Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

देव्युवाच—चन्द्रस्योत्पत्तिकारणं सर्वमशेषेण श्रुतम्; अधुना तस्य यथाभूतं चिह्नं सांप्रतम् प्रकीर्तय।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

ईश्वर उवाच—पुरा देवि, ब्रह्मणो दक्ष इति नाम सुतोऽभवत्; पूर्वं स्वयंभुवा ‘प्रजाः सृज’ इति दक्षः समादिष्टः।

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

वैरिण्यां प्रजापतिः दक्षः षष्टिं कन्याः ससर्ज। तासां दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय ददौ॥

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

सप्तविंशतिं सोमाय, चतस्रोऽरिष्टनेमिने। द्वे भृगुपुत्राय, द्वे च धीमते कृशाश्वाय ददौ॥

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

द्वे चाङ्गिरसे ददौ तद्वत्। अधुना देवि, तासां मातॄणां नामानि विस्तरात् शृणु, प्रजाविस्तरं चादितः॥

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

मरुत्वती वसुः जामी लम्बा भानुररुन्धती। संकल्पा मुहूर्ता साध्या विश्वा च, भामिनि॥

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

एवं धर्मपत्नीः समाख्याताः। दक्षः प्राचेतसः अदितिं दितिं दनुं तद्वदरिष्टां सुरसां च ददौ॥

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

सुरभिर्विनता चैव, नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुश्चैव; तासां पुत्रान् वदाम्यहम् ॥

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

विश्वायाः विश्वदेवास्तु, साध्याः साध्यानजीजनन् । मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो, वसोस्तु वसवस्तथा ॥

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

भानोस्तु भानवो जाताः, मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबायां घोषनामानः, जामिजा नागवीथिका ॥

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

संकल्पायाः सुतः संकल्पः; धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवः सोमधरौ, धरश्चैवानलोऽनिलः ॥

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

प्रत्युषः प्रभासश्च, वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदण्ड्यः, श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा ॥

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः। सोमस्य भगवाञ्छर्वो, ध्रुवश्च गृहबोधनः॥

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविणः स्मृतः। मनोजवोऽनिलस्यासीद् अविज्ञातगतिस्तथा॥

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

देवलो भगवान् योगी प्रत्यूषस्याभवन् सुतः। बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी॥

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च। विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः॥

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते। मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्॥

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

भक्तिर्भयः अनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुः प्रभुश्चैव—एते द्वादश साध्याः कीर्तिताः ॥

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

कश्यपस्य सन्ततिं वक्ष्यामि वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रो वरुण आर्यमा ॥

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

विवस्वान् सविता पूषा ह्यंशुमान् विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः ॥

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः ॥

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः ॥

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

दितिः कश्यपाद् बलगर्वितौ पुत्रौ द्वौ लेभे—श्रेष्ठं हिरण्यकशिपुं तथा तस्य अनुजं हिरण्याक्षं च।

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

हिरण्यकशिपोः विषये दैत्यैः पुरातनैः श्लोकोऽयं गीतः।

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

राजा हिरण्यकशिपुर्यां यामाशां निरीक्षते, तस्यां तस्यां दिशि सुरा महर्षिभिः सह नमश्चक्रुः। हिरण्यकशिपोः चत्वारः सुमहाबलाः पुत्रा आसन्।

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

तेषां प्रह्लादः पूर्वजः, ततः परोऽनुह्रादः; ह्रादश्च ह्रदश्च—एते पुत्राः प्रकीर्तिताः।

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

ह्रदपुत्रौ तु उभौ सुन्दोपसुन्दौ बभूवतुः। ह्रादस्य त्वेकः पुत्रोऽभूत् ‘मूक’ इति विश्रुतः।

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

मारीचः सुन्दपुत्रः ताडकायां समजायत; दण्डकारण्ये स राघवेण महाबलेन निहतः।

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

कैरातवृत्तान्तेऽपि मूको विनिहतः सव्यसाचिना; संह्राददैत्यस्य कुले निवातकवचाः समभवन्।

