Adhyaya 159
ईश्वरः महादेवीं प्रति रत्नेशस्य दक्षिणे धनुषां सप्तमिते स्थितं रत्नकुण्डं नाम परमं जलतीर्थं वर्णयति। तत् महापातकादिदोषहरं विष्णुना प्रतिष्ठापितं च इति कथ्यते। श्रीकृष्णेन भुवि दिवि च स्थितानि बहूनि तीर्थानि समाहृत्य तत्र निक्षिप्तानीति, देवगणैश्च तद्रक्षणं कृतं, अतः कलियुगे अश्रद्धालवोऽनियता वा जनाः तत्र दुराराध्यं प्राप्नुवन्तीति प्रतिपाद्यते। विधिपूर्वकस्नानेन महायज्ञफलवृद्धिः, अश्वमेधफलस्य बहुगुणत्वं च लभ्यते। एकादश्यां पितृभ्यः पिण्डदानं कृत्वा अक्षयतृप्तिः प्राप्यते; श्रद्धया सह रात्रौ जागरणं कृत्वा इष्टसिद्धिर्भवतीति निर्दिश्यते। पीतवस्त्रदानं धेनुदानं च विष्णवे समर्प्य सर्वतीर्थयात्राफलसम्पूर्णता भवतीति। कृतयुगे हेमकुण्डं, त्रेतायां रौप्यं, द्वापरे चक्रकुण्डं, कलौ रत्नकुण्डमिति नामभेदः; पातालगङ्गास्रोतसां सन्निधानेन तत्र स्नानं सर्वतीर्थस्नानसमं भवतीति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रत्नकुण्डमनुत्तमम् । रत्नेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां सप्तके स्थितम् । महापापोपशमनं विष्णुना निर्मितं स्वयम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि रत्नकुण्डमनुत्तमम्; रत्नेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां सप्तके स्थितम्; महापापोपशमनं विष्णुना स्वयमेव निर्मितम्।
Verse 2
अष्टकोटीस्तु तीर्थानि भूद्योऽन्तरिक्षगाणि तु । समानीय तु कृष्णेन तत्र क्षिप्तानि भूरिशः
अष्टकोटीस्तु तीर्थानि भूद्योऽन्तरिक्षगाणि च; समानीय तु कृष्णेन तत्र क्षिप्तानि भूरिशः।
Verse 3
गणानां कोटिरेका तु तत्कुण्डं रक्षति प्रिये । कलौ युगे तु संप्राप्ते दुष्प्राप्यमकृतात्मभिः
गणानां कोटिरेका तु तत्कुण्डं रक्षति प्रिये । कलियुगे समुपस्थितेऽकृतात्मभिर्दुष्प्राप्यं भवति ॥
Verse 4
तत्र स्नात्वा महादेवि विधिदृष्टेन कर्मणा । प्राप्नुयादश्वमेधस्य फलं शतगुणोत्तरम्
तत्र स्नात्वा महादेवि विधिदृष्टेन कर्मणा । प्राप्नुयादश्वमेधस्य फलं शतगुणोत्तरम् ॥
Verse 5
एकादश्यां विशेषेण पिंडं तत्र प्रदापयेत् । अक्षय्यां तृप्तिमायांति पितरस्तस्य भामिनि
एकादश्यां विशेषेण पिण्डं तत्र प्रदापयेत् । अक्षय्यां तृप्तिमायान्ति पितरस्तस्य भामिनि ॥
Verse 6
कुर्याज्जागरणं तत्र एकादश्यां विधानतः । वाञ्छितं लभते देवि यदि श्रद्धा दृढा भवेत्
कुर्याज्जागरणं तत्र एकादश्यां विधानतः । वाञ्छितं लभते देवि यदि श्रद्धा दृढा भवेत् ॥
Verse 7
देयानि पीतवस्त्राणि तथा धेनुः पयस्विनी । तत्र विष्णुं समुद्दिश्य सम्यग्यात्राफलाप्तये
देयानि पीतवस्त्राणि तथा धेनुः पयस्विनी । तत्र विष्णुं समुद्दिश्य सम्यग्यात्राफलाप्तये ॥
Verse 8
हेमकुण्डं कृते प्रोक्तं त्रेतायां रौप्यनामकम् । द्वापरे चक्रकुंडं तु रत्नकुंडं कलौ स्मृतम्
कृतयुगे हेमकुण्डमिति प्रोक्तं, त्रेतायां रौप्यनामकम्। द्वापरे चक्रकुण्डं तु, कलौ रत्नकुण्डं स्मृतम्॥
Verse 9
पातालवाहिनीगंगा स्रोतांसि तत्र भूरिशः । समानीतानि हरिणा तत्र तिष्ठंति भामिनि
पातालवाहिन्या गङ्गायाः स्रोतांसि तत्र भूरिशः। हरिणा समानीतानि, तत्र तिष्ठन्ति भामिनि॥
Verse 10
तत्र स्नानेन देवेशि सर्वतीर्थाभिषेचनम्
तत्र स्नानेन देवेशि सर्वतीर्थाभिषेचनफलमवाप्यते॥
Verse 159
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रत्नेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘रत्नेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकोनषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