Adhyaya 248
ईश्वरः महादेवीं प्रति उपदिशति—पूर्वोक्तं ब्रह्मणा पूजितं सरस्वत्याः तटे स्थितं, पर्णादित्यस्य पश्चिमदिशि विराजमानं पुण्यक्षेत्रं गच्छेति। ततः स कारणकथां कथयति—ब्रह्मणः चतुर्विधसृष्टेः प्राक् अनिर्वचनीयवर्गा एका अद्भुतस्त्री पुराणोक्तलक्षणैः शोभिता प्रादुरभवत्। तां दृष्ट्वा ब्रह्मा कामेनाभिभूतः संयोगं याचते; तत्क्षणात् तस्य पञ्चमं शिरः पतति, गर्दभसदृशं भवति, स च कर्मदोषः सद्य एव निरूप्यते। स्वदुहितृविषये जातकामस्य गुरुत्वं ज्ञात्वा ब्रह्मा शुद्ध्यर्थं प्रभासं जगाम, यतः तीर्थस्नानं विना देहधर्मशुद्धिः न सिध्यतीति। सरस्वत्यां स्नात्वा स देवदेवं शूलिनं शिवलिङ्गरूपेण स्थापयामास, ततः सर्वमलविनिर्मुक्तः स्वधाम प्रत्यगच्छत्। अन्ते फलश्रुतिः—यः सरस्वत्यां स्नात्वा तं लिङ्गं पश्यति स सर्वपापैः प्रमुच्यते, ब्रह्मलोके पूज्यते; चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां दर्शनात् महेश्वरसम्बद्धं परमं पदं प्राप्नोति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितम् । सरस्वत्यास्तटे संस्थं पर्णादित्यस्य पश्चिमे
ईश्वर उवाच—ततः, महादेवि, पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितं पुण्यस्थानं गच्छेत्; सरस्वत्यास्तटे स्थितं, पर्णादित्यस्य पश्चिमे।
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । सृजतो ब्रह्मणः पूर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्
तस्य उत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि; प्रिये, एकमनाः शृणुष्व। पूर्वं सृजतः ब्रह्मणः चतुर्विधं भूतग्रामं…
Verse 3
उत्पन्नाद्भुतरूपाढ्या नारी कमललोचना । कंबुग्रीवा सुकेशांता बिंबोष्ठी तनुमध्यमा
उत्पन्ना अद्भुतरूपाढ्या नारी कमललोचना । कंबुग्रीवा सुकेशान्ता बिम्बोष्ठी तनुमध्यमा ॥
Verse 4
गंभीरनाभिः सुश्रोणी पीनश्रोणिपयोधरा । पूर्णचन्द्रमुखी सा तु गूढगुल्फा सितानना
गम्भीरनाभिः सुश्रोणी पीनश्रोणिपयोधरा । पूर्णचन्द्रमुखी सा तु गूढगुल्फा सितानना ॥
Verse 5
न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । यादृग्रूपा वरारोहा तादृशी सा व्यजायत
न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । यादृग्रूपा वरारोहा तादृशी सा व्यजायत ॥
Verse 6
तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां ब्रह्मा कामवशोऽभवत् । अथ तां प्रार्थयामास रत्यर्थं वरवर्णिनि
तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां ब्रह्मा कामवशोऽभवत् । अथ तां प्रार्थयामास रत्यर्थं वरवर्णिनि ॥
Verse 7
अथ प्रार्थयतस्तस्य न्यपतत्पंचमं शिरः । खररूपं महादेवि तेन पापेन तत्क्षणात्
अथ प्रार्थयतस्तस्य न्यपतत्पञ्चमं शिरः । खररूपं महादेवि तेन पापेन तत्क्षणात् ॥
Verse 8
ततो ज्ञात्वा महत्पापं दुहितुः कामसंभवम् । घृणया परया युक्तः प्रभासं क्षेत्रमागतः
ततः स्वदुहितृकामसमुद्भवं महत्पापं ज्ञात्वा स परया घृणया युक्तः प्रभासक्षेत्रं समागतः।
Verse 9
न कायस्य यतः शुद्धिर्विना तीर्थावगाहनात् । स स्नातः सलिले पुण्ये सरस्वत्या वरानने
तीर्थावगाहनं विना कायस्य शुद्धिर्न भवति; अतः स वरानने सरस्वत्याः पुण्यसलिले स्नातः।
Verse 10
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः । ततो विकल्मषो भूत्वा जगाम स्वगृहं पुनः
देवदेवस्य शूलिनो लिङ्गं स संस्थापयामास; ततः विकल्मषो भूत्वा पुनः स्वगृहं जगाम।
Verse 11
स्नात्वा सारस्वते तोये यस्तल्लिंगं प्रपश्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
सारस्वते तोये स्नात्वा यस्तल्लिङ्गं प्रपश्यति, स सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते।
Verse 12
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पश्यति मानवः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पश्यति मानवः, स परमं स्थानं याति यत्र देवो महेश्वरः।
Verse 248
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।