Adhyaya 221

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं च ऋणमोचनम् । तस्मिन्दृष्टे ऋणं न स्यान्मातापितृसमुद्भवम्

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं च ऋणमोचनम् । तस्मिन्दृष्टे ऋणं न स्यान्मातापितृसमुद्भवम् ॥

Verse 2

पितरस्तु पुरा सर्वे दिव्यक्षेत्रं समागताः । प्रभासे तपसा युक्ताः स्थिता वर्षगणान्बहून्

पितरः पुरा सर्वे दिव्यं क्षेत्रं समागताः। प्रभासे तपसा युक्ताः वर्षगणान् बहून् स्थिताः॥

Verse 3

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपा आज्यपास्तथा । लिंगं संस्थापयामासुः सर्वे भक्तिपरायणाः

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः आज्यपास्तथा। सर्वे भक्तिपरायणाः लिङ्गं संस्थापयामासुः॥

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तेषां महेश्वरः । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ततः कालेन महता तुष्टस्तेषां महेश्वरः। ततः प्रत्यक्षतां गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह॥

Verse 5

परितुष्टोऽस्मि भद्रं वो ब्रूत यन्मनसेप्सितम्

परितुष्टोऽस्मि भद्रं वः; ब्रूत यन्मनसेप्सितम्॥

Verse 6

पितर ऊचुः । अस्माकं दीयतां वृत्तिर्जगत्यस्मिन्स्वयं कृते । देवानां च ऋषीणां च मानुषाणां महीतले

पितर ऊचुः। अस्माकं दीयतां वृत्तिर्जगत्यस्मिन् स्वयं कृते। देवानां च ऋषीणां च मानुषाणां महीतले॥

Verse 7

भवानेव परो लोके सर्वेषां पद्मसंभव । आगत्य वर्णाश्चत्वार इह ये श्रद्धयान्विताः

भवानेव परं शरणं लोकेषु सर्वेषां पद्मसम्भव। ये चत्वारो वर्णा इह श्रद्धया समागच्छन्ति…

Verse 8

पैतृकात्तु ऋणान्मुक्ता भवंतु गतकल्मषाः । व्यन्तरत्वं सुरश्रेष्ठ येषां वै पितरो गताः

पैतृकादृणात् मुक्ताः स्युः, सर्वकल्मषवर्जिताः। सुरश्रेष्ठ! येषां पितरो व्यन्तरत्वं गताः, तेऽप्यत्रोन्नीयन्ताम्।

Verse 9

सर्प्पे वह्नि विषैर्वा ये नाशं नीताः पितामहाः । अपुत्रा वा सपुत्रा वा सपिण्डीकरणं विना

सर्पेण वह्निना वा विषेण वा ये पितामहाः विनाशं नीताः। अपुत्रा वा सपुत्रा वा, सपिण्डीकरणं विना—तेऽप्यत्र हितं यान्तु।

Verse 10

न कृतानि पुरा येषामेकोद्दिष्टानि षोडश । तथा नैव वृषोत्सर्गो गोहताश्चाथ चान्त्यजैः

येषां पुरा षोडश एकोद्दिष्टानि न कृतानि, तथा वृषोत्सर्गोऽपि न कृतः। अन्त्यजैर्हताश्च ये—तेषामपि पितॄणां अत्र कल्याणं भवतु।

Verse 11

अथापरे ये च मृताः शौचेन तु विना कृताः । ते चात्र तर्पिताः सर्वे प्रयान्तु परमां गतिम्

अथापरे ये मृताः शौचविधिं विना कृताः। तेऽत्र तर्पिताः सर्वे परमां गतिं प्रयान्तु।

Verse 12

श्रीभगवानुवाच । स्नात्वा तु सलिले पुण्ये पितृणां चैव तर्पणम् । ये करिष्यंति मनुजाः पितृभक्तिपरायणाः

श्रीभगवानुवाच—ये मनुजाः पितृभक्तिपरायणाः सन्तः पुण्ये सलिले स्नात्वा पितृणां तर्पणं च करिष्यन्ति।

Verse 13

अहं वरप्रदस्तेषां तारयिष्यामि तत्क्षणात् । पितृन्सर्वान्न संदेहो यदि पापशतैर्वृताः

अहं वरप्रदस्तेषां तत्क्षणात् पितॄन्सर्वान् तारयिष्यामि; न संशयः, यदि ते पापशतैर्वृताः स्युः।

Verse 14

अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा यो लिंगं पूजयिष्यति । युष्माभिः स्थापितं लिंगं स मुक्तः पैतृकादृणात्

अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा यो लिङ्गं पूजयिष्यति—युष्माभिः स्थापितं लिङ्गं—स पैतृकादृणात् मुक्तो भवति।

Verse 15

यस्मादृणात्प्रमुच्येत अस्य लिंगस्य दर्शनात् । तस्मान्मया कृतं नाम ह्येतस्य ऋणमोचनम्

यस्मादस्य लिङ्गस्य दर्शनमात्रेण ऋणात् प्रमुच्येत, तस्मादेतस्य नाम मया कृतं ‘ऋणमोचनम्’।

Verse 16

ईश्वर उवाच । हिरण्यं मस्तके दत्त्वा यः स्नाति ऋणमोचने । आत्मा वै तारितस्तेन दत्तं भवति गोशतम्

ईश्वर उवाच—यः मस्तके हिरण्यं दत्त्वा ऋणमोचने स्नाति, तेनात्मा वै तारितो भवति, तद्दानं गोशतप्रदानेन तुल्यं भवति।

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । पूजयेत्तन्महादेवि पितृलिंगं सुरप्रियम्

एवमुक्त्वा स भगवान् तत्रैवान्तरधीयत। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्; हे महादेवि, सुरप्रियं पितृलिङ्गं तद् भक्त्या पूजयेत्।

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।