Adhyaya 131

Verse 1

श्रीदेव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं नालेश्वरमिति श्रुतम् । ध्रुवेश्वरेति तल्लिंगं कथं वै संबभूव ह

श्रीदेव्युवाच—यदेतद्भवता प्रोक्तं ‘नालेश्वर’ इति श्रुतम्। ‘ध्रुवेश्वर’ इति तल्लिङ्गं कथं वै संबभूव ह॥

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते भवबंधनात्

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि ध्रुवेश्वरस्य महोदयम्। यच्छ्रुत्वा मानवो देवि भवबन्धनात् प्रमुच्यते॥

Verse 3

उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद्ध्रुवसंज्ञितः । महात्मा ज्ञानसंपन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः

उत्तानपादनृपतेः पुत्रोऽभूद् ध्रुवसंज्ञितः। महात्मा ज्ञानसम्पन्नः सर्वज्ञः प्रियदर्शनः॥

Verse 4

स कदाचित्समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्

स कदाचित् समासाद्य प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्। तताप विपुलं देवि तपः परमदारुणम्॥

Verse 5

दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः

दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्। संपूजयति सद्भक्त्या स्तौति स्तोत्रैः पृथग्विधैः॥

Verse 6

तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः

तत्स्तोत्रं ते प्रवक्ष्यामि येनाहं तुष्टिमागतः॥

Verse 7

ध्रुव उवाच । कैलासतुंगशिखरं प्रविकम्प्यमानं कैलासशृंगसदृशेन दशाननेन । यः पादपद्मपरिपीडनया दधार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

ध्रुव उवाच—दशाननः कैलासशृङ्गसदृशो यदा कैलासतुङ्गशिखरं प्रविकम्प्यमानं चकार, यः स्वपादपद्मपरिपीडनया तदधारयत्; तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि।

Verse 8

येनासुराश्चापि दनोश्च पुत्रा विद्याधरोरगगणैश्च वृताः समग्राः । संयोजिता न तु फलं फलमूलमुक्तास्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

येन दनुपुत्रा असुराश्च, विद्याधरोरगगणैः समग्रैः परिवृताः, संयोजिताः; न तु फलमूलत्यागविहीनाः फलात् मुक्ताः—तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि।

Verse 9

यस्याखिलं जगदिदं वशवर्ति नित्यं योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुंक्ते । यत्कारणं परमकारणकारणानां तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

यस्य वशवर्ति नित्यं जगदिदं समस्तं, योऽष्टाभिरेव तनुभिर्भुवनानि भुङ्क्ते व्याप्नोति च; यत्कारणं परमकारणकारणानां—तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि।

Verse 10

यः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं च सहसैव पुरातिरुष्टः । ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

यः देवः पुरा सहसैव तिरुष्टः सव्यपाणिकमलाग्रनखेन तत्पञ्चमं ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त; तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि।

Verse 11

यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या श्रुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रिताभिः । दीप्तस्तमांसि नुदति स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि

यस्य वरदस्य चरणौ भक्त्या प्रणम्य, अमलाभिरतन्द्रिताभिर्वाग्भिः स्तुतिं श्रुत्वा, विवस्वानिव स्वकरैर्दीप्तः तमांसि नुदति; तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि।

Verse 12

यः पठेत्स्तवमिदं रुचिरार्थं मानवो ध्रुवकृतं नियतात्मा । विप्रसंसदि सदा शुचिसिद्धः स प्रयाति शिवलोकमनादिम्

यः कश्चिन्मानवो नियतात्मा ध्रुवकृतमिदं रुचिरार्थं स्तवं पठेत्, स विप्रसंसदि सदा शुचिः सिद्धश्च भूत्वा, अनादिं शिवलोकं प्रयाति।

Verse 13

तस्यैवं स्तुवतो देवि तुष्टोऽहं भावितात्मनः । पूर्णे वर्षसहस्रांते ध्रुवस्याह महात्मनः

देवि, एवं भावितात्मना तेन स्तुवता अहं तुष्टोऽभवम्; पूर्णे वर्षसहस्रान्ते महात्मनः ध्रुवस्याहं वचोऽब्रुवम्।

Verse 14

पुत्र तुष्टोऽस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मलोऽधुना । दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मां विगतज्वरः

पुत्र, तुष्टोऽस्मि; भद्रं ते। त्वमधुना निर्मलो जातः। दिव्यं ते चक्षुः ददामि; विगतज्वरः सन् मां पश्य।

Verse 15

यच्च ते मनसा किञ्चित्कांक्षितं फलमुत्तमम् । तत्सर्वं ते प्रदास्यामि ब्रूहि शीघ्रं ममाग्रतः

यच्च ते मनसा किञ्चिदुत्तमं फलं काङ्क्षितं, तत्सर्वं ते प्रदास्यामि; ममाग्रतः शीघ्रं ब्रूहि।

Verse 16

ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं पदमन्यत्सुदुर्लभम् । ददामि नात्र संदेहो भक्त्या संप्रीणितस्तव

ब्राह्म्यं वा वैष्णवं शाक्रं वा पदमन्यत्सुदुर्लभम्; तव भक्त्या संप्रीणितः सन् ददामि—नात्र संशयः।

Verse 17

ध्रुव उवाच । ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं पदमावृत्तिलक्षणम् । विदितं मम तत्सर्वं मनसाऽपि न कामये

ध्रुव उवाच— ब्राह्म्यं वैष्णवं माहेन्द्रं च पदं पुनरावृत्तिलक्षणम्। तत्सर्वं मया विदितं, मनसाऽपि न तानि कामये॥

Verse 18

यदि तुष्टोऽसि मे देव भक्तिं देहि सुनिर्मलाम् । अस्मिंल्लिंगे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज

यदि तुष्टोऽसि मे देव, भक्तिं देहि सुनिर्मलाम्। अस्मिंल्लिङ्गे सदा वासं कुरु देव वृषध्वज॥

Verse 19

ईश्वर उवाच । इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि । स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्

ईश्वर उवाच— इति यत्प्रार्थितं सर्वं तद्दत्तं सर्वमेव हि। स्थानं च तस्य तद्ध्रौव्यं तद्विष्णोः परमं पदम्॥

Verse 20

श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्

श्रावणस्य त्वमावास्यां यस्तल्लिङ्गं प्रपूजयेत्। आश्वयुक्पौर्णमास्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत्॥

Verse 21

अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते

अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्। रूपवान् सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः। हंसयुक्तविमानेन रुद्रलोके महीयते॥

Verse 22

असुरसुरगणानां पूजितस्य ध्रुवस्य कथयति कमनीयां कीर्तिमेतां शृणोति । सकलसुखनिधानरुद्रलोकं सुशांतः सुरगणदनुनाथैरर्चितं यात्यनंतम्

योऽसुरसुरगणैः पूजितस्य ध्रुवस्य रम्यां कीर्तिमिमां कथयति शृणोति वा, स सुशान्तचित्तः सकलसुखनिधानं सुरदानवनाथैः समर्चितं रुद्रलोकमनन्तं प्राप्नोति।

Verse 131

इति श्रीस्कांदे महापुराण एका शीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, “ध्रुवेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्” नामैकत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः।