Adhyaya 165

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सावित्रीं लोकमातरम् । महा पापप्रशमनीं सोमेशादीशदिक्स्थिताम्

ईश्वर उवाच—ततः महादेवि, लोकमातरं सावित्रीं गच्छेत्; महापापप्रशमनीं, सोमेशादिदिक्स्थिताम्॥

Verse 2

संयतात्मा नरः पश्येत्तत्र तां नियतात्मवान्

तत्र तां संयतात्मा नरः, नियतात्मवान्, पश्येत्॥

Verse 3

ब्रह्मणा यष्टुकामेन सावित्री सहधर्मिणी । कृता तां बलतो ज्ञात्वा गायत्रीं कोपमाविशत्

ब्रह्मा यष्टुकामः सन् सावित्रीं सहधर्मिणीं कृत्वा, तद् बलात्कृतं ज्ञात्वा गायत्री क्रोधमापेदे।

Verse 4

ततः संत्यज्य सा देवी ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । सपत्नीरोषसन्तप्ता प्रभासं क्षेत्रमाश्रिता

ततः सा देवी कमलोद्भवं ब्रह्माणं संत्यज्य, सपत्नीरोषसन्तप्ता प्रभासक्षेत्रमाश्रिता।

Verse 5

तपः करोति विपुलं देवैरपि सुदुःसहम् । तत्र स्थले स्थिता देवी साऽद्यापि प्रियदर्शना

सा तत्र विपुलं तपः करोति, यद्देवैरपि सुदुःसहम्; तस्मिन् स्थले स्थिता देवी साऽद्यापि प्रियदर्शना।

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं सा परित्यक्ता सावित्री ब्रह्मणा पुरा । गायत्री च कथं प्राप्ता केन चास्य निवेदिता

श्रीदेव्युवाच—किमर्थं सा सावित्री ब्रह्मणा पुरा परित्यक्ता? गायत्री च कथं प्राप्ता, केन चास्य निवेदिता?

Verse 7

कीदृशीं तां च गायत्रीं लब्धवान्पद्मसंभवः । यस्तां पत्नीं समुत्सृज्य तस्यामेव मनो दधौ

कीदृशीं तां गायत्रीं पद्मसंभवो लब्धवान्—यः पत्नीं समुत्सृज्य तस्यामेव मनो दधौ?

Verse 8

कस्य सा दुहिता देव किमर्थं च विवाहिता । एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

देव, सा कस्य दुहिता? किमर्थं च विवाहिता? एतत्सर्वं मम कौतुकं; यथावद् यथाभूतं च वक्तुमर्हसि।

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावित्र्याश्चरितं महत् । यथा सा ब्रह्मणा त्यक्ता गायत्री च विवाहिता

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि सावित्र्याश्चरितं महत्; यथा सा ब्रह्मणा त्यक्ता, गायत्री च विवाहिता।

Verse 10

पुरा बुद्धिः समुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । इति वेदा मया प्रोक्ता यज्ञार्थं नात्र संशयः

पुरा ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः बुद्धिः समुत्पन्ना—‘इति वेदा मया प्रोक्ता यज्ञार्थं; नात्र संशयः।’

Verse 11

यज्ञैः संतर्पिता देवा वृष्टिं दास्यंति भूतले । ततश्चौषधयः सर्वा भविष्यंति धरातले

यज्ञैः संतर्पिता देवा भूतले वृष्टिं दास्यन्ति; ततश्चौषधयः सर्वा धरातले भविष्यन्ति।

Verse 12

तस्मात्संजायते शुक्रं शुक्रात्सृष्टिः प्रवर्तते । सृष्ट्यर्थं सर्वलोकानां ततो यज्ञं करोम्यहम्

तस्मात् संजायते शुक्रं, शुक्रात् सृष्टिः प्रवर्तते; सृष्ट्यर्थं सर्वलोकानां ततो यज्ञं करोम्यहम्।

Verse 13

दृष्ट्वा मां यज्ञ आसक्तं ये च विप्रा धरातले । ते यज्ञान्प्रचरिष्यंति शतशोऽथ सहस्रशः

मां यज्ञपरायणं दृष्ट्वा धरातले ये विप्राः सन्ति, ते यज्ञान् शतशः सहस्रशश्च प्रवर्तयिष्यन्ति।

Verse 14

एवं स निश्चयं कृत्वा यज्ञार्थं सुरसुंदरि । तीर्थं निवेशयामास पुष्करं नाम नामतः

एवं यज्ञार्थं निश्चयं कृत्वा, सुरसुन्दरि, स तत्र तीर्थं निवेशयामास—नामतः पुष्करमिति प्रसिद्धम्।

Verse 15

यज्ञवाटो महांस्तत्र आसीत्तस्य महात्मनः । तत्र देवर्षयः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

तत्र तस्य महात्मनः महान् यज्ञवाटः आसीत्; तत्रैव देवर्षयः सर्वे देवा इन्द्रपुरोगमाश्च समागमन्।

Verse 16

समायाता महादेवि यज्ञे पैतामहे तदा । पुण्यास्तेऽपि द्विजश्रेष्ठास्तत्रर्त्विजः प्रजज्ञिरे

तदा महादेवि, पैतामहे यज्ञे ते समायाताः; तत्र पुण्याः द्विजश्रेष्ठाः ऋत्विजोऽपि प्रजज्ञिरे।

Verse 17

सावित्री लोकजननी पत्नी तस्य महात्मनः । गृहकार्ये समासक्ता दीक्षा कालव्यतिक्रमात् । अध्वर्युणा समाहूता सावित्री वाक्यमब्रवीत्

सावित्री लोकजननी तस्य महात्मनः पत्नी गृहकार्ये समासक्ता; दीक्षाकालव्यतिक्रमात् अध्वर्युणा समाहूता, सावित्री वाक्यमब्रवीत्।

Verse 18

सावित्र्युवाच । अद्यापि न कृतो वेषो न गृहे गृहमण्डनम् । लक्ष्मीर्नाद्यापि संप्राप्ता न भवानी न जाह्नवी

सावित्र्युवाच—अद्यापि मे वेषो न कृतः, न च गृहे गृहमण्डनं कृतम्। अद्यापि लक्ष्मीर्न संप्राप्ता, न भवानी, न जाह्नवी च।

Verse 19

न स्वाहा न स्वधा चैव तथा चैवाप्यरुंधती । इन्द्राणी देवपत्न्योऽन्याः कथमेकाकिनी व्रजे

न स्वाहा न स्वधा चैव, तथैवाप्यरुन्धती। इन्द्राणी देवपत्न्योऽन्याः—कथं एकाकिनी व्रजे?

