Adhyaya 236

Verse 1

ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् । यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् । निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः

ततः, महादेवि, दुर्वासादित्यमुत्तमं गच्छेत्; यत्र दुर्वाससा वर्षसहस्रकं निराहारेण जिताहारेण च, सूर्याराधनतत्परेण तपस्तप्तम्।

Verse 2

एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः । प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्

एवं दीर्घकालेन दिव्यतेजाः जनाधिपः प्रत्यक्षदर्शनं प्राप्य तदा सूर्यः प्रादुरभूत्, स च महामुनिं प्रत्युवाच।

Verse 3

सूर्य उवाच । मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत । अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते

सूर्य उवाच— मा ब्रह्मन् साहसं कार्षीः; वरं वरय सुव्रत। अप्राप्यमपि ते दास्यामि, यत्ते मनसि वर्तते।

Verse 4

दुर्वासा उवाच । प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् । अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी

दुर्वासा उवाच— प्रसन्नो यदि मे देव, वरार्हो यदि चाप्यहम्; अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी।

Verse 5

दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु । मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी

अत्र लोके दुर्वासादित्यनाम ख्यातिं गच्छतु; मया प्रतिष्ठिता या तव सुन्दरी प्रतिमा, सा च प्रसिद्धिं यातु।

Verse 6

तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते । सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव । त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः

तस्यां प्रतिमायां तव सांनिध्यमेवास्तु, हे देव जगत्पते। अत्रैव तव दुहिता यमुना अपि सांनिध्यं करोतु; त्वत्सुतो महातेजा धर्मराजो महाबलश्चापि अत्रास्तु।

Verse 7

सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने

सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं नूनमेव भविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गङ्गादीनां महामुनेऽत्रापि प्रादुर्भविष्यति ॥

Verse 8

आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः

आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन् स्थातव्यं सह दैवतैः ॥

Verse 9

आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने

आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्माण्डोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने ॥

Verse 10

सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्

सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात् ॥

Verse 11

लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्

लप्स्यन्ते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मराजानं सर्वप्राणिनियामकम् ॥

Verse 12

स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ । सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता

स्मरणमात्रेणैव सा देवी तत्र पातालतलं भित्त्वा समुत्थिता। नदीरूपिणी सा तीर्थकोटिसमन्विता प्रादुरभवत्॥

Verse 13

यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा । ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्

तदा कालदण्डधरः भगवान् यमश्च तत्र प्रणयोपेतौ वचः प्राह, भुवनसाक्षिणं सूर्यं संबोधयन्॥

Verse 14

यम उवाच । आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः । कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः

यम उवाच— आज्ञापयतु मां देवो जगत्प्रभुः, यमुनां च। भाविनोऽर्थस्य यत्कार्यं तत्करिष्ये न संशयः॥

Verse 15

सूत उवाच । अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम । पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः

सूत उवाच— अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण मम वचनात् स्थातव्यम्। अत्र च पापिनां प्राणिनां रक्षा प्रयत्नतः कार्या॥

Verse 16

सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः । त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता

सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्याः, विशेषतः गृहमेधिनो ब्राह्मणाः। त्वं च यमुने अत्र कोटितीर्थेन संयुता प्रतिष्ठाप्या॥

Verse 17

वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे । इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके

अत्रैव वस त्वं सुप्रीतो भव, दुर्वाससोद्भवेऽस्मिन् स्थाने। इत्युक्त्वा देवेशो दुर्वाससः समीपे तत्रैव तस्थौ॥

Verse 18

पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः । दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्

सर्वदेवानां पश्यतां प्रभुरन्तर्धानमगात्। तदा दुर्वासाः हृष्टः सन् यावत् स्वाश्रमं पश्यति तावत् प्रस्थितवान्॥

Verse 19

तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् । यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्

तावत् पातालमार्गेण यमुना प्रादुरभवत्। तत्र च भगवाञ् यमः क्षेत्रपालरूपधृक् दृष्टोऽभवत्॥

Verse 20

ईश्वर उवाच । इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् । कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः

ईश्वर उवाच— इत्थं तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमं समभवत्। आदित्यतः याम्ये कुण्डम्, तस्य पूर्वतः दुन्दुभिर्नाम तीर्थम्॥

Verse 21

क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः । तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्

महादेवि, यतो दुन्दुभिनिःस्वनः श्रूयते तत्र क्षेत्रपालः। तत्र महाकुण्डे स्नात्वा यो पितॄन् सन्तर्पयति…॥

Verse 22

दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः । पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् । नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः

दशवर्षाणि पञ्चैव पितामहाः तृप्तिं यान्ति। दत्तपिण्डदानेन पितॄणां तुष्टिमावहेत्; नरके स्थितानामपि भूयसी मुक्तिर्भवति—न संशयः॥

Verse 23

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् । दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

माघमासि सितपक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान्। दुर्वासार्कं सम्यक् संपूज्य ब्रह्महत्यापापात् प्रमुच्यते॥

Verse 24

स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः । पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्

यमुनाकुण्डे स्नात्वा माधवमासि मानवः। भक्तिभावेन पूजयेत् रविं गगनभूषणम्॥

Verse 25

पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ । षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः

दुर्वासादित्यसन्निधौ सहस्रनाम पठेत्। षण्मासैः मुच्यते जन्तुः यद्यपि ब्रह्महा नरः॥

Verse 26

सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्

सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम्। दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं कः नु न पूजयेत्॥

Verse 27

न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति । दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये

दुर्वाससः प्रिये, तत्र सूर्यदर्शनमात्रेणापि यद्भयं किंचिदस्ति तत्सर्वं प्रशाम्यति; अनेन न शाम्यति इति भयं नास्ति।

Verse 28

संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः । बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्

तथा सर्वे कामा यथेप्सिताः संपद्यन्ते; बन्ध्यानां पुत्रफलप्रदं, भीतानां च भयनाशनं भवति।

Verse 29

भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् । बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् । महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्

दुर्वासादित्यदर्शनं दरिद्राणां भूतिप्रदं, कुष्ठिनां परमौषधं; सर्वेषां बालानां ग्रहरक्षोनिवारणं, महापापोपशमनं च भवति।

Verse 30

हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि । ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्

भामिनि, तत्र सूर्यमुद्दिश्य हेमाश्वो दातव्यः; वेदसंयुक्ते ब्राह्मणे दत्ते सति तेन दत्ता महीव भवेत्।

Verse 31

यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् । स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः

यस्तत्र देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिं च पूजयेत्, स मानवः पुत्रपशुमान् धीमान् श्रीमान् च भवति।

Verse 32

न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्

न तस्य जायते भीतिः त्रिविधा वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र रवेः क्षेत्रमुच्यते ॥

Verse 33

न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्

न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम् ॥

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