Adhyaya 130
अध्यायेऽस्मिन् प्रभासक्षेत्रे पाशुपतसम्बद्धानां देवालयानां जालं तथा सन्तोषेश्वरः/अनादीशः/पाशुपतेश्वर इति प्रसिद्धस्य लिङ्गस्य माहात्म्यं संवादरूपेण निरूप्यते। ईश्वरः अन्येषां प्रभासतीर्थानां सन्निधौ तस्य स्थानं निर्दिश्य, दर्शनमात्रेण पापनाशनं कामपूरणं च, सिद्धिस्थानं च, धर्माध्यात्मरोगिणां भेषजमिव इति वर्णयति। तत्र सिद्धमहर्षयः समुपासते; समीपस्थं श्रीमुखवनं लक्ष्मीनिवासत्वेन योगिनां साधनभूमिरिति कीर्त्यते। देवी पाशुपतयोगव्रतस्य स्वरूपं, देवस्य नामभेदान्, पूजाविधिं, तथा योगिनां देहैरेव दिव्यलोकप्राप्तिकथां च पृच्छति। ततः नन्दिकेश्वरस्य कैलासे तपस्विनः समाहर्तुं प्रेषणं, पद्मनालप्रसङ्गश्च वर्ण्यते—योगिनः सूक्ष्मरूपेण नाले प्रविश्य तत्रैव गत्वा स्वच्छन्दगतिसिद्धिं प्रदर्शयन्ति। देवीविस्मयात् शापप्रसङ्गः, ततः शमनं; पतितः स नालः महानाललिङ्गत्वेन प्रतिष्ठितः, कलियुगे ध्रुवेश्वरसम्बन्धं प्राप्नोति, मुख्यं तु क्षेत्रदेवतारूपेण अनादीशः/पाशुपतेश्वर एव निश्चीयते। अन्ते फलश्रुतिः—विशेषतः माघमासे निरन्तरभक्त्या पूजनं यज्ञदानफलप्रदं, सिद्धिमोक्षप्रदं च; भस्मधारणादि पाशुपतचिह्नाचाराश्च धर्मतः निर्दिश्यन्ते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं पाशुपतेश्वरम् । उग्रसेनेश्वराद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि देवं पाशुपतेश्वरम्, उग्रसेनेश्वराद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्।
Verse 2
गोपादित्यात्तथाग्नेय्यां ध्रुवेशाद्दक्षिणां श्रितम् । सर्वपापहरं देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्
गोपादित्यात्तथाग्नेय्यां ध्रुवेशाद्दक्षिणां श्रितम्। सर्वपापहरं देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्॥
Verse 3
गोपादित्यात्तथा लिंगं दर्शनात्सर्वकामदम् । अस्मिन्युगे समाख्यातं संतोषेश्वरसंज्ञितम्
गोपादित्यात्तथा लिङ्गं दर्शनात्सर्वकामदम्। अस्मिन्युगे समाख्यातं सन्तोषेश्वरसंज्ञितम्॥
Verse 4
संतुष्टो भगवान्यस्मात्तेषां तत्र तपस्विनाम् । तेन संतोषनाम्ना तु प्रख्यातं धरणीतले
सन्तुष्टो भगवान्यस्मात्तेषां तत्र तपस्विनाम्। तेन सन्तोषनाम्ना तु प्रख्यातं धरणीतले॥
Verse 5
युगलिंगं महादेवि सिद्धिस्थानं महाप्रभम् । स्थानं पाशुपतानां च भेषजं पापरोगिणाम्
महादेवि, एतद् युगलिङ्गं महाप्रभं सिद्धिस्थानं; पाशुपतानां पुण्यस्थानं च, पापरोगिणां भेषजं च।
Verse 6
चत्वारो मुनयः सिद्धास्तस्मिंल्लिंगे यशस्विनि । वामदेवस्तु सावर्णिरघोरः कपिलस्तथा । तस्मिंल्लिंगे तु संसिद्धा अनादीशे निरंजने