Verse 20

उक्तः पितामहो गत्वा पुलस्त्येन महात्मना । सावित्री देव नायाति प्रसक्ता गृहकर्मणि

उक्तः पितामहो गत्वा पुलस्त्येन महात्मना। ‘सावित्री देव नायाति, प्रसक्ता गृहकर्मणि’ इति।

Verse 21

त्वत्पत्नी किमिदं कर्म फलेन संप्रवर्तते । तच्छ्रुत्वा दीक्षितो वाचं शिखी मुंडी मृगाजिनी

‘त्वत्पत्नी किमिदं कर्म? फलेन किं संप्रवर्तते?’ इति। तच्छ्रुत्वा दीक्षितो वाचं—शिखी मुण्डी मृगाजिनी—प्रत्युवाच।

Verse 22

पत्नीकोपेन संतप्तः प्राह देवं पुरंदरम्

पत्नीकोपेन संतप्तः प्राह देवं पुरन्दरम्।

Verse 23

गच्छ मद्वचनाच्छक्र पत्नीमन्यां कुतश्चन । गृहीत्वा शीघ्रमागच्छ न स्यात्कालात्ययो यथा

गच्छ मद्वचनात् शक्र, पत्नीमन्यां कुतश्चन । गृहीत्वा शीघ्रमागच्छ, न स्यात्कालात्ययो यथा ॥

Verse 24

जगाम बलहा तूर्णं वचनात्परमेष्ठिनः । अपश्यमानः कांचित्स्त्रीं या योग्या हंसवाहने

जगाम बलहा तूर्णं वचनात् परमेष्ठिनः । अपश्यमानः काञ्चित् स्त्रीं या योग्या हंसवाहने ॥

Verse 25

अथ शापाद्बिभीतेन सहस्राक्षेण धीमता । दृष्टा गोपालकन्यैका रूपयौवनशालिनी

अथ शापाद् बिभीतेन सहस्राक्षेण धीमता । दृष्टा गोपालकन्यैका रूपयौवनशालिनी ॥

Verse 26

बिभ्रती तत्र पूर्णं सा कुम्भं कन्येत्यचोदयत् । तां गृहीत्वा ततः शक्रः समायाद्यत्र दीक्षितः । देवदेवश्चतुर्वक्त्रो विष्णुरुद्रसमन्वितः

बिभ्रती तत्र पूर्णं सा कुम्भं कन्येति चोदयत् । तां गृहीत्वा ततः शक्रः समायाद् यत्र दीक्षितः । देवदेवश्चतुर्वक्त्रो विष्णुरुद्रसमन्वितः ॥

Verse 27

संप्रदानं तु कृतवान्कन्याया मधुसूदनः

संप्रदानं तु कृतवान् कन्याया मधुसूदनः ॥

Verse 28

प्रेरितः शंकरेणैव ब्रह्मा देवर्षिभिस्तथा । परिणीयतां ततो दीक्षां तस्याश्चक्रे यथात्मनः

शङ्करेण देवर्षिभिश्च प्रेरितो ब्रह्मा ततोऽस्याः विधिवत् विवाहं कारयामास, तदनन्तरं स्वात्मन इव तस्याः दीक्षां चकार।

Verse 29

ततः प्रवर्तितो यज्ञः सर्वकामसमन्वितः

ततः सर्वकामसमन्वितः यज्ञः प्रवर्तितः, यथोचितफलप्रदः।

Verse 30

अत्रिर्होतार्चिकस्तत्र पुलस्त्योऽध्वर्युरेव च । उद्गाताऽथो मरीचिश्च ब्रह्माहं सुरपुंगवः

अत्रिः तत्र होतृश्च ऋग्वाचकश्चाभवत्; पुलस्त्यः अध्वर्युर्भूत्; मरीचिरुद्गाता; अहं तु सुरपुङ्गवः ब्रह्मा-ऋत्विक्, यज्ञस्याध्यक्षोऽभवम्।

Verse 31

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य निर्मिताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य यज्ञस्य नियुक्ताः; ते वस्त्रैः आभरणैश्च सम्यग्युक्ताः, मुकुटैरङ्गुलीयकैश्च शोभिताः।

Verse 32

भूषिता भूषणोपेता एकैकस्य पृथक्पृथक् । त्रयस्त्रयः पृष्ठतोऽन्ये ते चैवं षोडशर्त्विजः

ते भूषणैर्भूषिताः भूषणोपेताः, एकैकस्य पृथक्पृथग्विभूषणम्; अन्ये तु पृष्ठतः त्रयस्त्रयः स्थिताः—एवं षोडश ऋत्विजः सम्यग्व्यवस्थिताः।

Verse 33

प्रोक्ता भवद्भि र्यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्योऽस्मि सर्वदा । पत्नी ममेयं गायत्री यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्यताम्

भवद्भिरस्मिन्यज्ञे यत् प्रोक्तं तेनाहं नित्यं प्रसादितोऽस्मि। एषा मम पत्नी गायत्री; अस्मिन्यज्ञेऽपि सा प्रसादेन स्वीकृत्यताम्॥

Verse 34

मृदुवस्त्रधरां साक्षात्क्षौमवस्त्रावगुण्ठिताम् । निष्क्रम्य पत्नीशालात ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः

मृदुवस्त्रधरां साक्षात् क्षौमवस्त्रेण चावगुण्ठिताम्। पत्नीशालात् निष्क्रम्य सा ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः सह समाययौ॥

Verse 35

औदुम्बरेण दण्डेन संवृतो मृगचर्मणा । तया सार्धं प्रविष्टश्च ब्रह्मा तं यज्ञमण्डपम्

औदुम्बरदण्डं धृत्वा मृगचर्मणा च संवृतः। तया सह ब्रह्मा तं यज्ञमण्डपं प्रविवेश ह॥

Verse 36

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्ता देवयोषितः । संप्राप्ता यत्र सावित्री यज्ञे तस्मिन्निमंत्रिताः

ईश्वर उवाच—एतस्मिन्नेव काले देवयोषितः समुपागताः। यत्र सावित्री यज्ञे निमन्त्रिता, तस्मिन्नेव यज्ञे ताः संप्राप्ताः॥

Verse 37

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी । आमन्त्रिता सा लक्ष्मीश्च तत्रायाता त्वरान्विता

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी। सा लक्ष्मीर्निमन्त्रिता तत्र त्वरान्विता समाययौ॥

Verse 38

तत्र देवी महाभागा योगनिद्रादिभूषिता । देवी कांतिस्तथा श्रद्धा द्युतिस्तुष्टिस्तथैव च

तत्र देवी महाभागा योगनिद्रादिभूषिता समाययौ; देवी कान्तिः तथा श्रद्धा, द्युतिः तुष्टिश्चैव च।

Verse 39

सती या दक्षतनया उमा या पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुन्दरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायका

