Adhyaya 172

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्

ईश्वर उवाच—ततो, महादेवि, तद्भरतेश्वरं नाम लिङ्गं गच्छेत्; तस्मादुत्तरकोणे नातिदूरं व्यवस्थितम्।

Verse 2

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

भरतो नाम राजाऽभूद् आग्नीध्रः क्षितौ प्रथितः। यस्य नाम्ना जगति ख्यातं भारतवर्षमिति गीयते॥

Verse 3

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

स च पार्वति प्रियेऽस्मिन् क्षेत्रे घोरं तपश्चकार। महेश्वरं प्रतिष्ठाप्य दिव्यं वर्षसहस्रं तपोऽचरৎ॥

Verse 4

पुत्रकामो नरश्रेष्ठः पूजयामास शंकरम् । ततस्तुष्टः स भगवान्वरं दातुं समुत्सुकः

पुत्रकामो नरश्रेष्ठः शंकरं समपूजयत्। ततस्तुष्टो भगवान् वरं दातुं समुत्सुकः॥

Verse 5

अष्टौ पुत्रान्ददौ तस्मै कन्यां चैकां यशस्विनीम् । स तु प्राप्याभिलषितं कृतकृत्यो नराधिपः

अष्टौ पुत्रान् ददौ तस्मै कन्यां चैकाṃ यशस्विनीम्। स प्राप्याभिलषितं कृतकृत्योऽभवन् नृपः॥

Verse 6

भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः प्रददौ पृथक् । तेषां नामांकितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे

भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः पृथक् प्रददौ। तेषां नामाङ्कितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे॥

Verse 7

इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ चारुणः

ते द्वीपाः—इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च, ताम्रवर्णो गभस्तिमान्; नागद्वीपस्तथा सौम्यः, गान्धर्वश्चारुणस्तथा।

Verse 8

अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्या संज्ञितः प्रिये । अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताश्च तथापरे

अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्याख्यः प्रिये स्मृतः। अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताः शेषतस्तथा॥

Verse 9

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः सागरस्य मध्ये स्थिताः। तेषां तु सांप्रतमेकः कुमार्याख्य एवावशिष्यते॥

Verse 10

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम्। योजनानां सहस्रं तु विस्तीर्णं परिकीर्तितम्॥

Verse 11

योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् । तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः

योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम्। तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः॥

Verse 12

षट्पञ्चाशदश्वमेधान्गंगामनु चकार यः । यस्त्रिंशद्यमुनाप्रान्ते भरतो लोकपूजितः

यो गङ्गातटे षट्पञ्चाशदश्वमेधान् अनुष्ठितवान्, यमुना-तीरे च त्रिंशद् यज्ञान् कृतवान्—स लोकपूजितो भरतः।

Verse 13

स चेश्वरप्रसादेन मोदते दिवि देववत्

स च ईश्वरप्रसादेन दिवि देववत् प्रमोदते।

Verse 14

यस्तत्प्रतिष्ठितं लिंगं भारतं पूजयिष्यति । स सर्वयज्ञदानानां फलं प्रापयिता धुवम्

यः तत् प्रतिष्ठितं लिङ्गं ‘भारतेश्वरम्’ पूजयिष्यति, स सर्वयज्ञदानानां फलं ध्रुवं प्राप्नुयात्।

Verse 15

कार्त्तिक्यां कृत्तिका योगे यस्तं पश्यति मानवः । न स पश्यति स्वप्नेपि नरकं घोरदारुणम्

कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे यस्तं पश्यति मानवः, स स्वप्नेऽपि घोरदारुणं नरकं न पश्यति।

Verse 172

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।