
अष्टादशोऽध्यायः सूतप्रवृत्तां कथां प्रवर्तयति। प्रभासक्षेत्रमहात्म्यस्य विस्तरेण श्रवणानन्तरं देवी शङ्करदेशितेनोपदेशेन स्वस्य मोक्षोपयोगिनीं ज्ञानपरिणतिं निवेदयति—भ्रमसंशयस्य निवृत्तिः, मनसः प्रभासे स्थैर्यम्, तपसः फलसिद्धिश्च। ततः सा शिरसि स्थितस्य शशिनः—चन्द्रस्य—उत्पत्तिकालं कारणं च पृच्छति। ईश्वरः वराहकल्पे आद्यसृष्टिकालेषु स्थितां कथां कालगणनया सह निरूपयति। क्षीरोदमनथने चतुर्दशरत्नान्युदभवन्; तेषु चन्द्रः प्रभामयः तेजोमयश्चोत्पन्न इति कथ्यते। शिवः स्वयमेव तं शशिनं धारयतीति वदन् विषपानप्रसङ्गं च स्मारयति, मोक्षलक्षणं प्रतीकत्वं च तस्य भूषणस्य दर्शयति। अन्ते प्रभासे स्वयम्भूलिङ्गरूपेण तस्य नित्यस्थितिः, सर्वसिद्धिप्रदत्वं, कल्पपर्यन्तस्थैर्यं च प्रतिपाद्यते।
Verse 1
सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवी शंकरेण यशस्विनी । पुनः पप्रच्छ विप्रेंद्राः क्षेत्रमाहात्म्यविस्तरम्
सूत उवाच—इति शङ्करेण तदा यशस्विनी देवी प्रोक्ता; सा पुनर्विप्रेन्द्राः क्षेत्रमाहात्म्यस्य विस्तरं पप्रच्छ।
Verse 2
देव्युवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे जातं त्वत्प्रसादेन शंकर
देव्युवाच—अद्य मे जन्म सफलं, सफलं च तपः प्रभो। अद्य त्वत्प्रसादेन शङ्कर देवत्वं मे जातम्।
Verse 3
अद्याहं कृतकल्याणी ज्ञानदृष्टिः कृतात्वया । अद्य मे भूषितौ कर्णौ क्षेत्र माहात्म्यभूषणौ
अद्याहं कृतकल्याणी, त्वया ज्ञानदृशा कृता। अद्य मे कर्णौ भूषितौ, क्षेत्रमाहात्म्यभूषणैः।
Verse 4
अद्य मे तेजसः पिंडो जातो ज्ञानं हृदि स्थितम् । अद्य मे कुलशीलं च अद्य मे रूपलक्षणम्
अद्य मे तेजसः पिण्डो जातः, ज्ञानं हृदि प्रतिष्ठितम्। अद्य मे कुलशीलं च, अद्य मे रूपलक्षणं परिपूर्णम्॥
Verse 5
अद्य मे भ्रांतिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसंभवा । प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे मानिनां वर
अद्य मे भ्रान्तिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसमुद्भवा। प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे, मानिनां वर॥
Verse 6
आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः । वह्निना वेष्टिता साहमेकपादेन संस्थिता
आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः। वह्निना वेष्टिता साहम् एकपादेन संस्थिता॥
Verse 7
तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यमद्य मे प्रकटीकृतम्
तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल। प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यम् अद्य मे प्रकटीकृतम्॥
Verse 8
पुनः पृच्छामि देवेश याथातथ्यं वद प्रभो
पुनः पृच्छामि देवेश, याथातथ्यं वद प्रभो॥
Verse 9
अद्यापि संशयो नाथ तीर्थमाहात्म्यसंभवः । अन्यत्कौतूहलं देव कथयस्व महेश्वर
अद्यापि नाथ, तीर्थमाहात्म्यप्रसङ्गात् मम संशयो न निवर्तते। अपरं च कौतूहलं देव—तत् मे कथय, हे महेश्वर।
Verse 10
अयं यो वर्त्तते देव चंद्रस्ते शिरसि स्थितः । कस्यायं कथमुत्पन्नः कस्मिन्काले वद प्रभो
देव, अयं चन्द्रः यः तव शिरसि विराजते—कस्यायं? कथं चोत्पन्नः? कस्मिन् काले जातः? वद मे, प्रभो।
Verse 11
ईश्वर उवाच । अस्मिन्काले महादेवि वाराह इति विश्रुते । परार्द्धे तु द्वितीयेऽस्मिन्वर्तमाने तु वेधसः
ईश्वर उवाच—महादेवि, अस्मिन् काले ‘वाराह’ इति विश्रुते, वेधसः परार्धस्य द्वितीयेऽस्मिन् वर्तमाने।
Verse 12
द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले
द्वितीयमासस्यादौ प्रतिपत् प्रकीर्तिता; तस्यां प्रिये, आदौ वाराहेण धरा समुद्धृता। तेन धरातले ‘वाराहकल्प’ इति नामाभवत्।
Verse 13
तस्मिन्कल्पे महादेवि गते संध्यांशके प्रिये । प्रथमस्य मनोश्चादौ देवि स्वायंभुवस्य हि
तस्मिन् कल्पे महादेवि, संध्यांशके गते प्रिये, स्वायम्भुवस्य देवि प्रथमस्य मनोः आदौ।
Verse 14
क्षीरोदे मथ्यमाने तु दैवतैर्दानवैरपि । रत्नानि जज्ञिरे तत्र चतुर्द्दशमितानि वै
क्षीरोदे मथ्यमाने तु देवैर्दानवैरपि सह । तत्र वै चतुर्दश रत्नानि समुत्पेदिरे शुभानि ॥
Verse 15
तेषां मध्ये महातेजाश्चंद्रमास्तत्त्वसंभव । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये
तेषां मध्ये महातेजाः चन्द्रमास्तत्त्वसम्भवः । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये ॥
Verse 16
विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा
विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चन्द्रः कृतः पुरा ॥
Verse 17
शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिंगमूर्त्तिमान्
शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिङ्गमूर्तिमान् ॥
Verse 18
सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि
सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि ॥