या सती दक्षतनया, या शुभा उमा पार्वती; सा देवी त्रैलोक्यसुन्दरी, स्त्रीणां सौभाग्यदायिका।

Verse 40

जया च विजया चैव गौरी चैव महाधना । मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया

जया च विजया चैव, गौरी चैव महाधना; मनोजवा वायुपत्नी, ऋद्धिश्च धनदप्रिया।

Verse 41

देवकन्यास्तथाऽयाता दानव्यो दनुवंशजाः । सप्तर्षीणां तथा पत्न्य ऋषीणां च तथैव च

देवकन्यास्तथाऽयाताः, दानव्यः दनुवंशजाः; सप्तर्षीणां तथा पत्न्यः, ऋषीणां च तथैव च।

Verse 42

प्लवा मित्रा दुहितरो विद्याधरगणास्तथा । पितरो रक्षसां कन्यास्तथाऽन्या लोकमातरः

प्लवा मित्रा दुहितरश्च, विद्याधरगणास्तथा; पितरः, रक्षसां कन्याः, तथाऽन्या लोकमातरः।

Verse 43

वधूभिश्चैव मुख्याभिः सावित्री गन्तुमिच्छति । अदित्याद्यास्तथा देव्यो दक्षकन्याः समागताः

वधूभिः सह मुख्याभिः सावित्री गन्तुमैच्छत् । अदित्याद्याश्च देव्यो दक्षकन्याः समागताः ॥

Verse 44

ताभिः परिवृता सार्धं ब्रह्माणी कमलालया । काश्चिन्मोदकमादाय काश्चित्पूपं वरानने

ताभिः परिवृता सार्धं ब्रह्माणी कमलालया । काश्चिन्मोदकमानाय काश्चित्पूपं वरानने ॥

Verse 45

फलानि तु समादाय प्रयाता ब्रह्मणोऽन्तिकम् । आढकीश्चैव निष्पावान्राजमाषांस्तथाऽपराः

फलानि तु समादाय प्रयाताः ब्रह्मणोऽन्तिकम् । आढकीश्चैव निष्पावान् राजमाषांश्च चापराः ॥

Verse 46

दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभने । करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा करमर्दकान्

दाडिमानि विचित्राणि मातुलिङ्गानि शोभने । करीराणि तथान्याः करमर्दकगृहीताः ॥

Verse 47

कौसुंभं जीरकं चैव खर्जूरं चापरास्तथा । उततीश्चापरा गृह्य नालिकेराणि चापराः

कौसुम्भं जीरकं चैव खर्जूरं चापरास्तथा । उततीश्चापरा गृह्य नालिकेराणि चापराः ॥

Verse 48

द्राक्षया पूरितं चाम्रं शृङ्गाराय यथा पुरा । कर्बुराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च

द्राक्षाभिः पूरितं चाम्रं यथा पुरा शृङ्गारहेतवे । कर्बुराणि विचित्राणि जम्बूकानि शुभानि च समानीतानि ।

Verse 49

अक्षोडामलकान्गृह्य जंबीराणि तथा पराः । बिल्वानि परिपक्वानि चिर्भटानि वरानने

अक्षोडामलकान् गृह्य जम्बीराणि तथापरे । बिल्वानि परिपक्वानि चिर्भटानि वरानने ।

Verse 50

अन्नपानाधिकाराणि बहूनि विविधानि च । शर्करापुत्तलीं चान्या वस्त्रे कौसुम्भके तथा

अन्नपानाधिकाराणि बहूनि विविधानि च । शर्करापुत्तलीं चान्या वस्त्रे कौसुम्भके तथा ।

Verse 51

एवमादीनि चान्यानि गृह्य पूर्वे वरानने । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्तास्तु तदा शुभाः

एवमादीनि चान्यानि गृह्य पूर्वे वरानने । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्तास्तु तदा शुभाः ।

Verse 52

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा—किमेषा मां वदिष्यति ।

Verse 53

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथैवान्ये दिवौकसः

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ बभूवतुः; अन्येऽपि सर्वे द्विजातयः तथैव। सभासदाश्च भीतचित्ताः, अन्ये च दिवौकसः समं त्रस्ताः।

Verse 54

पुत्रपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋतवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

पुत्रपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा। ऋतवो नाम ये देवा, देवानामपि देवताः, तत्र समागताः।

Verse 55

विलक्षास्तु तथा सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मवाक्यानि वाच्यानि किं नु वै गोपकन्यया

विलक्षाः सर्व एवोचुः—“सावित्री किं वदिष्यति? ब्रह्मवाक्यानि वाच्यानि कथं नु गोपकन्यया?”

Verse 56

मौनीभूतास्तु शृण्वानाः सर्वेषां वदतां गिरः । अध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

मौनीभूताः शृण्वन्तः सर्वेषां वदतां गिरः। अध्वर्युणा समाहूता वरवर्णिनी नाजगाम।

Verse 57

शक्रेणान्या तथाऽनीता दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्रा दत्ता स्वयं तथा

शक्रेणान्या समानीता; सा विष्णुना स्वयमेव दत्ता। रुद्रेणानुमोदिता, पित्रा च स्वहस्तेन प्रदत्ता।

Verse 58

कथं सा भविता यज्ञः समाप्तिं वा कथं व्रजेत् । एवं चिन्तयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

कथं नु स यज्ञः प्रवर्तिष्यते, कथं वा समाप्तिं गमिष्यति—इति तेषां चिन्तयतां मध्ये कमलालयेति श्रीलक्ष्मीः सभां प्रविवेश।

Verse 59

वृतो ब्रह्मा भार्यया स ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । हूयन्ते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

भार्यया सह ब्रह्मा वेदपारगैः ऋत्विग्भिः परिवृतः; तत्र च वेदविद्भिः ब्राह्मणैः सम्यगग्नयः हूयन्ते स्म।

Verse 60

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

पत्नीशालायां सा गोपी रौप्यशृङ्गा समेखला, क्षौमवस्त्रपरीधाना, परमेश्वरं ध्यायन्ती तस्थौ।

Verse 61

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्येन निवेशिता । कृपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

सा पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्येन निवेशिता; कृपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा।

Verse 62

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानस्तथा वह्निर्भ्रमंते चर्त्विजस्तथा

सा तत्र सदः सूर्यप्रभेव द्योतयामास; वह्निश्च ज्वलमानः, ऋत्विजश्च यथाक्रमं भ्रमन्ति स्म।

Verse 63

पशूनामवदानानि गृह्णंति द्विजसत्तमाः । प्राप्ता भागार्थिनो देवा विलंबसमयोऽभवत्

पशूनाम् अवदानभागान् द्विजसत्तमाः सम्यग् जगृहुः। भागार्थिनो देवाः प्राप्ताः, किन्तु विलम्बसमयोऽभवत्॥

Verse 64

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं भवेत् । वेदेष्वयमधीकारो दृष्टः सर्वो मनीषिभिः

कालहीनं कर्म न कर्तव्यम्; कृतं चेत् न फलदं भवेत्। वेदेष्वेषोऽधिकारनियमः सर्वत्र मनीषिभिर्दृष्टः॥

Verse 65

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वये हूयमाने मंत्रेणाध्वर्युणा तथा

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु वेदपारगैर्ब्राह्मणैः। क्षीरद्वयेऽध्वर्युणा मन्त्रेण वह्नौ हूयमाने तथा॥

Verse 66

उपहूतोपहूतेन आगतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी क्रुधान्विता । उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्

उपहूतोपहूतेन आगतेषु द्विजन्मसु। भक्ष्ये क्रियमाणे च दृष्ट्वा देवी क्रुधान्विता। सदोमध्ये मौनिनं ब्रह्माणं देवी तमुवाच॥

Verse 67

किमेवं बुध्यते देव कृतमेतद्विचेष्टितम् । मां परित्यज्य यः कामात्कृतवानसि किल्बिषम्

किमेवं बुध्यसे देव, कृतमेतद्विचेष्टितम्? मां परित्यज्य कामेन कृतवानसि किल्बिषम्॥

Verse 68

न तुल्या पादरजसा समा साऽधिशिरः कृता

सा पादरजसापि न तुल्या; तथापि समत्वेन कृताऽधिशिरः स्थापिता।

Verse 69

यद्वदंति नराः सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आश्चर्यं च प्रभूणां तु कुरुते यं यमिच्छति

यद्वदन्ति नराः सर्वे संगताः सदसि स्थिताः—आश्चर्यं प्रभवो यद्यदिच्छति, तत्तत् यथेष्टं करोति।

Verse 70

भवता रूपलोभेन कृतं कर्म विगर्हितम्

भवता रूपलोभेन विगर्हितं कर्म कृतम्।

Verse 71

न पुत्रेषु कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते विभो । कामकारकृतं मन्ये ह्येतत्कर्म विगर्हितम्

न पुत्रेषु कृता लज्जा, पौत्रेषु च न ते विभो; कामकारकृतं मन्ये ह्येतत्कर्म विगर्हितम्।

Verse 72

पितामहोऽसि देवानामृषीणां प्रपितामहः । कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम्

पितामहोऽसि देवानाम्, ऋषीणां प्रपितामहः; कथं न ते त्रपा जाता, आत्मनः पश्यतस्तनुम्।

Verse 73

लोकमध्ये कृतं हास्यमिह चैव विगर्हितः । यद्येष ते स्थितो भावस्तिष्ठ देव नमोऽस्तु ते

लोकमध्ये कृतं हास्यमिह चैव विगर्हितः। यद्येष ते स्थितो भावस्तिष्ठ देव नमोऽस्तु ते॥

Verse 74

अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम् । भर्त्रा मे विहिता पत्नी कथमेतदहं वदे

अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम्। भर्त्रा मे विहिता पत्नी कथमेतदहं वदे॥

Verse 75

ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिरहमाज्ञप्तो दीक्षा कालोऽतिवर्तते । पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय

ब्रह्मोवाच। ऋत्विग्भिरहमाज्ञप्तो दीक्षा कालोऽतिवर्तते। पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय॥

Verse 76

शक्रेणैषा समानीता दत्ता चैवाऽथ विष्णुना । गृहीता च मया त्वं हि क्षमस्वैकं मया कृतम् । न चापराध्यं भूयोऽन्यं करिष्ये तव सुव्रते

शक्रेणैषा समानीता दत्ता चैवाऽथ विष्णुना। गृहीता च मया त्वं हि क्षमस्वैकं मया कृतम्। न चापराध्यं भूयोऽन्यं करिष्ये तव सुव्रते॥

Verse 77

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता । यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः

ईश्वर उवाच। एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता। यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः॥

Verse 78

सर्वब्राह्मणशालासु स्थानेषु विविधेष्वपि । न तु ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन

सर्वासु ब्राह्मणशालासु नानास्थानेषु चापि ते । त्वदर्थं ब्राह्मणाः पूजां न करिष्यन्ति कदाचन ॥

Verse 79

ऋते वै कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव । करिष्यंति द्विजाः सर्वे सत्येनानेन ते शपे । एतद्बुद्ध्वा न कोपोस्तु हतो हन्ति न संशयः

ऋते कार्तिकीमेकां तव पूजां सांवत्सरीम् । द्विजाः सर्वे न करिष्यन्त्यनेन सत्येन ते शपे ॥ एतद्बुद्ध्वा न कोपोऽस्तु हतो हन्ति न संशयः ॥

Verse 80

सावित्र्युवाच । भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोऽन्तिकम् । यस्मादीदृक्कृतं कर्म तस्मात्त्वं लप्स्यसे फलम्

सावित्र्युवाच । भो भोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोऽन्तिकम् । यस्मादेवं कृतं कर्म तस्मात्त्वं लप्स्यसे फलम् ॥

Verse 81

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम् ॥

Verse 82

अकिंचनो नष्टसुतः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य अचिरादेव मोक्ष्यसे

अकिञ्चनो नष्टसुतः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य अचिरादेव मोक्ष्यसे ॥

Verse 83

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं चाऽथ वचोब्रवीत्

शक्रं शप्त्वा ततः देवी विष्णुं प्रति वचोऽब्रवीत्।

Verse 84

गुरुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भवि ष्यति । भार्याविरहजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे

गुरुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्येषु भविष्यति। भार्याविरहजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे॥

Verse 85

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः । न च त्वं ज्ञायसे सीतां शोकोपहचेतनः

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः। न च त्वं ज्ञास्यसे सीतां शोकोपहचेतनः॥

Verse 86

भ्रात्रा सह परां काष्ठामापदं दुःखितस्तथा । पशूनां चैव संयोगश्चिरकालं भविष्यति

भ्रात्रा सह परां काष्ठामापदं दुःखितस्तथा। पशूनां चैव संयोगश्चिरकालं भविष्यति॥

Verse 87

तथाऽह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा ते मुनयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति ते हर

तथाऽहं रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः। तदा ते मुनयः क्रुद्धाः शापं दास्यन्ति ते हर॥

Verse 88

भोभोः कापालिक क्षुद्र पत्न्योऽस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्भूषितं लिंग भूमौ रुद्र पतिष्यति

भो भोः कापालिकाधम! अस्माकं पत्नीरपहर्तुमिच्छसि। तस्मादिदं भूषितं लिङ्गं, हे रुद्र, भूमौ निपतिष्यति॥