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

तिस्रः कोट्यः प्रसिद्धा निहताः सव्यसाचिना; गवेष्ठी कालनेमिश्च जम्भो वल्कल एव च।

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

जृम्भः तेषां षष्ठोऽनुजः स्मृतः; प्रह्रादसूनव इति ते कथ्यन्ते। शुम्भनिशुम्भौ च गवेष्ठिसुतौ स्मृतौ।

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

धनुकश्चासिलोमा च शुम्भपुत्रौ प्रकीर्तितौ; विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेको महाप्रतापवान्।

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

हिरण्याक्षस्य पञ्च पुत्राः विक्रान्ताः सुमहाबलाः—अन्धकः शकुनिश्चैव तथा कालनाभ एव च।

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

महानाभश्च विक्रान्तो भूतसंतापनस्तथा; तारकामये महायुद्धे शतं शतसहस्राणि निहतानि।

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

इति संक्षेपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः; यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्।

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

अथ सप्तविंशतिः कन्यकाः इन्दवे दत्ताः; तासां मध्ये महादेवि तस्य प्रिया रोहिणी।

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येऽतिवल्लभा; बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी।

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

सर्वास्ताः परित्यज्य स रोहिण्या सह रहसि स्थित्वा, कामेन परीतात्मा वनेषूपवनेषु च रेमे—रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च।

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

अथ शेषाः पत्न्यः दुःखसंपन्नाः, हे यशस्विनि, दक्षं शरणं जग्मुः, इदं च वचनमब्रुवन्।

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

सोमः सर्वास्ताः अतिक्रम्य रोहिण्या सहैव मोदते; संवत्सरसहस्रं तु यथासुखं क्रीडमानः।

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

अवशिष्टास्तु षड्विंशतिः मलिनाः विगतश्रियः अभवन्; पाणिग्रहणमारभ्य चन्द्रमा रोहिण्या सहैव स्थितः।

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

संवत्सरसहस्रं तु स एकां शर्वरीमेव जानाति; परित्यक्ताः वयं तात शशिना दोषवर्जिताः।

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

स रोहिण्या सह रममाणोऽस्माकमेव दुःखहेतुरभवत्। शोकदग्धानामस्माकं ततो मरणमेव श्रेयस्करं भवेत्॥

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

तासां दुःखार्तानां पुत्रीणां वचनं श्रुत्वा प्रजापतिः। ब्रह्मतेजःसमायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः। यत्र ऋक्षेशोऽस्ति तत्र जगाम, इदं च वचनमब्रवीत्॥

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

मम कन्यासु समं वर्तस्व, हे निशाकर। अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि, न संशयः॥

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

तस्य वचनं श्रुत्वा स लज्जया शिरोऽवनतः स्थितः। दक्षस्य पुरतः ऋक्षेन्द्रो ‘बाढम्’ इत्येव प्रत्यब्रवीत्॥

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

अद्यप्रभृति, हे विप्रर्षे, तव पुत्रीभिः सह समं वर्तयितास्म्यहम्। सत्यं वै, तुभ्यं शपथेन शपेऽहम्॥

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

एवं प्रतिज्ञाबद्धे निशानाथे, हे अम्बिके, ताः सर्वाः कन्यकाः पुनः सौन्दर्यतेजोयुक्ताः सन्तः तस्मै निवेदिताः।

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

दक्षः स्वभवनं गत्वा परमां निर्वृतिं जगाम; चन्द्रोऽपि, हे देवि, पूर्ववत् रोहिण्यां निरतः अभवत्।

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

सः कामोपहतमानसः ताः सर्वाः संपरित्यज्य; अथ भूयः ताः सर्वाः दक्षं प्रति वचनम् अब्रुवन्।

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

ताः सर्वाः मलिनाः कृशाङ्ग्यश्च दीनाः विचेतसः अभवन्; तद्रूपं दृष्ट्वा दक्षो मोहं जगाम।