यशस्विनि, तस्मिंल्लिङ्गे चत्वारो मुनयः सिद्धाः—वामदेवः सावर्णिरघोरः कपिलश्च; तस्मिन्नेव लिङ्गेऽनादीशे निरञ्जने सन्निधौ ते संसिद्धा अभवन्।
Verse 7
तस्य देवस्य सामीप्ये वने श्रीमुखसंज्ञितम् । लक्ष्मीस्थानं महादेवि सिद्धयोगैस्तु सेवितम्
तस्य देवस्य सामीप्ये वने ‘श्रीमुख’ इति संज्ञिते; महादेवि, तत् लक्ष्मीस्थानं सिद्धयोगैः सेवितं पूजितं च।
Verse 8
तत्र पाशुपताः श्रेष्ठा मम लिंगार्चने रताः । तेषां चैव निवासार्थं तद्देव्या निर्मितं वनम्
तत्र पाशुपताः श्रेष्ठा मम लिङ्गार्चने रताः निवसन्ति; तेषां निवासार्थं तद् वनं देव्या निर्मितम्।
Verse 9
तस्य मध्ये तु सुश्रोणि लिंगं पूर्वमुखं स्थितम् । तस्मिन्पाशुपताः सिद्धा अघोराद्या महर्षयः । अनेनैव शरीरेण गतास्ते शिवमन्दिरम्
तस्य मध्ये सुश्रोणि, पूर्वमुखं लिङ्गं स्थितम्; तत्र अघोरादयः पाशुपता महर्षयः सिद्धाः, अनेनैव शरीरेण ते शिवमन्दिरं गताः।
Verse 10
तत्र प्राभासिके क्षेत्रे सुरसिद्धनिषेविते । रोचते मे सदा वासस्तस्मिन्नायतने शुभे । सर्वेषामेव स्थानानामतिरम्यमतिप्रियम्
तत्र प्राभासिके पुण्यक्षेत्रे सुरसिद्धनिषेविते । तस्मिन् शुभायतने मम वासः सदा रोचते, सर्वस्थानानामतिरम्यतमं परमप्रियं च तत् ॥
Verse 11
तत्र पाशुपता देवि मम ध्यानपरायणाः । मम पुत्रास्तु ते सर्वे ब्रह्मचर्येण संयुताः
तत्र देवि पाशुपताः सर्वे मम ध्यानपरायणाः । ते सर्वे मम पुत्रा इव, ब्रह्मचर्यव्रतेन संयुताः ॥
Verse 12
दान्ताः शांता जितक्रोधा ब्राह्मणास्ते तपस्विनः । तल्लिंगस्य प्रभावेन सिद्धिं ते परमां गताः
दान्ताः शान्ताः जितक्रोधाः ब्राह्मणास्ते तपस्विनः । तल्लिङ्गस्य प्रभावेन ते परमां सिद्धिं गताः ॥
Verse 13
तस्मात्तं पूजयेन्नित्यं क्षेत्रवासी द्विजोत्तमः
तस्मात् क्षेत्रवासी द्विजोत्तमः तं नित्यं पूजयेत् ॥
Verse 14
देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । प्रभासे तु महाक्षेत्रे त्वदीयव्रतचारिणाम्
देव्युवाच । भगवन् देवदेवेश संसारार्णवतारक । प्रभासे तु महाक्षेत्रे त्वदीयव्रतचारिणाम् … ॥
Verse 15
स्थानं तेषां महत्पुण्यं योगं पाशुपतं तथा । कथयस्व प्रसादेन लिंगमाहात्म्यमुत्तमम्
तेषां महत्पुण्यं स्थानं पाशुपतं च योगं प्रसादेन मे कथय; लिङ्गस्योत्तमं माहात्म्यं च विस्तरेण ब्रूहि।
Verse 16
किमादिनाम देवस्य कथं पूज्यो नरोत्तमैः । कथं पाशुपतास्तत्र सदेहाः स्वर्गमागताः
देवः किमर्थम् ‘आदि’ इति नाम्ना ख्यातः? नरोत्तमैः कथं पूज्यः? तत्र पाशुपताः कथं सदेहाः स्वर्गं प्राप्ताः?