Verse 89

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगातीरे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

त्वं पौरुषविहीनो मुनिशापेन च पीडितः। गङ्गातटे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति॥

Verse 90

अग्ने त्वं सर्वभक्षोऽसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भ्रूणहा धर्म इत्येष कथं दग्धं दहाम्यहम्

अग्ने, त्वं सर्वभक्षोऽसि, पूर्वं मे पुत्रेणैवं कृतः। ‘भ्रूणहा धर्मबाह्यः’ इत्येष नियमः; दग्धं कथं दहेयम् अहम्॥

Verse 91

जातवेदस रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । मेध्येषु च कृतज्वाला ज्वालया त्वां ज्वलिष्यति

हे जातवेदः, रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति। मेध्येषु कृतज्वाला च ज्वालया त्वां प्रज्वलिष्यति॥

Verse 92

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री ह्यशपत्तदा

तदा सावित्री सर्वान् ब्राह्मणान् ऋत्विजः सम्यग् अशपत् हि॥

Verse 93

प्रतिग्रहाग्निहोत्राश्च वृथा दारा वृथाश्रमाः । सदा क्षेत्राणि तीर्थानि लोभादेव गमिष्यथ

प्रतिग्रहाग्निहोत्रयोः कर्मणी व्यर्थे भविष्यतः; व्यर्था दाराः, व्यर्थाश्रमाश्च। लोभादेव यूयं सदा क्षेत्राणि तीर्थानि च गमिष्यथ।

Verse 94

परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्ताः स्वगृहेषु च । अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम्

परान्नेषु सदा तृप्ताः, स्वगृहेष्वतृप्ताश्च; अयाज्यानां याजनं कृत्वा कुत्सितात् प्रतिग्रहं च कृतवन्तः।

Verse 95

वृथा धनार्जनं कृत्वा व्यवश्चैव तथा वृथा । मृतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः

वृथा धनार्जनं कृत्वा, व्यर्थं जीवनं च कृतम्; तेन मृतानां प्रेतत्वं भविष्यति, न संशयः।

Verse 96

एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा । ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानशपत्तदा

एवं सा तदा शक्रं विष्णुं रुद्रं पावकं तथा; ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वान् तान् अशपत्।

Verse 97

शापं दत्त्वा तथा तेषां तदा सावस्थिता स्थिरा

तेषां शापं प्रदाय सा तदा स्थिरा अवस्थिताऽभवत्।

Verse 98

लक्ष्मीः प्राह सखीं तां च इन्द्राणी च वरानना । अन्या देव्यस्तथा प्राहुः साऽह स्थास्यामि नात्र वै । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न तु ध्वनिम्

लक्ष्मीः सखीं प्रति प्राह, इन्द्राणी च वरानना; अन्याः देव्योऽपि तथैवोचुः। सा चोवाच—“नात्राहं स्थास्यामि; यत्र निःशब्दतां श्रोष्यामि तत्राहं गमिष्यामि।”

Verse 99

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वं निकेतनम् । सावित्री कुपिता तासां पुनः शापाय चोद्यता

ततः सर्वाः प्रमदाः स्वस्वनिकेतनं प्रयाताः। तासु सावित्री कुपिता भूत्वा पुनः शापप्रदाने चोदिता।

Verse 100

यस्मान्मां संपरित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

यasmān मां संपरित्यज्य गतास्ता देवयोषितः, तासामपि तथैव शापं प्रदास्येऽहं कुपिता भृशम्।

Verse 101

नैकत्र वासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । रुद्रापि चंचला तावन्मूर्खेषु च वसिष्यसि

नैकत्र वासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन। रुद्रापि चञ्चला तावन्मूर्खेषु च वसिष्यसि।

Verse 102

म्लेच्छेषु पर्वतीयेषु कुत्सिते कुष्ठिते तथा । वाचाटे चावलिप्ते च अभिशस्ते दुरात्मनि । एवंविधे नरे तुभ्यं वसतिः शापकारिता

म्लेच्छेषु पर्वतीयेषु कुत्सिते कुष्ठिते तथा। वाचाटे चावलिप्ते चाभिशस्ते दुरात्मनि॥ एवंविधे नरे तुभ्यं वसतिः शापकारिता।

Verse 103

शापं दत्त्वा ततस्तस्या इन्द्राणीमशपत्तदा

एवं शापं प्रदाय सा ततः काले तदा इन्द्राणीमपि शशाप।

Verse 104

त्वष्टुर्वाचा गृहीतेन्द्रे पत्यौ ते दुष्टकारिणि । नहुषाय गते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

त्वष्टुर्वाचा गृहीतेन्द्रे तव पत्यौ, हे दुष्टकारिणि; नहुषाय गते राज्ये स त्वां दृष्ट्वा तदा याचयिष्यति।

Verse 105

अहमिन्द्रः कथं चैषा नोपतिष्ठति चालसा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि लप्स्ये नाहं शचीं यदि

अहमिन्द्रः; कथं चैषा चालसा नोपतिष्ठति? यदि नाहं शचीं लप्स्ये, सर्वान्देवान्हनिष्यामि।

Verse 106

नष्टा त्वं च तदा शस्ता वने महति दुःखिता । वसिष्यसि दुराचारे शापेन मम गर्विते

तदा त्वं नष्टा शस्ता च महति वने दुःखिता; हे गर्विते दुराचारे, मम शापेन तत्र वसिष्यसि।

Verse 107

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत

तदा सा सर्वासु देवभार्यासु शापं प्रददौ।

Verse 108

न चापत्यकृता प्रीतिः सर्वास्वेव भविष्यति । दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दुःखिताः

न चापत्यकृता प्रीतिः सर्वास्वेव भविष्यति। दह्यमानाः दिवानिशं वन्ध्याशब्देन दुःखिताः॥

Verse 109

गौरीमेवं तथा शप्त्वा सा देवी वरवर्णिनी । उच्चै रुरोद सावित्री भर्तृ यज्ञाद्बहिः स्थिता

गौरीमेवं तथा शप्त्वा सा देवी वरवर्णिनी। उच्चै रुरोद सावित्री भर्तृयज्ञाद्बहिः स्थिता॥

Verse 110

रोदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदः शुभे

रोदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता। मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदः शुभे॥

Verse 111

प्रविष्टा च शुभे यागे मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ ते प्रणमे शुभे

प्रविष्टा च शुभे यागे मेखलां क्षौमवाससी। गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ ते प्रणमे शुभे॥

Verse 112

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं नाहं कुर्यां वचस्तव । तत्राहं च गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं नाहं कुर्यां वचस्तव। तत्राहं च गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्॥

