Adhyaya 203

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् । रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्

ईश्वर उवाच—ततो महादेवि रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगं मंकीश्वरमहालयं गच्छेत्।

Verse 2

अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् । लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा

अर्कस्थलात् याम्ये, कृतस्मरात् पूर्वतः, मंकिना पुरा स्थापितं महाप्रभावं लिङ्गं विद्यते।

Verse 3

तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्

तं सम्यग् दृष्ट्वा मानवोऽश्वमेधफलं लभेत्।

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्

देव्युवाच—कोऽसौ मङ्किर्महादेव? कथं लिङ्गं प्रतिष्ठितम्? किं च तस्य लिङ्गस्य प्रभावः? एतन्मे विस्तरेण वद।

Verse 5

ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्

ईश्वर उवाच—पूर्वं मङ्किर्नाम द्विजोत्तमः कुब्जकायोऽभवत्। स प्रभासक्षेत्रमासाद्य महत्तमं तपस्तेपे।

Verse 6

प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः । न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः

स महादेवं प्रतिष्ठाप्य शिवभक्तिपरायणः। बहुवर्षगणैः पूजितोऽपि तस्य हरः न तुतोष।

Verse 7

तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः । तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः

एवं तप्यमानस्य तस्य सिद्धिरनेकशः प्राप्ता। तत्र महादेवं समाराध्य बहवः स्वर्गलोकमितो गताः।

Verse 8

ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने । कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः

ततो वरानने तत्र मङ्केर्दुःखं समभवत्—‘कस्मान्मे भगवाञ् महेश्वरो न तुष्टिं गच्छति?’ इति।

Verse 9

ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् । एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः

ततः स तीव्रतरां रतिं चकार, तीव्रं निवर्तनं कृत्वा। एवं वृद्धत्वमापन्नोऽपि स जपध्यानपरायण एवाभवत्॥

Verse 10

तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ । परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते

तस्य तपसा तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ। ‘परितुष्टोऽस्मि ते मंके; ब्रूहि, किं करवाणि ते’॥

Verse 11

मंकिरुवाच । किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् । किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो

मंकिरुवाच— ‘किं वरेण सुरश्रेष्ठ, मम वृद्धस्य सांप्रतम्? किञ्चिन्मे परमं दुःखं, स्थितस्यात्र परं प्रभो’॥

Verse 12

शिव उवाच । शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् । व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते

शिव उवाच— ‘शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम्। व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते’॥

Verse 13

ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः । वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्

ते नानावर्णानि पुष्पाणि सर्वशः समानीय, वृक्षाणामतिगन्धीनि। तथापि तेषां हर्षस्य न तदेव कारणम्॥

Verse 14

त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्

त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान् ॥

Verse 15

एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्

एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम् ॥

Verse 16

लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः

लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः ॥

Verse 17

त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्

त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम् ॥

Verse 18

बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्

बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत् ॥

Verse 19

चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम । पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः । एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्

चम्पकाशोककह्लारकरवीरादिभिः सुमनोभिः, द्विजशार्दूल, मम पूजेष्टैः तथा अन्यैर्बहुगन्धिभिः पुष्पैश्च नित्यं पूजितोऽहं शीघ्रमेव तुष्टिं प्रयामि।

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति

ब्राह्मण उवाच—यदि मे देव तुष्टोऽसि, यदि च मम वरो देयः; इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति (लिङ्गम्)…

Verse 21

लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् । अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये । तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर

लिङ्गमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात्। अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये, तेषां सान्निध्यमत्रास्तु तव प्रसादात्, शंकर।

Verse 22

भगवानुवाच । सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिंगे विधास्यति । तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम

भगवानुवाच—सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिङ्गे विधास्यति, तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति, द्विजोत्तम।

Verse 23

वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति । अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति

वृक्षाणामत्र सान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति। अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति।

Verse 24

यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्

यतो हि सर्वनागानां सान्निध्यं अत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल ममान्तिकं प्रयास्यसि ॥

Verse 25

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः

एवमुक्त्वा तु भगवान् तत्रैवान्तरधीयत । मङ्किस्तु देहमुत्सृज्य शिवलोकं ततो गतः ॥

Verse 26

इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः

इत्येवं कथितं देवि मङ्कीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्श्रद्धासमन्वितैः ॥

Verse 203

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मङ्कीश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