Verse 17
एतत्कथय देवेश दयां कृत्वा मम प्रभो
एतत् देवेश मम प्रभो दयां कृत्वा कथय।
Verse 18
ईश्वर उवाच । यस्त्वया पृछ्यते भद्रे योगः पाशुपतो महान् । तेषां चैव प्रभावो यस्तथा लिंगस्य सुव्रते
ईश्वर उवाच—भद्रे, त्वया पृष्टो महान् पाशुपतो योगः; तेषां प्रभावं तथा लिङ्गस्य माहात्म्यं च, सुव्रते, अहं कथयिष्यामि।
Verse 19
अनादीशस्य देवस्य आदिनाम महाप्रभे । तस्मिंल्लिंगे तु ये देवि मदीयव्रतमाश्रिताः
अनादिरीश्वरदेवोऽपि ‘आदि’ इति नाम्ना ख्यातः, महाप्रभे; देवि, तस्मिन् लिङ्गे ये मदीयं व्रतमाश्रिताः…
Verse 20
चिरं नियोगं सुश्रोणि व्रतं पाशुपतं महत् । धारयंति यथोक्तं तु मम विस्मयकारकम् । तेषामनुग्रहार्थाय मम चित्तं प्रधावति
चिरकालं सुश्रोणि ते महत् पाशुपतं व्रतं नियोगेन यथोक्तं धारयन्ति—एतन्मम विस्मयकारकम्। तेषामनुग्रहार्थं मम चित्तं तेषु शीघ्रं प्रधावति।
Verse 21
सूत उवाच । हरस्य वचनं श्रुत्वा देवी विस्मयमागता । उवाच वचनं विप्राः सर्वलोकपतिं पतिम्
सूत उवाच—हरस्य वचनं श्रुत्वा देवी विस्मयमागता। ततः सा विप्राः सर्वलोकपतिं पतिं प्रति वचनं जगाद।
Verse 22
ममापि कौतुकं देव किमकार्षीत्ततो भवान् । तद्ब्रूहि मे महादेव यद्यहं तव वल्लभा
ममापि कौतुकं देव—ततः किं भवानकार्षीत्, किमर्थं वा? तद्ब्रूहि मे महादेव, यदि खल्वहं तव वल्लभा।
Verse 23
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महादेवो जगाद ताम् । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मम भक्तविचेष्टितम्
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महादेवो जगाद ताम्—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि मम भक्तविचेष्टितम्।
Verse 24
दृष्ट्वा चैव तपोनिष्ठां तेषामाद्यः सुरेश्वरः । उवाच वचनं देवः प्रणतान्पार्श्वतः स्थितान्
तेषां तपोनिष्ठां दृष्ट्वा आद्यः सुरेश्वरः। देवः पार्श्वतः स्थितान् प्रणतान् प्रति वचनं प्रोवाच।
Verse 25
ईश्वर उवाच । गच्छ शीघ्रं नन्दिकेश यत्र ते मम पुत्रकाः । चरंति च व्रतं घोरं मदीयं चातिदुष्करम्
ईश्वर उवाच—नन्दिकेश, शीघ्रं गच्छ यत्र मम पुत्रकाः तवाधीनाः मदीयं घोरं चातिदुष्करं व्रतं चरन्ति।
Verse 26
तत्क्षेत्रस्य प्रभावेन भक्त्या च मम नित्यशः । तेन ते मुनयः सिद्धाः स्वशरीरेण सुव्रताः
तत्क्षेत्रस्य प्रभावेन मम नित्यभक्त्या च, ते सुव्रता मुनयः स्वशरीरेणैव सिद्धाः अभवन्।
Verse 27
तस्मान्मद्वचनान्नन्दिन्गच्छ प्राभासिकं शुभम् । आमन्त्रय त्वं तान्सर्वान्कैलासं शीघ्रमानय
तस्मान्मद्वचनात् नन्दिन्, शुभं प्राभासिकं गच्छ; तान् सर्वान् आमन्त्रय, कैलासं शीघ्रम् आनय।
Verse 28
इदं पद्मं गृहाण त्वं सनालं कलिकोज्ज्वलम् । लिंगस्य मूर्ध्नि दत्त्वेदं पद्मनालमिहानय