Verse 113

एतावदुक्त्वा व्यरमदुच्चैः स्थाने क्षितौ स्थिता

एतावदुक्त्वा सा देवी तूष्णीं व्यरमदुच्चकैः । स्थाने क्षितौ समास्थाय तत्रैव समतिष्ठत ॥

Verse 114

विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बद्ध्वा च करसंपुटम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया युतः

ततः स विष्णुस्तदग्रे स्थित्वा बद्धकराम्बुजः । प्रणम्य भक्त्या परमया तां देवीं तुष्टुवे मुदा ॥

Verse 115

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता ॥

Verse 116

सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि लक्षणानि तथैव च । भविष्या सर्वशास्त्राणां त्वं तु देवि नमोऽस्तु ते

सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि लक्षणानि तथैव च । भविष्या सर्वशास्त्राणां त्वं तु देवि नमोऽस्तु ते ॥

Verse 117

श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशांकेन समानना । शशिरश्मिप्रकाशेन हरिणोरसि राजसे । दिव्यकुंडलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता

श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशाङ्केन समानना । शशिरश्मिप्रकाशेन हरिणोरसि राजसे । दिव्यकुण्डलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता ॥

Verse 118

त्वं सिद्धिस्त्वं तथा ऋद्धिः कीर्तिः श्रीः संततिर्मतिः । संध्या रात्रि प्रभातस्त्वं कालरात्रिस्त्वमेव च

त्वमेव सिद्धिर्ऋद्धिश्च कीर्तिः श्रीः संततिर्मतिः। त्वं संध्या रात्रिरुषा च, त्वमेव कालरात्रिरपि॥

Verse 119

कर्षुकाणां यथा सीता भूतानां धारिणी तथा । एवं स्तुवंतं सावित्री विष्णुं प्रोवाच सुव्रता

कर्षुकाणां यथा सीता, भूतानां धारिणी तथा। एवं स्तुवन्तं विष्णुं सावित्री सुव्रता प्रोवाच॥

Verse 120

सम्यक्स्तुता त्वया पुत्र अजेयस्त्वं भविष्यसि । अवतारे सदा वत्स पितृमातृसु वल्लभः

सम्यक्स्तुता त्वया पुत्र, अजेयस्त्वं भविष्यसि। अवतारे सदा वत्स, पितृमातृसु वल्लभः॥

Verse 121

अनेन स्तवराजेन स्तोष्यते यस्तु मां सदा । सर्वदोषविनिर्मुक्तः परं स्थानं गमिष्यति

अनेन स्तवराजेन यः स्तोष्यति मां सदा। सर्वदोषविनिर्मुक्तः परं स्थानं गमिष्यति॥

Verse 122

गच्छ यज्ञं चिरं तस्य समाप्तिं नय पुत्रक

गच्छ पुत्रक, तस्य चिरं यज्ञं समाप्तिं नय।

Verse 123

कुरुक्षेत्रे प्रयागे च भविष्ये यज्ञकर्मणि । समीपगा स्थिता भर्तुः करिष्ये तव भाषितम्

कुरुक्षेत्रे प्रयागे च तथा भाव्येषु यज्ञकर्मसु । भर्तुः समीपगा तिष्ठन् तवोक्तं समनुष्ठये ॥

Verse 124

एवमुक्तो गतो विष्णुर्ब्रह्मणः सद उत्तमम् । सावित्री तु समायाता प्रभासे वरवर्णिनि

एवमुक्तो जगन्नाथो विष्णुर्ब्रह्मण उत्तमम् । सदनं प्राययौ शीघ्रं सावित्री प्रभासमाययौ ॥

Verse 125

गतायामथ सावित्र्यां गायत्री वाक्यमब्रवीत्

गतायां तु सावित्र्यां गायत्री वाक्यमब्रवीत् ।

Verse 126

शृण्वंतु मुनयो वाक्यं मदीयं भर्तृसन्निधौ । यदहं वच्मि संतुष्टा वरदानाय चोद्यता

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे मदीयं वचनं प्रभोः सन्निधौ । अहं यद्वदामि संतुष्टा वरदानाय प्रवर्तिता ॥

Verse 127

ब्रह्माणं पूजयिष्यंति नरा भक्तिसमन्विताः । तेषां वस्त्रं धनं धान्यं दाराः सौख्यं सुताश्च वै

ब्रह्माणं पूजयिष्यन्ति नरा भक्तिसमन्विताः । तेषां वस्त्रं धनं धान्यं दाराः सौख्यं सुतास्तथा ॥

Verse 128

अविच्छिन्नं तथा सौख्यं गृहं वै पुत्रपौत्रिकम् । भुक्त्वाऽसौ सुचिरं कालं ततो मोक्षं गमिष्यति

अविच्छिन्नं सुखं चास्य भवति, पुत्रपौत्रसमन्वितं गृहं च; स दीर्घकालं तद् भुक्त्वा, अनन्तरं मोक्षं प्राप्स्यति।

Verse 129

शक्राहं ते वरं वच्मि संग्रामे शत्रुभिः सह । तदा ब्रह्मा मोचयिता गत्वा शत्रुनिकेतनम्

हे शक्र, ते वरं वदामि—शत्रुभिः सह संग्रामे यदा त्वं प्रवर्तसे, तदा ब्रह्मा शत्रुनिकेतनं गत्वा तव मोचयिता भविष्यति।

Verse 130

सपुत्रशत्रुनाशात्त्वं लप्स्यसे च परं मुदम् । अकंटकं महद्राज्यं त्रैलोक्ये ते भविष्यति

सपुत्रस्य शत्रोर्नाशात् त्वं परां मुदं लप्स्यसे; त्रैलोक्ये च ते अकण्टकं महद्राज्यं भविष्यति।

Verse 131

मर्त्यलोके यदा विष्णो ह्यवतारं करिष्यसि । भ्रात्रा सह परं दुःखं स्वभार्या हरणं च यत्

मर्त्यलोके यदा, हे विष्णो, त्वम् अवतारं करिष्यसि; तदा भ्रात्रा सह परं दुःखं, स्वभार्याहरणरूपं, अनुभूयसे।

Verse 132

हत्वा शत्रुं पुनर्भार्यां लप्स्यसे सुरसन्निधौ । गृहीत्वा तां पुनः प्राज्यं राज्यं कृत्वा गमिष्यसि

शत्रुं हत्वा सुरसन्निधौ पुनर्भार्यां लप्स्यसे; तां पुनर्गृहीत्वा प्राज्यं राज्यं स्थापयित्वा, पश्चात् गमिष्यसि।

Verse 133

एकादश सहस्राणि कृत्वा राज्यं पुनर्दिवम् । ख्यातिस्ते विपुला लोके चानुरागो भविष्यति