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

सः पुनर्लब्धसंज्ञः क्रोधोद्भूततनूरुहः सर्वाः स्वाः पुत्रीः उवाच— ‘किमित्थं मलिनाम्बराः? किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः? कथयध्वं ममानघाः।’

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

असुरान् सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान् पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः ॥

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन् ॥

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः ॥

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः ॥

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चन्द्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम् ॥

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

अनादृत्य मम वचनं रोहिण्यां त्वं रतः स्थितः। निर्दोषाः पुत्र्यः शेषाः संत्यज्य, तस्मात् यक्ष्मा ते शरीरं ग्रसिष्यति—न संशयः॥

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

तस्मिन्नेव क्षणे देवि पर्वतपुत्रिके, दक्षाज्ञया प्रेरितो यक्ष्मा तस्य कायं समाविशत्॥

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ दिनेदिने क्षयं जगाम॥

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

एवं दक्षकृतशापेन सोमो गतप्रभोऽभवत्। देवि, रोहिणीसहितो निश्चेष्टो वसुधां पपात॥

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

मुहूर्तेन लब्धसंज्ञः सोमो रोहिणीं प्रति वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

देवि, इदानीं किं कर्तव्यम्? त्वत्पित्रा ह्यहं शापितः। क्षयकुष्ठयुतोऽहं प्रिये, अधुना किं करोमि?

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

एवमुक्ता रोहिणी बाष्पव्याकुललोचना। दक्षशापहतं सोमं दृष्ट्वा वचनमब्रवीत्॥

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

येन ते शापो दत्तः तमेव शरणं व्रज। स शापाभिभूतस्य ते नूनं श्रेयः विधास्यति॥

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

तत्प्रसादात् त्वं शुभां पूर्वोचितां प्रभां लप्स्यसे।

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा दक्षसमीपतो गतः। चन्द्रः विनयाद् बाष्पव्याकुललोचनः प्रोवाच॥

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

त्वया क्रोधसमाविष्टेन कारणेऽकारणे वा मयि शापो निपातितः। अधुना मय्यनुकम्पां कृत्वा शापमोक्षकार्यं साधय॥

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

विदितं तु महाभाग येन कर्मणा अहं शप्तः। दक्ष, दीनस्य मम याचतः अनुग्रहं कुरु॥

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

एवं विलपमानस्य सोमस्य महात्मनः। अनुग्रहे मतिं कृत्वा दक्ष इदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

दक्ष उवाच। मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः। यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः॥

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च। पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवन्ति हि तानि वै॥

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

असुराः सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेऽपि न शक्ता त्रातुं त्वां वर्जयित्वा महेश्वरम् ॥

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्यति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकरम् ॥

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम् ॥

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

भगवन् यदि तुष्टोऽसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः ॥

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

हे दक्ष, कस्मिन् स्थाने मया स महेश्वरो द्रष्टव्यः? यानि तानि स्थानानि चरिष्यामि; तानि मे वदस्व।

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

दक्ष उवाच—हे सोम, प्रयत्नेन शृणु; श्रुत्वा चावधारय। वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ।

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

कृतस्मरस्यापरतः धन्वंतरशतत्रये, महाप्रभावं स्वयंभूतं लिङ्गं तत्र व्यवस्थितम्।

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

सूर्यबिम्बसमप्रख्यं सर्पमेखलमण्डितम्। कुक्कुटाण्डकमानं तद् भूमिमध्ये व्यवस्थितम्।

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

तद् लिङ्गं स्पर्शलिङ्गं विद्धि; तद्भक्त्या त्वं ज्ञास्यसे। तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः।

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

देवदेवेशं प्रशंस्य स्वात्मानं निर्मलं कुरु । यस्य शीघ्रवरदानेन त्वमुत्तमरूपं प्राप्स्यसि ॥

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

गच्छ त्वं तपसोग्रेण सुरेश्वरमाराधय ।

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनान्तरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु ॥