इदं सनालं कलिकोज्ज्वलं पद्मं त्वं गृहाण; लिङ्गस्य मूर्ध्नि दत्त्वा, इह पद्मनालं आनय।
Verse 29
मुक्तस्तदा स वै नन्दी देवदेवेन शंभुना । कैलासनिलयात्तस्मात्प्रभासं क्षेत्रमागतः
तदा देवदेवेन शम्भुना प्रेषितो नन्दी, कैलासनिलयात् तस्मात् प्रभासक्षेत्रम् आगतः।
Verse 30
दृष्ट्वा चैव पुनर्लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । दृष्ट्वा तांश्चैव योगीन्द्रान्परं विस्मयमागतः
पुनश्च शूलिनो देवदेवस्य लिङ्गं दृष्ट्वा, तांश्च योगीन्द्रान् विलोक्य नन्दी परं विस्मयमवाप।
Verse 31
केचिद्ध्यानरतास्तत्र केचिद्योगं समाश्रिताः । केचिद्व्याख्यां प्रकुर्वन्ति विचारमपि चापरे
तत्र केचिद् ध्याननिरताः, केचिद् योगं समाश्रिताः; केचिद् व्याख्यां प्रकुर्वन्ति, अपरे विचारपरायणाः।
Verse 32
कुर्वन्त्यन्ये लिंगपूजां प्रणामं च तथाऽपरे । प्रदक्षिणं प्रकुर्वन्ति साष्टांगं प्रणमन्ति च
अन्ये लिङ्गपूजां कुर्वन्ति, अपरे प्रणामं; प्रदक्षिणं च कुर्वन्ति, साष्टाङ्गं प्रणमन्ति च।
Verse 33
केचित्स्तुतिं प्रकुर्वन्ति भावयज्ञैस्तथा परे । केचित्पूजां च कुर्वन्ति अहिंसाकुसुमैः शुभैः
केचित् स्तुतिं प्रकुर्वन्ति, परे भावयज्ञैः समर्चयन्ति; केचित् पुनरहिंसाकुसुमैः शुभैः पूजां कुर्वन्ति।
Verse 34
भस्मस्नानं प्रकुर्वंति गण्डुकैः स्नापयन्ति च । एवं व्याकुलतां यातं तपस्विगणमण्डलम्
भस्मस्नानं प्रकुर्वन्ति, गण्डुकैः स्नापयन्ति च; एवं तपस्विगणमण्डलं व्याकुलतामगमत्।
Verse 35
तत्तादृशमथालोक्य नन्दी विस्मयमागतः । चिन्तयामास मनसा सर्वं तेषां निरीक्ष्य च
तत्तादृशं कर्म तेषां विलोक्य नन्दी विस्मयमवाप। सर्वं तेषां चेष्टितं निरीक्ष्य स मनसा गाढं चिन्तयामास॥
Verse 36
आगतोऽहमिमं देशं न कश्चिन्मां निरीक्षते । न केनचिदहं पृष्टोऽभ्यागतः कुत्र कस्य च
अहमिमं देशमागतः, न कश्चिन्मां निरीक्षते। न केनचिदहं पृष्टोऽस्मि—कुतोऽसि, कस्य वा त्वमिति॥
Verse 37
अहंकारावृताः सर्वे न वदन्ति च मां क्वचित् । एवं मनसि संधाय लिंगपार्श्वमुपागतः
अहंकारावृताः सर्वे, न मां कुत्रचिद्वदन्ति। इति मनसि निधाय स लिङ्गपार्श्वमुपागतः॥
Verse 38
दत्तं लिंगस्य तत्पद्मनालं छित्त्वा तु नन्दिना । अर्चयित्वा तु तन्नन्दी लिंगं पाशुपतेश्वरम् । नालं गृहीत्वा यत्नेन ऋषीन्वचनमब्रवीत्
लिङ्गे न्यस्तं तत्पद्मनालं नन्दिना छित्त्वा। स नन्दी पाशुपतेश्वरं लिङ्गं समर्च्य, नालं यत्नेन गृहीत्वा ऋषीन् प्रति वचनमब्रवीत्॥
Verse 39
नन्दिकेश्वर उवाच । शासनाद्देवदेवस्य भवतां पार्श्वमागतः । आज्ञापयति देवेशस्तपस्विगणमण्डलम्
नन्दिकेश्वर उवाच—देवदेवस्य शासनादहं भवतां पार्श्वमागतः। देवेशस्तपस्विगणमण्डलमिदमाज्ञापयति॥