एकादशसहस्रवर्षाणि राज्यं कृत्वा पुनर्दिवं गमिष्यसि। लोके तव कीर्तिर्विपुला भविष्यति, जनानां च त्वयि भक्तिरनुरागश्च प्रवर्तिष्यते॥

Verse 134

गायत्री ब्राह्मणांस्तांश्च सर्वानेवाब्रवीदिदम्

ततः गायत्री तान् सर्वान् ब्राह्मणान् सम्बोध्येदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 135

युष्माकं प्रीणनं कृत्वाऽ तृप्तिं यास्यंति देवताः । भवंतो भूमिदेवा वै सर्वे पूज्या भविष्यथ

युष्माकं प्रीणनं कृत्वा देवताः स्वयमेव तृप्तिं यास्यन्ति। यूयं हि भूमिदेवा वै; सर्वे यूयं पूज्या भविष्यथ॥

Verse 136

युष्माकं पूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः । प्राणायामेन चैकेन सर्वमेतत्तरिष्यथ

युष्माकं पूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः। प्राणायामेन चैकेन सर्वमेतत् तरिष्यथ॥

Verse 137

प्रभासे तु विशेषेण जप्त्वा मां वेदमातरम् । प्रतिग्रहकृतान्दोषान्न प्राप्स्यध्वं द्विजोत्तमाः

प्रभासे तु विशेषेण मां वेदमातरं जप्त्वा, द्विजोत्तमाः, प्रतिग्रहकृतान् दोषान् न प्राप्स्यथ॥

Verse 138

पुष्करे चान्नदानेन प्रीताः सर्वे च देवताः । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवतिभोजिता

पुष्करेऽपि अन्नदानात् सर्वा देवताः प्रीयन्ते। एकस्मिन् विप्रे भोजिते कोटिर्विप्राः भोजिता इव भवन्ति॥

Verse 139

ब्रह्महत्यादिपापानि दुरितानि च यानि च । तरिष्यंति नराः सर्वे दत्ते युष्मत्करे धने

ब्रह्महत्यादिपापानि यानि चान्यानि दुरितानि। युष्मत्करे धने दत्ते सर्वे नराः तरिष्यन्ति॥

Verse 140

महीयध्वे तु जाप्येन प्राणायामैस्त्रिभिः कृतैः । ब्रह्महत्यासमं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

जाप्येन तु महीयध्वे त्रिभिः प्राणायामैः कृते। ब्रह्महत्यासमं पापं तत्क्षणादेव नश्यति॥

Verse 141

दशभिर्जन्मजनितं शतेन तु पुरा कृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हंति किल्बिषम्

दशभिः जन्मजनितं पापं गायत्री विनाशयति। शतेन पुराकृतं, सहस्रेण त्रियुगकिल्बिषं हन्ति॥

Verse 142

एवं ज्ञात्वा सदा पूज्या जाप्ये च मम वै कृते । भविष्यध्वं न सन्देहो नात्र कार्या विचारणा

एवं ज्ञात्वा सदा मां पूजयत, मम जाप्यं च कुरुत। भविष्यध्वं फलभागिनः—न सन्देहः, नात्र विचारणा॥

Verse 143

ओंकारेण त्रिमात्रेण सार्धेन च विशेषतः । पूज्याः सर्वे न सन्देहो जप्त्वा मां शिरसा सह

ॐकारेण त्रिमात्रेण सविशेषेण च युताः। सर्वे पूज्याः सदा नूनं, मां जप्त्वा शिरसा सह॥

Verse 144

अष्टाक्षरस्थिता चाहं जगद्व्याप्तं मया त्विदम् । माताऽहं सर्ववेदानां वेदैः सर्वैरलङ्कता

अष्टाक्षरे स्थिताऽहं वै, जगदेतन्मया व्याप्तम्। माताऽहं सर्ववेदानां, वेदैः सर्वैरलङ्कृता॥

Verse 145

जत्वा मां परमां सिर्द्धि पश्यन्ति द्विजसत्तमाः । प्राधान्यं मम जाप्येन सर्वेषां वो भविष्यति

जप्त्वा मां परमां सिद्धिं पश्यन्ति द्विजसत्तमाः। मम जाप्येन सर्वेषां प्राधान्यं वो भविष्यति॥

Verse 146

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायंत्रितश्चतुर्वेदः सर्वाशी सर्वविक्रयी

गायत्रीसारमात्रोऽपि विप्रः सुयन्त्रितो वरः। अयन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी॥

Verse 147

यस्माद्भवतां सावित्र्या शापो दत्तो सदे त्विह । अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम् । दत्तो वरो मया तेन युष्माकं द्विजसत्तमाः

यस्मात् सावित्र्या शापो वः सदैवात्र प्रदत्तवान्। अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम्। तेनाहं वरदो भूत्वा युष्माकं द्विजसत्तमाः॥

Verse 148

अग्निहोत्रपरा विप्रास्त्रिकालं होमदायिनः । स्वर्गं ते तु गमिष्यंति एकविंशतिभिः कुलैः

अग्निहोत्रनिष्ठा ये विप्राः त्रिकालं होमं ददति, ते खलु एकविंशतिपूर्वैः कुलैः सह स्वर्गं गमिष्यन्ति।

Verse 149

एवं शक्रे च विष्णौ च रुद्रे वै पावके तथा । ब्रह्मणो ब्रह्मणानां च गायत्री सा वरं ददौ । तस्मिन्काले वरं दत्त्वा ब्रह्मणः पार्श्वगाऽभवत्

एवं शक्रे विष्णौ रुद्रे पावके च तथा ब्रह्मणे ब्राह्मणेभ्यश्च गायत्री वरं ददौ; तस्मिन्काले वरं दत्त्वा सा ब्रह्मणः पार्श्वगा बभूव।

Verse 150

हरिणा तु समाख्यातं लक्ष्म्याः शापस्य कारणम् । युवतीनां च सर्वासां शापस्तासां पृथक्पृथक्

हरिणा तु लक्ष्म्याः शापस्य कारणं समाख्यातं, तथा सर्वासां युवतीनां पृथक्पृथक् शापाश्च निरूपिताः।

Verse 151

लक्ष्म्यास्तदा वरं प्रादाद्गायत्री ब्रह्मणः प्रिया

तदा ब्रह्मणः प्रिया गायत्री लक्ष्म्यै वरं प्रादात्।

Verse 152

अकुत्सिताः सदा पुत्रि तव वासेन शोभने । भविष्यति न संदेहः सर्वेभ्यः प्रीतिदायकाः

पुत्रि, सदा अकुत्सिताः भविष्यन्ति; हे शोभने, तव वासेन न संशयः सर्वेभ्यः प्रीतिदायकाः भविष्यन्ति।

Verse 153

ये त्वया वीक्षिताः सर्वे सर्वे वै पुण्यभाजनाः । तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने

