Adhyaya 148

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् । तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः

ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुण्डलसम्भवम्। तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः॥

Verse 2

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुण्डलहारकः। तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्॥

Verse 3

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः । चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसम्भवः। चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः॥

Verse 4

शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् । कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये

शिवरात्र्यां विशेषेण तत्र पिण्डदानादिकाः क्रियाः कर्तव्याः, शस्त्रहतानां पापिनां च मुक्त्यर्थम्।

Verse 5

देव्युवाच । कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् । एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर

देव्युवाच—कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतं? एतत् मे देव विस्तरेण कथय, वदतां वर।

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात्

ईश्वर उवाच—शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम्; यां श्रुत्वा नरो जन्मशतार्जितात् पापात् मुच्यते।

Verse 7

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः । आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येन शिवरात्र्यामुपोषितः; पृथिव्यामेकराट् सुधीः सुदर्शनः राजा बभूव।

Verse 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत्; राज्यं तस्य सुसम्पन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम्, समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्।

Verse 9

तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता

तस्मिन् रम्ये जनपदे शुभा भगवती पुरी आसीत्। सा चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता, पुरप्राकारैः परितः सुशोभिता॥

Verse 10

तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् । करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः । हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया

तस्मिन् रम्ये पुरवरे सुदर्शनः श्रीसमन्वितः। बान्धवैः सह निहतकण्टकं राज्यं चकार; स हिरण्यदत्तसुतो गांधारकन्याजातः॥

Verse 11

तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा । सुनंदा नामविख्याता काशिराजसुता शुभा

तस्य प्रिया भार्या साध्वी भर्तृव्रतपरायणा। सुनन्दा नाम विख्याता, शुभा काशिराजसुता॥

Verse 12

तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा । भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा

तया सह हि राजेन्द्रो भोगान् स बुभुजे सदा। भुञ्जमानस्य भोगान् वै चिरकालो गतस्तदा॥

Verse 13

अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः । एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते

अकरोत् स महायज्ञान् ददौ दानानि भूरिशः। एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते॥

Verse 14

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत्

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत् ॥

Verse 15

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल ॥

Verse 16

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते ॥

Verse 17

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने ॥

Verse 18

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे ॥

Verse 19

ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते । शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः

ऋद्धिसम्पन्ने तस्मिन् पुरे नित्यं धर्मानुसेविते, हे राज्ञि, तिथीनामुत्तमा शिवरात्रिस्तदा समुपागता।

Verse 20

मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः । तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम्

मानवास्तत्र ये केचित् पुरे राष्ट्रे च वासिनः, हे वरारोहे, शिवरात्र्यामुपोषितुं तत्र समागताः।

Verse 21

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

धननामा वणिक् कश्चित् तत्रैव सदा वसति स्म; स धनाढ्योऽपि धर्मात्मा नित्यं धर्मपरायणः।

Verse 22

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितवान्; तस्य भार्या साध्वी रूपयौवनसमन्विता बभूव।

Verse 23

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता । स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता सा; स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितोऽभवत्।

Verse 24

प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः

प्रभासस्य पुरतः स्थित्वा स स्नातः शुक्लाम्बरधारी शुचिर्भूत्वा । यथोक्तविधिना भक्त्या कर्म कृत्वा निद्रां परित्यज्य तस्थौ ॥

Verse 25

तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः

तत्राहं चौररूपेण पापात्मा स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्रकुले जातोऽपि देवब्राह्मणपूजकोऽभवम् ॥

Verse 26

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतोऽहम् सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः ॥

Verse 27

कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने । वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः

वरानने, तत्राहं कुण्डलीनः स्थितो रन्ध्रापेक्षी । वणिजो भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परोऽभवम् ॥

Verse 28

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता, मेऽपि विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमङ्गलपाठकैः पूरिता ॥

Verse 29

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

Verse 30

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

Verse 31

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

Verse 32

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

Verse 33

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

Verse 34

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि ॥

Verse 35

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात्

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात् ॥

Verse 36

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा ॥

Verse 37

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे ॥

Verse 38

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः ॥

Verse 39

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि । एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् । एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि। एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात्॥ एतत्फलं मया लब्धं तस्माद्गत्वोपोषये॥

Verse 40

राज्ञ्युवाच । गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव । स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि । प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः

राज्ञ्युवाच। गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव। स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि॥ प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः॥

Verse 41

राजोवाच । कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः । उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

राजोवाच। कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः। उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्॥

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् । गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम्। गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे॥

Verse 43

ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् । आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्

ततोऽश्वैर्जवनैर्युक्तं रथं हेमविभूषितम्। आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्॥

Verse 44

व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः

प्रभासे यथोक्तं व्रतं कृत्वा वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थं समागत्य ततः सकलमुद्धृत्य तत्रस्थं समाददुः ॥

Verse 45

हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम्

स्वयं शवम् स्फोटयित्वा हिरण्यं दर्शयामास सः ।

Verse 46

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम्

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया सा भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम् ॥

Verse 47

जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम्

सर्वो जनोऽपि विस्मितोऽभूद् दृष्ट्वा तच्चित्रमद्भुतम् ।

Verse 48

नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

तत्रोत्पन्ना नदी चित्रपथानाम वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे ॥

Verse 49

तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम्

तस्यां नद्यां तदेव शक्तिरस्ति यत् सर्वपापप्रणाशनम्।

Verse 50

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः । यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः स्नात्वा, देवि, यः श्राद्धं विशेषतः करोति स महत्पुण्यं लभते।

Verse 51

चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते

चित्रादित्यं सम्यक् संपूज्य स शिवलोके महीयते।

Verse 52

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्याः महत्फलम्। भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्॥

Verse 53

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

य इदं नित्यं पठति शृणुयाद्वापि मानवः। स सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते॥