Verse 40
युष्माभिस्तत्र गन्तव्यं यत्र देवः सनातनः । युष्मान्सर्वान्समादाय गमिष्यामि भवालयम्
युष्माभिः तत्रैव गन्तव्यं यत्र देवः सनातनः। युष्मान् सर्वान् समादाय भवालयं नयाम्यहम्॥
Verse 41
उत्तिष्ठताशु गच्छामः कैलासं पर्वतोत्तमम् । तूष्णींभूतास्ततः सर्वे प्रोचुस्ते संज्ञया द्विजाः । गम्यतामग्रतो नन्दिन्पश्चादेष्यामहे वयम्
उत्तिष्ठताशु गच्छामः कैलासं पर्वतोत्तमम्। तूष्णींभूतास्ततः सर्वे प्रोचुस्ते संज्ञया द्विजाः— गम्यतामग्रतो नन्दिन्, पश्चादेष्यामहे वयम्॥
Verse 42
एवमुक्तस्तु मुनिभिर्नन्दी शीघ्रतरं गतः । कथयामास तत्सर्वं कुपितेनान्तरात्मना
एवमुक्तस्तु मुनिभिर्नन्दी शीघ्रतरं गतः। कुपितेनान्तरात्मना तत्सर्वं कथयामास॥
Verse 43
नन्दिकेश्वर उवाच । देव तत्र गतोऽहं वै यत्र ते योगिनः स्थिताः । सन्तोषितो न चैवाहं केनचित्तत्र संस्थितः
नन्दिकेश्वर उवाच— देव, तत्र गतोऽहं वै यत्र ते योगिनः स्थिताः। सन्तोषितो न चैवाहं केनचित् तत्र संस्थितः॥
Verse 44
न मां देव निरीक्षन्ते नालपंति कथंचन । पद्मं तत्र मया देव स्थापितं लिंग मूर्धनि
न मां देव निरीक्षन्ते नालपन्ति कथञ्चन। पद्मं तत्र मया देव स्थापितं लिङ्गमूर्धनि॥
Verse 45
उक्तं देव मया तेषां योगीन्द्राणां महेश्वर । आज्ञप्ता देवदेवेन इहागच्छत मा चिरम्
उक्तं देव मया तेषां योगीन्द्राणां महेश्वर । आज्ञप्ता देवदेवेन इहागच्छत मा चिरम् ॥
Verse 46
एतच्छ्रुत्वा वचः स्वामिन्सर्वे तत्र महर्षयः । आगमिष्याम इति वै पृष्ठतो गच्छ मा चिरम्
एतच्छ्रुत्वा वचः स्वामिन्सर्वे तत्र महर्षयः । आगमिष्याम इति वै पृष्ठतो गच्छ मा चिरम् ॥
Verse 47
इत्युक्ते तैस्तथा देव अहं शीघ्रमिहागतः । शृणु चेमं गृहाण त्वं यथेष्टं कुरु मे प्रभो
इत्युक्ते तैस्तथा देव अहं शीघ्रमिहागतः । शृणु चेमं गृहाण त्वं यथेष्टं कुरु मे प्रभो ॥
Verse 48
एकं मे संशयं देव च्छेत्तुमर्हसि सांप्रतम् । मया विना महादेव आगमिष्यंति ते कथम् । संशयो मे महादेव कथयस्व महेश्वर
एकं मे संशयं देव च्छेत्तुमर्हसि सांप्रतम् । मया विना महादेव आगमिष्यंति ते कथम् । संशयो मे महादेव कथयस्व महेश्वर ॥
Verse 49
ईश्वर उवाच । शृणु नंदिन्यथाश्चर्यं तेषां वै भावितात्मनाम् । न दृश्यन्त इमे सिद्धा मां मुक्त्वाऽन्यैः सुरैरपि
ईश्वर उवाच । शृणु नंदिन्यथाश्चर्यं तेषां वै भावितात्मनाम् । न दृश्यन्त इमे सिद्धा मां मुक्त्वाऽन्यैः सुरैरपि ॥
Verse 50
मद्भावभावितास्ते वै योगं विंदंति शांकरम् । पश्यैतत्कौतुकं नंदिन्दर्शयामि तवाधुना
मद्भावेन भावितास्ते खलु शाङ्करं योगं प्राप्नुवन्ति। पश्यैतत्कौतुकं नन्दिन्—इदानीं तव दर्शयामि॥
Verse 51