ये त्वया वीक्षिताः सर्वे सर्वे वै पुण्यभाजनाः। तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने॥

Verse 154

परित्यक्तास्त्वया ये तु ते नरा दुःखभागिनः । सभायां ते न शोभन्ते मन्यन्ते न च पार्थिवैः

परित्यक्तास्त्वया ये तु ते नरा दुःखभागिनः। सभायां ते न शोभन्ते मन्यन्ते न च पार्थिवैः॥

Verse 155

आशिषश्चैव तेषां तु कुर्वते वै द्विजोत्तमाः । सौजन्यं तेषु कुर्वन्ति नप्ता भ्राता पिता गुरुः

आशिषश्चैव तेषां तु कुर्वते वै द्विजोत्तमाः। सौजन्यं तेषु कुर्वन्ति नप्ता भ्राता पिता गुरुः॥

Verse 156

बांधवोऽसि न संदेहो न जीवेऽहं त्वया विना । त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना । मनः प्रसीदतेऽत्यर्थं सत्यंसत्यं वदामि ते

बांधवोऽसि न संदेहो न जीवेऽहं त्वया विना। त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना। मनः प्रसीदतेऽत्यर्थं सत्यंसत्यं वदामि ते॥

Verse 157

एवंविधानि वाक्यानि त्वया दृष्ट्या निरीक्षिते । सज्जनास्ते वदिष्यन्ति जनानां प्रीतिदायकाः

एवंविधानि वाक्यानि त्वया दृष्ट्या निरीक्षिते। सज्जनास्ते वदिष्यन्ति जनानां प्रीतिदायकाः॥

Verse 158

इन्द्राणि नहुषः प्राप्य स्वर्गं त्वां याचयिष्यति । अदृष्ट्वा तु हतः पापो अगस्त्यवचनाद्द्रुतम्

इन्द्राणि, नहुषः स्वर्गं प्राप्य त्वां याचयिष्यति। त्वां तु यथाविधि न दृष्ट्वा, पापात्मा सः अगस्त्यवचनात् शीघ्रं निहन्यते।

Verse 159

सर्पत्वं समनुप्राप्य प्रार्थयिष्यति तं मुनिम् । दर्पेणाहं विनष्टोऽस्मि शरणं मे मुने भव

सर्पत्वं समनुप्राप्य स तं मुनिं प्रार्थयिष्यति— ‘दर्पेणाहं विनष्टोऽस्मि; शरणं मे भव, मुने।’

Verse 160

वाक्येन तेन तस्यासौ नृपस्य भगवानृषिः । कृत्वा मनसि कारुण्यमिदं वचनमब्रवीत्

तस्य नृपस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा भगवानृषिः। मनसि कारुण्यं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 161

उत्पत्स्यति कुले राजा त्वदीये कुरुनंदन । सार्पं कलेवरं दृष्ट्वा प्रश्नैस्त्वामुद्धरिष्यति

त्वदीये कुले, कुरुनन्दन, राजा उत्पत्स्यति। तव सार्पं कलेवरं दृष्ट्वा प्रश्नैस्त्वामुद्धरिष्यति॥

Verse 162

सोऽप्यजगरतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यति । अश्वमेधे कृते भर्त्रा सह यासि पुनर्दिवि । प्राप्स्यसे वर दानेन ममानेन सुलोचने

सोऽपि अजगरतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यति। भर्त्रा अश्वमेधे कृते सह त्वं पुनर्दिवि यास्यसि। ममानेन वरदानेन, सुलोचने, तत् प्राप्स्यसि॥

Verse 163

देवपत्न्यस्तदा सर्वास्तुष्टया परिभाषिताः । अपत्यैरपि हीनाः स्युर्नैव दुःखं भविष्यति

तदा देवपत्न्यः सर्वाः तुष्टया परिभाषिताः; अपत्यैरपि हीनाः स्युः, नैव तासां दुःखं भविष्यति।

Verse 164

इति दत्त्वा वरान्देवी गायत्री लोकसंमता । जगामादर्शनं देवी सर्वेषां पश्यतां तदा

इति वरान् दत्त्वा देवी गायत्री लोकसंमता; सर्वेषां पश्यतां तदा देवी अदर्शनं जगाम।

Verse 165

सावित्री तु तदा देवी प्रभासं क्षेत्रमागता । कृतस्मरस्य शृङ्गे तु श्रीसोमेश्वरपूर्वतः

तदा देवी सावित्री प्रभासक्षेत्रमागता; कृतस्मरस्य शृङ्गे तु श्रीसोमेश्वरपूर्वतः।

Verse 166

मन्वन्तरे चाक्षुषे च द्वितीये द्वापरे शुभे । तत्र यज्ञः समारब्धो ब्रह्मणा लोककारिणा

द्वितीये चाक्षुषे मन्वन्तरे शुभे द्वापरे; तत्र ब्रह्मणा लोककारिणा यज्ञः समारब्धः।

Verse 167

यज्ञे याता महात्मानो देवाः सप्तर्षयो वराः । स्वायंभुवे तु ये शस्ताः शप्तास्ते चाभवन्पुरा

यज्ञे तत्र याता महात्मानो देवाः सप्तर्षयः वराः; स्वायंभुवे तु ये शस्ताः, ते पुरा शप्ताश्चाभवन्।

Verse 168

तस्मात्कालात्समारभ्य प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

तस्मात्कालात् समारभ्य ते प्रभासक्षेत्रं शरणं जग्मुः तत्रैव च प्रतिष्ठिताः।

Verse 169

सावित्री लोकजननी लोकानुग्रहकारिणी । यस्तां पूजयते भक्त्या पक्षमेकं निरंतरम् । ब्रह्मपूजाविधानेन तस्य पुत्रो ध्रुवो भवेत्

सावित्री लोकजननी लोकानुग्रहकारिणी। यस्तां भक्त्या पक्षमेकं निरन्तरं ब्रह्मपूजाविधानेन पूजयति, तस्य पुत्रो ध्रुवो भवेत्॥

Verse 170

पाण्डुकूपे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा लिंगानि पञ्च वै । पाण्डवैः स्थापितानीह दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

पाण्डुकूपे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा लिङ्गानि पञ्च वै। पाण्डवैः स्थापितानीह दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्॥

Verse 171

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलसंनिधौ । पठेद्यो ब्रह्मसूक्तानि मुच्यते सर्वपातकैः

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलसंनिधौ। पठेद्यो ब्रह्मसूक्तानि मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 172

एतत्ते सर्वविख्यातमाख्यातं कल्मषापहम् । यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

एतत्ते सर्वविख्यातमाख्यातं कल्मषापहम्। यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या स गच्छेत् परमं पदम्॥