Adhyaya 14

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि देवदेव जगत्पते

देव्युवाच—यदेतत् भवता प्रोक्तं सूर्यदैवत-माहात्म्यं, तन्मे विस्तरेण ब्रूहि, देवदेव जगत्पते।

Verse 2

कथमर्कस्थलो भूतः प्रभासक्षेत्रभूषणः । पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

कथम् अर्कस्थलो भूत्वा प्रभासक्षेत्रभूषणः। पूजनीयो महादेवः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः॥

Verse 3

के मंत्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत् । जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम् । तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि

के मन्त्राः किं विधानं तु केषु पर्वसु पूजयेत्। जैगीषव्येश्वरो भूत्वा ह्यभूत्सिद्धेश्वरः कथम्॥ तन्मे कथय देवेश विस्तरात्सर्वमेव हि॥

Verse 4

पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा । तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा

पाताले विवरं तत्र योगिन्यस्तत्र किं पुरा। तथा मातृगणश्चैव कथमेतदभूत्पुरा॥

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते । ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर

एतत्सर्वमशेषेण दयां कृत्वा जगत्पते। ममाचक्ष्व विरूपाक्ष यद्यहं ते प्रिया हर॥

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयामि समासतः । सिद्धेश्वरो ह्यभूद्येन जैगीषव्येश्वरो हरः

ईश्वर उवाच—देवि, त्वया साधु पृष्टम्। समासतः कथयामि—येन हरः ‘जैगीषव्येश्वर’ इति ख्यातः स एव ‘सिद्धेश्वर’ अभवत्।

Verse 7

पूजाविधानं विस्तीर्य तन्मे निगदतः शृणु । आसीदस्मिन्कृते देवि सर्व ज्ञानविशारदः

पूजाविधानं विस्तरेण प्रवक्ष्यामि; मम निगदतः शृणु। देवि, अस्मिन् कृतयुगे सर्वज्ञानविशारदः कश्चिदासीৎ।

Verse 8

पुत्रः शतकलाकस्य जैगीषव्य इति श्रुतः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य स चक्रे दुश्चरं तपः

स शतकलाकस्य पुत्रः ‘जैगीषव्य’ इति श्रुतः। प्रभासक्षेत्रं प्राप्य स दुश्चरं तपः चकार।

Verse 9

अतिष्ठद्वायुभक्षश्च वर्षाणां शतकं किल । अम्बुभक्षः सहस्रं तु शाकाहारोऽयुतं तथा

स किल वर्षाणां शतकं वायुभक्षः स्थितः। ततः सहस्रं तु अम्बुभक्षः; तथा अयुतं शाकाहारः।

Verse 10

चांद्रायणसहस्रं च कृतं सांतपनं पुनः । शोषयित्वा मिताहारो दिग्वासाः समपद्यत

स चांद्रायणसहस्रं कृतवान्, पुनः सांतपनं तपः। मिताहारः शरीरं शोषयित्वा दिग्वासाः समपद्यत।

Verse 11

पूर्वे कल्पे स्वयं भूतं महोदयमिति श्रुतम् । स लिंगं देवदेवस्य प्रतिष्ठाप्यार्चयन्नपि

पूर्वकल्पे स्वयंभूतं महोदयाख्यं लिङ्गं श्रुतम्। स देवदेवस्य तल्लिङ्गं प्रतिष्ठाप्य समर्चयामास॥

Verse 12

भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्त गीतैरतोषयत् । जपेन वृषनादैश्च तपसा भावितः शुचिः

भस्मशायी भस्मदिग्धो नृत्तगीतैः समतोषयत्। जपवृषनादतपसा भावितः शुचिरभवत्॥

Verse 13

तमेवं तोषयाणं तु भक्त्या परमया युतम् । भगवांश्च तमभ्येत्य इदं वचनमब्रवीत्

तमेवं तोषयन्तं तु भक्त्या परमया युतम्। भगवांस्तमुपागम्य वचनं चेदमब्रवीत्॥

Verse 14

जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा । तुष्टोऽस्मि वरदश्चाहं ब्रूहि यत्ते मनोगतम्

जैगीषव्य महाबुद्धे पश्य मां दिव्यचक्षुषा। तुष्टोऽस्मि वरदोऽहं च ब्रूहि यत्ते मनोगतम्॥

Verse 15

स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । प्रणम्य शिरसा पादाविदं वचनमब्रवीत्

स एवमुक्तो देवेन देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम्। प्रणम्य शिरसा पादौ वचनं चेदमब्रवीत्॥

Verse 16

जैगीषव्य उवाच । भगवन्देवदेवेश मम तुष्टो यदि प्रभो । ज्ञानयोगं हि मे देहि यः संसारनिकृन्तनम्

जैगीषव्य उवाच । भगवन् देवदेवेश, यदि मे त्वं प्रभो तुष्टः, तर्हि मे ज्ञानयोगं देहि, यः संसारबन्धनं निकृन्तति ।

Verse 17

भगवन्नान्यदिच्छामि योगात्परतरं हितम् । त्वयि भक्तिश्च नित्यं मे देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे

भगवन्, योगात् परतरं हितं नान्यदिच्छामि; त्वयि मे नित्यं भक्तिः स्यात्, तथा देव्यां स्कन्दे गणेश्वरे च ।

Verse 18

न च व्याधिभयं भूयान्न च तेजोऽपमानता । अनुत्सेकं तथा क्षांतिं दमं शममथापि च

न च व्याधिभयं भूयात्, न च तेजोऽपमानता; अनुत्सेकं तथा क्षान्तिं, दमनं शममेव च मे देहि ।

Verse 19

एतान्वरान्महादेव त्वदिच्छामि त्रिलोचन

महादेव, त्रिलोचन, एतान् वरान् अहं त्वत्तोऽभिलषामि ।

Verse 20

ईश्वर उवाच । अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः । महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितः

ईश्वर उवाच । अजरश्चामरश्चैव सर्वशोकविवर्जितः; महायोगी महावीर्यो योगैश्वर्यसमन्वितो भविष्यसि ।

Verse 21

प्रभावाच्चास्य क्षेत्रस्य गुह्यस्य मम शाश्वतम् । योगाष्टगुणमैश्वर्यं प्राप्स्यसे परमं महत्

प्रभावाच्चास्य पावनक्षेत्रस्य मम शाश्वतगुह्यधाम्नः । योगाष्टगुणसम्पन्नं परमं महदैश्वर्यं त्वं प्राप्स्यसि ॥

Verse 22

भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः

भविष्यसि मुनिश्रेष्ठ योगाचार्यः सुविश्रुतः । सर्वत्र कीर्तिमान् लोके ख्यातिं यास्यसि शाश्वतीम् ॥

Verse 23

यश्चेदं त्वत्कृतं लिगं नियमेनार्चयिष्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो योगं दिव्यमवाप्स्यति

यश्चेदं त्वत्कृतं लिङ्गं नियमेनार्चयिष्यति । स सर्वपापविनिर्मुक्तो दिव्यं योगमवाप्स्यति ॥

Verse 24

जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति

जैगीषव्यगुहां चेमां प्राप्य योगं करोति यः । स सप्तरात्राद्युक्तात्मा संसारं संतरिष्यति ॥

Verse 25

मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति । एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् । त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत्

मासेन पूर्वजातिं च जन्मातीतं च वेत्स्यति । एकरात्रात्तनुं शुद्धां द्वाभ्यां तारयते पितॄन् । त्रिरात्रेण व्यतीतेन त्वपरान्सप्त तारयेत् ॥

Verse 26

पुनश्च तव विप्रर्षे अजेयत्वं च योगिभिः । इच्छतो दर्शनं चैव भविष्यति च ते मम

पुनश्च तव विप्रर्षे योगिभिरप्यजेयत्वं भविष्यति; मम च दर्शनं ते यदा यदा इच्छसि तदा तदा नूनं भविष्यति।

Verse 27

इति देवो वरान्दत्त्वा तत्रैवांतरधीयत । एतत्कृतयुगे वृत्तं तव देवि प्रभाषितम्

इति देवो वरान् दत्त्वा तत्रैव अन्तरधीयत; एतत् कृतयुगे वृत्तं, हे देवि, तव मया प्रभाषितम्।

Verse 28

त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च । कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः

त्रेतायुगे महादेवि द्वापरेऽपि तथैव च; कलियुगप्रवेशे तु वालखिल्या महर्षयः (समभवन्)।

Verse 29

अस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः । आराधयंतो देवेशं गुहामध्यनिवासिनम्

अस्मिन् प्राभासिके क्षेत्रे सूर्यस्थलसमीपतः, गुहामध्यनिवासिनं देवेशम् आराधयन्तः (आसन्)।

Verse 30

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषयश्चोर्द्धरेतसः । वर्षायुतं तपस्तप्त्वा सिद्धिं जग्मुस्तदात्मिकाम्

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषय ऊर्ध्वरेतसः; वर्षायुतं तपस्तप्त्वा तदात्मिकां सिद्धिं जग्मुः।

Verse 31

ततः सिद्धेश्वरं लिंगं कलौ ख्यातं वरानने । यदा सोमेन संयुक्ता कृष्णा शिवचतुर्दशी । तदैव तस्य देवस्य दर्शनं देवि दुर्ल्लभम्

ततः कलौ वरानने सिद्धेश्वर इति ख्यातं लिङ्गं बभूव। यदा कृष्णपक्षे शिवचतुर्दशी सोमेन संयुक्ता भवति, तदैव देवि तस्य देवस्य दर्शनं परमदुर्लभं महाफलप्रदम्।

Verse 32

ब्रह्मांडं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यमुपजायते । तत्पुण्यं लभते देवि सिद्धलिंगस्य पूजनात्

ब्रह्माण्डस्य सकलस्य दानात् यत्पुण्यमुपजायते, तत्पुण्यं देवि सिद्धलिङ्गस्य पूजनादेव लभ्यते।