आनीतं यत्त्वया नालं तस्मिन्नाले तु सूक्ष्मवत् । प्रविश्य चागताः सर्वे योगैश्वर्यबलेन च
यत्त्वया नालमानीतं तस्मिन्नाले तु सूक्ष्मवत् प्रविश्य। सर्वे योगैश्वर्यबलेन च समागताः॥
Verse 52
एवमुक्तस्तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अपश्यन्नालमध्यस्थान्महर्षीन्परमाणुवत्
एवमुक्तस्तदा नन्दी विस्मयोत्फुल्ललोचनः। अपश्यन्नालमध्यस्थान् महर्षीन् परमाणुवत्॥
Verse 53
यथार्करश्मिमध्यस्था दृश्यन्ते परमाणवः । एवं तन्नालमध्यस्था दृश्यंत ऋषयः पृथक्
यथार्करश्मिमध्यस्था दृश्यन्ते परमाणवः। एवं तन्नालमध्यस्था दृश्यन्त ऋषयः पृथक्॥
Verse 54
एवं दृष्ट्वा तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । आश्चर्यं परमं गत्वा किञ्चिन्नेवाब्रवीत्पुनः
एवं दृष्ट्वा तदा नन्दी विस्मयोत्फुल्ललोचनः। आश्चर्यं परमं गत्वा किञ्चिन्नेवाब्रवीत्पुनः॥
Verse 55
एवं तत्कौतुकं दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । किं दृश्यते महादेव हृष्टः कस्मान्महेश्वर
एवं तदद्भुतं दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत्— “किं दृश्यते महादेव? कस्माद्धृष्टोऽसि महेश्वर?”
Verse 56
इत्युक्ते वचने देव्या प्रोवाचेदं महेश्वरः
इत्युक्ते देव्या वचने महेश्वर इदं प्रोवाच।
Verse 57
ईश्वर उवाच । योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः । एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम् । ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छंदगतिचारिणः
ईश्वर उवाच— योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः। एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम्। ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छन्दगतिचारिणः॥
Verse 58
इत्युक्तवति देवेश ऋषयस्ते महाप्रभाः । पद्मनालाद्विनिःसृत्य सर्वे वै योगमायया । प्रदक्षिणां प्रकुर्वंति देवं देव्या बहिष्कृतम्
इत्युक्तवति देवेशे ऋषयस्ते महाप्रभाः। पद्मनालाद्विनिःसृत्य सर्वे वै योगमायया। प्रदक्षिणां प्रकुर्वन्ति देवं देव्या बहिष्कृतम्॥
Verse 59
देव्युवाच । किमर्थं मां न पश्यंति दुराचारा इमे द्विजाः । विस्मयोऽयं महादेव कथयस्व प्रसादतः
देव्युवाच— किमर्थं मां न पश्यन्ति दुराचाराः इमे द्विजाः? विस्मयोऽयं महादेव, कथयस्व प्रसादतः॥
Verse 60
ईश्वर उवाच । प्रकृतित्वान्न पश्यंति सिद्धा ह्येते महातपाः । एवमुक्ता तु गिरिजा देवेदेवेन शूलिना
ईश्वर उवाच—प्रकृतिरूपत्वात् ते त्वां न पश्यन्ति; एते महातपसः सिद्धा एव। एवं देवदेवेन शूलिना गिरिजा सम्बोधिताभूत्।
Verse 61
चुकोप तेषां सुश्रोणी शशाप क्रोधितानना । स्त्रीलौल्येन दुराचारा नाशमेष्यथ गर्विणः
