्थानेऽस्मिन्नित्यदा विभो

सान्निध्यं कुरु देवेश स्थानेऽस्मिन्नित्यदा विभो ।

Verse 34

सूर्य उवाच । नीरोगस्त्वं महाराज सद्य एव भविष्यसि । अत्र ये मां समागत्य द्रक्ष्यंति च नरा भुवि

सूर्य उवाच—महाराज, त्वं सद्य एव नीरोगो भविष्यसि। अत्र ये मां समागत्य भुवि नरा मां द्रक्ष्यन्ति…

Verse 35

सप्तम्यां सूर्यवारेण यास्यंति परमां गतिम् । अत्र मे सूर्यवारेण सांनिध्यं सप्तमीदिने । भविष्यति न संदेहो गमिष्ये त्वं सुखी भव

सप्तम्यां सूर्यवारेण यास्यन्ति परमां गतिम्। अत्र मे सूर्यवारेण सान्निध्यं सप्तमीदिने भविष्यति न संशयः। गमिष्येऽहं; त्वं सुखी भव।

Verse 36

एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत

एवमुक्त्वा सहस्रांशुः तत्रैव अन्तरधीयत।

Verse 37

नीरोगत्वमवा प्यासौ कृत्वा राज्यमनुत्तमम् । जगाम परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा श्राद्धं प्रयत्नतः

नीरोगत्वमवाप्य सः कृत्वा राज्यमनुत्तमम्। जगाम परमं स्थानं यत्र देवो दिवाकरः। तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा कृत्वा श्राद्धं प्रयत्नतः…

Verse 38

नंदादित्यं पुनर्दृष्ट्वा न पुनर्मर्त्त्यतां व्रजेत । प्रदद्यात्कपिलां तत्र ब्राह्मणे वेदपारगे

नन्दादित्यं पुनर्दृष्ट्वा न पुनर्मर्त्यतां व्रजेत। प्रदद्यात्कपिलां तत्र ब्राह्मणे वेदपारगे।

Verse 39

अहोरात्रोषितो भूत्वा घृतधेनुमथापि वा । न तस्य गुणितुं शक्या संख्या पुण्यस्य केनचित्

अहोरात्रं तत्रोषित्वा घृतधेनुं प्रदाय वा । तस्य पुण्यस्य परिमाणं केनापि गणयितुं न शक्यते ॥

Verse 40

इत्येवं देवदेवस्य माहात्म्यं दीप्तदीधितेः । कथितं तव सुश्रोणि सर्वपापप्रणाशनम्

इत्येवं देवदेवस्य दीप्तदीधितिमतः प्रभोः । माहात्म्यं तव सुश्रोणि कथितं सर्वपापहृत् ॥

Verse 256

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘नन्दादित्यमाहात्म्यवर्णन’नाम षट्पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