Adhyaya 241
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 241

Adhyaya 241

अध्यायः २४१ ईश्वरवचनरूपेण प्रभासक्षेत्रे बलभद्रसम्बद्धं, शेषरूपिणं देवालयं वर्णयति। तदायतनं मित्रवने द्विगव्युतिविस्तीर्णे स्थितम्; त्रिसङ्गमतीर्थं च पातालपथेन प्राप्यते इति कथ्यते। लिङ्गाकारं महाप्रभं च तद्रूपं, रेवत्याः सह “शेष” इति प्रसिद्धं च निर्दिश्यते। ततः देशकथा—जरा नाम सिद्धः, कौलिकः, कथाभाषायां “विष्णुघातक” इति निर्दिष्टः, अत्र लयं प्राप्नोति; तदनन्तरं स्थानं शेषनाम्ना लोके विख्यातं भवति। चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां पूजनविधिः प्रदीयते; तेन गृहकल्याणं, पुत्रपौत्रसमृद्धिः, पशुधनवृद्धिः, संवत्सरपर्यन्तं सुखं च फलति। बालानां मसूरिका-विस्फोटकादिरोगेभ्यः रक्षणं च कथ्यते। सर्ववर्णाश्रमेषु प्रसिद्धं स्थानं, पशुपुष्पनानाबलिभिः शेषः शीघ्रं प्रसीदति, सञ्चितपापं च नाशयतीति तत्त्वं प्रतिपाद्यते।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येद्बलभद्रकलेवरम् । शेषरूपेण यत्रासौ प्रात्यजत्स्वकलेवरम्

ईश्वर उवाच। तत्रैव संस्थितं पश्येद्बलभद्रकलेवरम्। शेषरूपेण यत्रासौ प्रात्यजत्स्वकलेवरम्॥

Verse 2

गतस्त्रैसंगमे तीर्थे तत्र पातालवर्त्मना । अस्मिन्मित्रवने देवि गव्यूतिद्वयविस्तृते

गतस्त्रैसंगमे तीर्थे तत्र पातालवर्त्मना। अस्मिन्मित्रवने देवि गव्यूतिद्वयविस्तृते॥

Verse 3

कलेवरं स्थितं देवि लिंगाकारं महाप्रभम् । रेवत्या सहितं तत्र शेषनामेति विश्रुतम्

देवि, तत्र महाप्रभं लिङ्गाकारं कलेवरं स्थितम्; रेवत्या सह तत्र ‘शेष’नाम्ना प्रसिद्धं भवति।

Verse 4

यत्र सिद्धः पुरा देवि जरानामा तु कौलिकः । विष्णुहंता भल्लतीर्थे सोऽस्मिन्स्थाने लयं गतः

देवि, अस्मिन्नेव स्थाने पुरा जरानामा कौलिकः सिद्धोऽभवत्; भल्लतीर्थे विष्णुहन्ता स अत्रैव लयं गतः।

Verse 5

तत्प्रभृत्येव सकले शेष इत्यभिविश्रुतः । चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पुत्रपौत्रपशुमान्वर्षं क्षेमेण गच्छति

ततः प्रभृत्येव साकले जगति ‘शेष’ इति विश्रुतः। चैत्रस्य शुक्लत्रयोदश्यां यः पूजयति तं नरः, स पुत्रपौत्रपशुमान् वर्षं क्षेमेण नयति।

Verse 6

मसूरिकादिरोगेभ्यः शिशूनां न भयं भवेत् । विस्फोटकादिरोगेभ्यो न भयं जायते क्वचित्

शिशूनां मसूरिकादिरोगेभ्यो न भयं भवेत्; विस्फोटकादिरोगेभ्यः क्वचिदपि न भयं जायते।

Verse 7

अस्मिन्क्षेत्रे महासिद्धे सिद्धयज्ञस्तु यः स्मृतः । वर्णानां सांतरालानां सर्वेषां चातिवल्लभः

अस्मिन्महासिद्धे क्षेत्रे ‘सिद्धयज्ञ’ इति यः स्मृतः, स वर्णानां सांतरालानां सर्वेषां चातिवल्लभः।

Verse 8

पशुपुष्पोपहारैश्च बलिदानैः पृथग्विधैः । संतुष्टिं शीघ्रमायाति शेषोऽशेषाघनाशनः

पशु-पुष्पोपहारैश्च नानाविधबलिदानैश्च शीघ्रमेव शेषोऽशेषाघनाशनः प्रसन्नतामायाति।

Verse 241

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शेषमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंश दुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘शेषमाहात्म्यवर्णन’नामैकचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।