ततः सुश्रोणी सा देवी तेषु चुकोप; क्रोधारुणानना शशाप—“स्त्रीलौल्येन दुराचाराः गर्विणो यूयं नाशमेष्यथ।”
Verse 62
राजप्रतिग्रहासक्ता वृत्त्या देवार्चने रताः । भविष्यथ कलौ प्राप्ते लिंगद्रव्योपजीविनः
राजप्रतिग्रहासक्ताः वृत्त्यर्थं देवार्चने रताः; कलौ प्राप्ते भविष्यथ लिङ्गद्रव्योपजीविनः।
Verse 63
वेश्यासक्ताश्च संभ्रांता सर्वलोकबहिष्कृताः । देवद्रव्यविनाशाय भविष्यथ कलौ युगे
वेश्यासक्ताश्च संभ्रान्ताः सर्वलोकबहिष्कृताः; कलौ युगे देवद्रव्यविनाशाय भविष्यथ।
Verse 64
इति दत्ते तदा शाप ऋषीणां च महात्मनाम् । गौरीं प्रसादयामासुस्ते च सर्वे सुरेश्वराः
इति तदा महात्मनां ऋषीणां शापे दत्ते, ते सर्वे सुरेश्वराः गौरीं प्रसादयामासुः।
Verse 65
देवदेवस्य वचनात्प्रसन्ना साऽभवत्पुनः । नालं देवोऽपि संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्
देवदेवस्य वचनात् सा पुनः प्रसन्ना बभूव। ततः देवोऽपि नालं संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्॥
Verse 66
पतितं तच्च वै नालं प्रभासक्षेत्रमध्यतः । तदेव लिंगं संजातं महानालेति विश्रुतम्
तच्च वै पतितं नालं प्रभासक्षेत्रमध्यतः। तदेव लिङ्गं संजातं महानालेति विश्रुतम्॥
Verse 67
कलौ युगे च संप्राप्ते तद्ध्रुवेश्वरसंज्ञितम् । संस्थितं चोत्तरेशाने तस्मात्पाशुपतेश्वरात्
कलियुगे समुपस्थिते तद्ध्रुवेश्वरसंज्ञितम्। संस्थितं चोत्तरेशाने तस्मात् पाशुपतेश्वरात्॥
Verse 68
पुराऽनादीशनामेति पश्चात्पाशुपतेश्वरः । प्रभासे तु महाक्षेत्रे स्थितः पातकनाशनः
पुरा अनादीशनामासीत् पश्चात् पाशुपतेश्वरः। प्रभासे तु महाक्षेत्रे स्थितः पातकनाशनः॥
Verse 69
इदं स्थानं परं श्रेष्ठं मम व्रतनिषेवणम् । इदं लिंगं परं ब्रह्म अनादीशेति संज्ञितम्
इदं स्थानं परं श्रेष्ठं मम व्रतनिषेवणम्। इदं लिङ्गं परं ब्रह्म अनादीशेति संज्ञितम्॥
Verse 70
अत्र सिद्धिश्च मुक्तिश्च ब्राह्मणानां न संशयः । अनेनैव शरीरेण षड्भिर्मासस्तु सिद्ध्यति
अत्र ब्राह्मणानां सिद्धिर्मुक्तिश्च निःसन्देहं भवति। अनेनैव देहेन षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिः सम्पद्यते॥
Verse 71
संसारस्य विमोक्षार्थमिदं लिंगं तु दृश्यताम् । दुर्लभं सर्वलोकानामिदं मोक्षप्रदं परम् । इदं पाशुपतं ज्ञानमस्मिंल्लिंगे प्रतिष्ठितम्
संसारबन्धविमोक्षार्थं इदं लिङ्गं दर्शनाय भवतु। सर्वलोकानां दुर्लभं, परं मोक्षप्रदं च। अस्मिन्नेव लिङ्गे पाशुपतं ज्ञानं प्रतिष्ठितम्॥
Verse 72
यश्चैनं पूजयेद्भक्त्या माघे मासि निरंतरम् । सर्वेषां वै क्रतूनां च दानानां लभते फलम्
योऽयं भक्त्या माघमासे निरन्तरं पूजयेत्, स सर्वेषां क्रतूनां दानानां च फलं लभते॥
Verse 73
हिरण्यं तत्र दातव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
