Adhyaya 198
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 198

Adhyaya 198

ईश्वरः महादेवीं प्रति संवादे महाप्रभासं नाम परमं क्षेत्रं निर्दिशति। तत् जलप्रभासस्य दक्षिणे स्थितं यममार्गनिरोधकं, रक्षकं मोक्षप्रदं च कथ्यते। तत्र त्रेतायुगसमये दिव्यतेजोमयं स्पार्शलिङ्गं स्मर्यते—यस्य स्पर्शमात्रेण विमुक्तिः सिध्यति। अनन्तरं भयाकुलः इन्द्रः आगत्य वज्रसदृशेनावरणेन लिङ्गं निरोद्धुं प्रयतते; ततोऽनियन्त्र्यं उष्मा/तेजः प्रादुरभवत्, ज्वालाग्रलिङ्गरूपेण महद्विस्तीर्णं धूमाग्निभिः त्रैलोक्यं क्षोभयत्। देवाः वेदविदो ऋषयश्च शशिशेखरं शिवं स्तुत्वा प्रार्थयन्ति—एतत् स्वदाहकं तेजो निगृह्यतां, मा सृष्टिः प्रलयमापद्यताम्। तत् तेजः पञ्चधा विभज्य भूमिं भित्त्वा पञ्चप्रभासरूपेण प्रादुर्भूतम्; निर्गमनमार्गे शिलाद्वारं स्थाप्य छिद्रं पिधाय धूमः शान्तोऽभवत्, लोकाः स्थिरतां ययुः, तेजश्च तत्रैव न्यवसत्। शिवप्रेरणया देवाः तत्र लिङ्गं प्रतिष्ठापयन्ति; स स्थानः महाप्रभास इति विख्यातः। अन्ते फलश्रुतिः—विविधपुष्पैः भक्त्या पूजनात् अक्षयं परमं पदं लभ्यते; दर्शनमात्रेण पापविनाशः कामसिद्धिश्च भवति। दाने च—शुद्धाचाराय ब्राह्मणाय सुवर्णदानं, द्विजाय विधिवत् गोदानं च—जन्मफलप्रदं, राजसूयाश्वमेधयागसमं पुण्यं जनयति।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि महाप्रभासमुत्तमम् । जलप्रभासतो याम्ये यममार्गविघातकम्

ईश्वर उवाच—ततो गच्छेत् महादेवि महाप्रभासमुत्तमम्; जलप्रभासतः याम्ये यममार्गविघातकम्।

Verse 2

शृणु तस्यैव माहात्म्यं यथा जातं धरातले

शृणु तस्यैव तीर्थस्य माहात्म्यं धरातले यथा जातं तथा वक्ष्ये।

Verse 3

पूर्वं त्रेतायुगे देवि स्पर्शलिंगं तु तत्स्मृतम् । दिव्यं तेजोमयं नृणां स्पर्शनान्मुक्तिदायकम्

पूर्वं त्रेतायुगे देवि स्पर्शलिङ्गमिति स्मृतम्। दिव्यं तेजोमयं लिङ्गं स्पर्शनान्मुक्तिदायकम्॥

Verse 4

अथ काले च कस्मिंश्चिद्वज्रिणाच्छादितं प्रिये । इन्द्रेणागत्य वसुधां भयाक्रांतेन सुन्दरि

अथ काले च कस्मिंश्चिद्वज्रिणाच्छादितं प्रिये। इन्द्रेणागत्य वसुधां भयाक्रान्तेन सुन्दरि॥

Verse 5

उष्मा तदुद्भवो देवि निर्गच्छन्नवरोधितः । दशकोटिप्रविस्तीर्णं ज्वालाग्रं लिंगरूपधृक्

उष्मा तदुद्भवो देवि निर्गच्छन्नवरोधितः। दशकोटिप्रविस्तीर्णं ज्वालाग्रं लिङ्गरूपधृक्॥

Verse 6

प्रभासक्षेत्रमास्थाय भित्त्वाऽविर्भावमास्थितम् । वज्रेण रुंधिते देवि भित्त्वा चैव वसुंधराम्

प्रभासक्षेत्रमास्थाय भित्त्वाऽविर्भावमास्थितम्। वज्रेण रुंधिते देवि भित्त्वा चैव वसुंधराम्॥

Verse 7

धूमसंघैः समेतं तु व्यापयामास तज्जगत् । ततस्त्रैलोक्यमखिलं ज्वालाभिर्व्याकुलीकृतम्

