Adhyaya 249
ईश्वरः देवीं प्रति उपदिशति यत् सा सङ्गमेश्वरनामकं देवं गच्छेत्। स देवः ‘गोलक’ इति अपि प्रसिद्धः, पापनाशकश्च। तस्य तीर्थस्य देशं निर्दिश्य, सरस्वती-पिङ्गयोः सङ्गमे तपःपरायणं महर्षिमुद्धालकं परिचिनोति। उद्धालकस्य घोरतपसि प्रवृत्तस्य पुरतः शिवलिङ्गं प्रादुरभवत्, भक्तेः प्रमाणरूपेण। ततः अशरीरिणी वाक् तत्र नित्यं देवसन्निधिं घोषयति, तथा लिङ्गस्य सङ्गमे प्रादुर्भावात् ‘सङ्गमेश्वर’ इति देवालयनाम स्थापयति। अथ फलश्रुतिः—यः प्रसिद्धे सङ्गमे स्नात्वा सङ्गमेश्वरं पश्यति, स परां गतिं प्राप्नोति। उद्धालकः नित्यं लिङ्गं पूजयन्, आयुषः अन्ते महेश्वरस्य धाम प्राप्य मोक्षमार्गे तीर्थभक्तेः आदर्शं दर्शयति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं वै संगमेश्वरम् । गोलक्षमिति विख्यातं सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि देवं वै संगमेश्वरम्। गोलक्षमिति विख्यातं सर्वपातकनाशनम्॥
Verse 2
तस्यैव पश्चिमे भागे सर्वकामफलप्रदम् । ऋषिरुद्दालकोनाम पुरा ह्यासीन्महातपाः
तस्यैव पश्चिमे भागे सर्वकामफलप्रदम्। ऋषिरुद्धालको नाम पुरा ह्यासीन्महातपाः॥
Verse 3
स पुरा संगमं प्राप्य सर्वपापप्रणाशनम् । सरस्वत्याश्च पिंगायास्तपस्तेपे सुरेश्वरि
स पुरा संगमं प्राप्य सर्वपापप्रणाशनम्। सरस्वत्याश्च पिङ्गायास्तपस्तेपे सुरेश्वरि॥
Verse 4
ततस्तपस्यतस्तस्य तपो रौद्रं महात्मनः । पुरतो ह्युत्थितं लिंगं भक्त्या युक्तस्य सुन्दरि
ततस्तपस्यतस्तस्य तपो रौद्रं महात्मनः। पुरतो ह्युत्थितं लिङ्गं भक्त्या युक्तस्य सुन्दरि॥
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । उद्दालक महाबाहो शृणुष्वैतद्वचो मम
एतस्मिन्नेव कालेऽशरीरिणी वाणी समभाषत— “उद्दालक महाबाहो, ममैतद्वचनं शृणु।”
Verse 6
अद्यप्रभृति वासोऽत्र मम नित्यं भविष्यति । यस्मादत्र समुत्पन्नं संगमे लिंगमुत्तमम् । संगमेश्वरमित्येव नाम चास्य भवि ष्यति
“ଅଦ୍ୟପ୍ରଭୃତି ମମାତ୍ର ନିତ୍ୟଂ ବାସୋ ଭବିଷ୍ୟତି। ଯସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ ସଙ୍ଗମେ ଉତ୍ତମଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ, ତସ୍ମାଦସ୍ୟ ‘ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର’ ଇତ୍ୟେବ ନାମ ଭବିଷ୍ୟତି।”
Verse 7
येत्र स्नानं नराः कृत्वा संगमे लोकविश्रुते । संगमेश्वरमीक्षन्ते ते यांति परमां गतिम्
ଯେ ନରାଃ ଲୋକବିଶ୍ରୁତେ ସଙ୍ଗମେ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ୱା ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରଂ ପଶ୍ୟନ୍ତି, ତେ ପରମାଂ ଗତିଂ ଯାନ୍ତି।
Verse 8
ईश्वर उवाच । ततस्तं पूजयामास दिवारात्रमतंद्रितः । ततो देहावसानेऽसौ गतो यत्र महेश्वरः
ଇଶ୍ୱର ଉବାଚ— ତତଃ ସ ଦିବାରାତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ତଂ ପୂଜୟାମାସ; ତତୋ ଦେହାବସାନେ ସ ଯତ୍ର ମହେଶ୍ୱରଃ, ତତ୍ର ଗତଃ।
Verse 249
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦେ ମହାପୁରାଣେ ଏକାଶୀତିସାହସ୍ର୍ୟାଂ ସଂହିତାୟାଂ ସପ୍ତମେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟେ ‘ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ନାମ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଦୁତ୍ତରଦ୍ୱିଶତତମୋऽଧ୍ୟାୟଃ।