Adhyaya 18
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 18

Adhyaya 18

अष्टादशोऽध्यायः सूतप्रवृत्तां कथां प्रवर्तयति। प्रभासक्षेत्रमहात्म्यस्य विस्तरेण श्रवणानन्तरं देवी शङ्करदेशितेनोपदेशेन स्वस्य मोक्षोपयोगिनीं ज्ञानपरिणतिं निवेदयति—भ्रमसंशयस्य निवृत्तिः, मनसः प्रभासे स्थैर्यम्, तपसः फलसिद्धिश्च। ततः सा शिरसि स्थितस्य शशिनः—चन्द्रस्य—उत्पत्तिकालं कारणं च पृच्छति। ईश्वरः वराहकल्पे आद्यसृष्टिकालेषु स्थितां कथां कालगणनया सह निरूपयति। क्षीरोदमनथने चतुर्दशरत्नान्युदभवन्; तेषु चन्द्रः प्रभामयः तेजोमयश्चोत्पन्न इति कथ्यते। शिवः स्वयमेव तं शशिनं धारयतीति वदन् विषपानप्रसङ्गं च स्मारयति, मोक्षलक्षणं प्रतीकत्वं च तस्य भूषणस्य दर्शयति। अन्ते प्रभासे स्वयम्भूलिङ्गरूपेण तस्य नित्यस्थितिः, सर्वसिद्धिप्रदत्वं, कल्पपर्यन्तस्थैर्यं च प्रतिपाद्यते।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवी शंकरेण यशस्विनी । पुनः पप्रच्छ विप्रेंद्राः क्षेत्रमाहात्म्यविस्तरम्

सूत उवाच—इति शङ्करेण तदा यशस्विनी देवी प्रोक्ता; सा पुनर्विप्रेन्द्राः क्षेत्रमाहात्म्यस्य विस्तरं पप्रच्छ।

Verse 2

देव्युवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे जातं त्वत्प्रसादेन शंकर

देव्युवाच—अद्य मे जन्म सफलं, सफलं च तपः प्रभो। अद्य त्वत्प्रसादेन शङ्कर देवत्वं मे जातम्।

Verse 3

अद्याहं कृतकल्याणी ज्ञानदृष्टिः कृतात्वया । अद्य मे भूषितौ कर्णौ क्षेत्र माहात्म्यभूषणौ

अद्याहं कृतकल्याणी, त्वया ज्ञानदृशा कृता। अद्य मे कर्णौ भूषितौ, क्षेत्रमाहात्म्यभूषणैः।

Verse 4

अद्य मे तेजसः पिंडो जातो ज्ञानं हृदि स्थितम् । अद्य मे कुलशीलं च अद्य मे रूपलक्षणम्

अद्य मे तेजसः पिण्डो जातः, ज्ञानं हृदि प्रतिष्ठितम्। अद्य मे कुलशीलं च, अद्य मे रूपलक्षणं परिपूर्णम्॥

Verse 5

अद्य मे भ्रांतिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसंभवा । प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे मानिनां वर

अद्य मे भ्रान्तिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसमुद्भवा। प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे, मानिनां वर॥

Verse 6

आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः । वह्निना वेष्टिता साहमेकपादेन संस्थिता

आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः। वह्निना वेष्टिता साहम् एकपादेन संस्थिता॥

Verse 7

तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यमद्य मे प्रकटीकृतम्

तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल। प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यम् अद्य मे प्रकटीकृतम्॥

Verse 8

पुनः पृच्छामि देवेश याथातथ्यं वद प्रभो

पुनः पृच्छामि देवेश, याथातथ्यं वद प्रभो॥

Verse 9

अद्यापि संशयो नाथ तीर्थमाहात्म्यसंभवः । अन्यत्कौतूहलं देव कथयस्व महेश्वर

अद्यापि नाथ, तीर्थमाहात्म्यप्रसङ्गात् मम संशयो न निवर्तते। अपरं च कौतूहलं देव—तत् मे कथय, हे महेश्वर।

Verse 10

अयं यो वर्त्तते देव चंद्रस्ते शिरसि स्थितः । कस्यायं कथमुत्पन्नः कस्मिन्काले वद प्रभो

देव, अयं चन्द्रः यः तव शिरसि विराजते—कस्यायं? कथं चोत्पन्नः? कस्मिन् काले जातः? वद मे, प्रभो।

Verse 11

ईश्वर उवाच । अस्मिन्काले महादेवि वाराह इति विश्रुते । परार्द्धे तु द्वितीयेऽस्मिन्वर्तमाने तु वेधसः

ईश्वर उवाच—महादेवि, अस्मिन् काले ‘वाराह’ इति विश्रुते, वेधसः परार्धस्य द्वितीयेऽस्मिन् वर्तमाने।

Verse 12

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

द्वितीयमासस्यादौ प्रतिपत् प्रकीर्तिता; तस्यां प्रिये, आदौ वाराहेण धरा समुद्धृता। तेन धरातले ‘वाराहकल्प’ इति नामाभवत्।

Verse 13

तस्मिन्कल्पे महादेवि गते संध्यांशके प्रिये । प्रथमस्य मनोश्चादौ देवि स्वायंभुवस्य हि

तस्मिन् कल्पे महादेवि, संध्यांशके गते प्रिये, स्वायम्भुवस्य देवि प्रथमस्य मनोः आदौ।

Verse 14

क्षीरोदे मथ्यमाने तु दैवतैर्दानवैरपि । रत्नानि जज्ञिरे तत्र चतुर्द्दशमितानि वै

क्षीरोदे मथ्यमाने तु देवैर्दानवैरपि सह । तत्र वै चतुर्दश रत्नानि समुत्पेदिरे शुभानि ॥

Verse 15

तेषां मध्ये महातेजाश्चंद्रमास्तत्त्वसंभव । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये

तेषां मध्ये महातेजाः चन्द्रमास्तत्त्वसम्भवः । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये ॥

Verse 16

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चन्द्रः कृतः पुरा ॥

Verse 17

शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिंगमूर्त्तिमान्

शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिङ्गमूर्तिमान् ॥

Verse 18

सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि

सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि ॥