सम्यग्यात्राफलाभिलाषिभिः तत्र हिरण्यं सम्यक् दातव्यम्॥
Verse 74
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । पशुपाशविमोक्षार्थं सम्यक्पाशुपतेश्वरम्
इति देवि, पापनाशनं माहात्म्यं कथितम्। पशुपाशविमोक्षार्थं सम्यक् पाशुपतेश्वरस्य माहात्म्यं निरूपितम्॥
Verse 75
चतुर्णामपि वर्णानां पूज्यो ब्राह्मण उच्यते । तस्य चैवाधिकारोऽस्ति चास्मिन्पाशुपतेश्वरे
चतुर्वर्णेषु सर्वेषु ब्राह्मणः पूज्य उच्यते। अस्मिन्पाशुपतेश्वरे पूजाविधौ तस्यैवाधिकारोऽस्ति॥
Verse 76
यद्देवतानां प्रथमं पवित्रं विश्वव्रतं पाशुपतं बभूव । अयं पन्था नैष्ठिको वै मयोक्तो येन देवा यांति भुवनानि विश्वा
यत्पाशुपतव्रतं देवानां प्रथमं पवित्रं विश्वव्रतं चाभवत्। अयं पन्था नैष्ठिको मयोक्तो येन देवा यान्ति भुवनानि विश्वा॥
Verse 77
सुरां पीत्वा गुरुदारांश्च गत्वा स्तेयं कृत्वा ब्राह्मणं चापि हत्वा । भस्मच्छन्नो भस्मशय्याशयानो रुद्राध्यायी मुच्यते पातकेभ्यः
सुरां पीत्वा गुरुदारानुपेत्य स्तेयं कृत्वा ब्राह्मणं चापि हत्वा। भस्मच्छन्नो भस्मशय्याशयानो रुद्राध्यायी मुच्यते पातकेभ्यः॥
Verse 78
अग्निरित्यादिना भस्म गृहीत्वांगानि संस्पृशेत् । गृह्णीयात्संयते चाग्नौ भस्म तद्गृहवासिनाम्
अग्निरित्यादिमन्त्रेण भस्म गृहीत्वाङ्गानि संस्पृशेत्। संयते चाग्नौ गृह्णीयाद्भस्म तद्गृहवासिनाम्॥
Verse 79
अग्निरिति भस्म वायुरिति भस्म जलमिति भस्म स्थलमिति भस्म सर्वं ह वा इदं भस्माभवत् । एतानि चक्षूंषि नादीक्षितः संस्पृशेत्
अग्निरिति भस्म वायुरिति भस्म जलमिति भस्म स्थलमिति भस्म सर्वं ह वा इदं भस्माभवत्। एतानि चक्षूंषि नादीक्षितः संस्पृशेत्॥
Verse 80
ब्राह्मणैश्च समादेयं न तु शूद्रैः कदाचन । नाधिकारोऽस्ति शूद्रस्य व्रते पाशुपते सदा
ब्राह्मणैरेव समादेयम्, शूद्रैस्तु कदाचन न। शूद्रस्य पाशुपतव्रते नित्यं नाधिकारोऽस्ति॥
Verse 81
ब्राह्मणेष्वधिकारोऽस्ति व्रते पाशुपते शुभे । ब्राह्मणीं तनुमास्थाय संभवामि युगेयुगे
शुभे पाशुपते व्रते ब्राह्मणेष्वेव अधिकारः। ब्राह्मणीं तनुमास्थाय युगे युगेऽहं संभवामि॥
Verse 82
चण्डालवेश्मन्यथ वा स्मशाने राज्ञश्च मार्गेश्वथ वर्त्ममध्ये । करीषमध्ये निःसृता नराधमाः शैवं पदं यांति न संशयोऽत्र
चण्डालवेश्मनि वा स्मशाने, राजमार्गेषु वा वर्त्ममध्ये। करीषमध्यादपि निःसृताः पापाः शैवं पदं यान्ति, नात्र संशयः॥
Verse 130
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशी तिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीति-साहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णन’नाम त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः॥