धूमसमूहैः समन्वितं तत्तेजो जगदिदं व्याप्य तस्थौ । ततः समस्तं त्रैलोक्यं ज्वालाभिर्व्याकुलीकृतम् ॥

Verse 8

ततः सुरगणाः सर्व ऋषयो वेदपारगाः । अस्तुवन्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः शशिशेखरम्

ततः सर्वे सुरगणा ऋषयश्च वेदपारगाः । वेदोक्तैर्विविधैः सूक्तैः शशिशेखरमस्तुवन् ॥

Verse 9

संहरस्व सुरश्रेष्ठ तेजः स्वदहनात्मकम् त्रै । लोक्यं व्याकुलीभूतमेवं सर्वं चराचरम् । न यावत्प्रलयं याति तावद्रक्ष सुरेश्वर

संहरस्व सुरश्रेष्ठ स्वतेजः स्वदहनात्मकम् । व्याकुलं त्रैलोक्यमिदं सर्वं चराचरं प्रभो ॥ न यावत्प्रलयं याति तावद्रक्ष सुरेश्वर ॥

Verse 10

ईश्वर उवाच । एवमाभाषमाणेषु त्रिदिवेषु सुरेश्वरि । तत्तेजः पञ्चधाविष्टं व्याप्याशेषं जगत्त्रयम्

ईश्वर उवाच । एवमाभाषमाणेषु त्रिदिवेषु सुरेश्वरि । तत्तेजः पञ्चधा जातं व्याप्याशेषं जगत्त्रयम् ॥

Verse 11

पञ्चप्रभासरूपेण भित्त्वा तत्र वसुन्धराम् । येन मार्गेण निष्क्रान्तं तन्मार्गे च महन्महः

पञ्चप्रभासरूपेण भित्त्वा तत्र वसुन्धराम् । येन मार्गेण निष्क्रान्तं तन्मार्गे च महन्महः ॥

Verse 12

तत्र तैः स्थापितं द्वारं सुप्रदेशेऽश्मजं प्रिये । पिहितेऽथ च रंध्रेऽस्मिन्धूमो नाशमुपेयिवान्

तत्र तैः सुप्रदेशेऽश्मनिर्मितं द्वारं स्थापितं, प्रिये। अथास्मिन् रन्ध्रे पिहिते धूमो नाशमुपेयिवान्॥

Verse 13

स्वस्थाश्चैवाभवंल्लोकास्तेजस्तत्रैव संस्थितम् । एवं मया प्रेरितास्ते लिंगं तत्र समादधुः

स्वस्थाश्चैवाभवँल्लोकास्तेजस्तत्रैव संस्थितम्। एवं मया प्रेरितास्ते लिङ्गं तत्र समादधुः॥

Verse 14

तन्महस्तत्र देवेशि विश्राममकरोत्तदा । ततो महाप्रभासेति कीर्त्यते देवदानवैः

तन्महस्तत्र देवेशि विश्राममकरोत्तदा। ततो महाप्रभासेति कीर्त्यते देवदानवैः॥

Verse 15

यस्तं पूजयते भक्त्या लिंगं पुष्पैः पृथग्विधैः । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

यस्तं पूजयते भक्त्या लिङ्गं पुष्पैः पृथग्विधैः। स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्॥

Verse 16

दृष्टेन तेन देवेशि मुच्यते पातकैर्नरः । लभते वाञ्छितान्कामान्मनसा चेप्सितान्प्रिये

दृष्टेन तेन देवेशि मुच्यते पातकैर्नरः। लभते वाञ्छितान्कामान्मनसा चेप्सितान्प्रिये॥

Verse 17

हिरण्यं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे शंसितव्रते । गोदानं विधिवत्तत्र देयं चैव द्विजन्मने

तत्र शंसितव्रतपरायणाय ब्राह्मणाय हिरण्यं दातव्यं; तथा विधिवद् गोदानं कृत्वा द्विजन्मने दातव्यं च।

Verse 18

एवं कृत्वा महादेवि लभते जन्मनः फलम् । राजसूयाश्वमेधानां प्राप्नुयात्फलमूर्जितम्

एवं कृत्वा महादेवि जननस्य फलमवाप्नोति; राजसूयाश्वमेधयोः समं ऊर्जितं पुण्यफलम् प्राप्नुयात्।

Verse 198

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पञ्चमप्रभासक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टानवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘पञ्चमप्रभासक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्’ नामाष्टानवत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।