
ईश्वरः देवीं प्रति प्राह—त्रिसङ्गमसमीपे पापनाशनं परमं तीर्थं मंकीश्वरं नाम विद्यते। तत्र मंकीनाम महर्षिः, तपस्विनां श्रेष्ठः, प्रभासं शङ्करस्य प्रियं महाक्षेत्रं ज्ञात्वा मूलकन्दफलाहारः सुदीर्घं घोरं तपः चकार। दीर्घकालेन स महादेवं लिङ्गरूपेण प्रतिष्ठाप्य आराधयामास। तेन तुष्टः महादेवः वरं ददौ; मुनिः याचते—मम नाम्ना अङ्कितं लिङ्गरूपेण अत्र बहुकालं स्थातुम्। शिवः तथास्त्विति स्वीकृत्य तत्रैव निगूढोऽभवत्, ततो लिङ्गं “मंकीश्वर” इति प्रसिद्धम्। माघमासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां वा पञ्चोपचारैः पूजनं कृतं इष्टफलप्रदम्। पूर्णयात्राफलार्थिनां च तत्र गोदानं कर्तव्यमिति विधिः।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वरमनुत्तमम् । त्रिसंगमसमीपस्थं सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर उवाच—ततो महादेवि, त्रिसंगमसमीपस्थं सर्वपातकनाशनं मंकीश्वरमनुत्तमं गच्छेत्।
Verse 2
मंकीनाम ऋषिः पूर्वमासीत्स तपतां वरः । स च ज्ञात्वा महाक्षेत्रं प्रभासं शंकरप्रियम्
पूर्वं मंकीनाम ऋषिरासीत्तपतां वरः; स च प्रभासं महाक्षेत्रं शंकरप्रियं ज्ञात्वा।
Verse 3
अतपद्वै तपो घोरं कन्दमूलफलाशनः । वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्
कन्दमूलफलाहारः स घोरं तपोऽतपत्; साग्रं वर्षाणामयुतं महेश्वरं प्रतिष्ठाप्य।
Verse 4
ततस्तुष्टो महादेवो ददौ प्रीतो वरं तदा । स वव्रे यदि तुष्टोऽसि अस्मिन्स्थाने स्थितो भव
ततः तुष्टः महादेवः प्रीत्या तदा वरं ददौ। स च वव्रे—यदि तुष्टोऽसि, अस्मिन्स्थाने स्थितो भव॥
Verse 5
मन्नामांकितलिंगस्तु वस कल्पायुतायुतम् । एवमस्त्वित्यथेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत
मन्नामाङ्कितलिङ्गस्तु वस कल्पायुतायुतम्। एवमस्त्विति तं प्रोच्य तत्रैवान्तरधीयत॥
Verse 6
तदाप्रभृति तल्लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम् । माघे मासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामथापि वा
तदाप्रभृति तल्लिङ्गं मंकीश्वरमिति श्रुतम्। माघे मासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामथापि वा॥
Verse 7
पूज्याः पंचोपचारेण प्राप्नुयादीप्सितं फलम् । गोदानं तत्र वै देयं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
पूज्याः पञ्चोपचारेण प्राप्नुयादीप्सितं फलम्। गोदानं तत्र वै देयं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः॥
Verse 184
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