Adhyaya 121
अध्यायेऽस्मिन् प्रभासक्षेत्रे जामदग्न्येश्वरलिङ्गस्य उत्पत्तिः पुण्यफलञ्च शैवस्थलपुराणरूपेण निरूप्यते। ईश्वरः तीर्थयात्राक्रमं कथयति, यत्र रामेश्वरं रामजामदग्न्येन (परशुरामेण) प्रतिष्ठापितमिति प्रसिद्धम्; गोपीश्वरस्य समीपे पापहारी महाप्रभावो लिङ्गविशेषः देशचिह्नेन सह निर्दिश्यते। कथायां परशुरामस्य घोरः धर्मसङ्कटः स्मार्यते—पितृवचनात् मातृवधः कृतः, ततः पश्चात्तापः, जमदग्नेः प्रसादनं, तथा वरदानेन रेणुकायाः पुनर्जीवनम्। वरलाभेऽपि स प्रभासे अतितीव्रं तपः कृत्वा महादेवं शङ्करं प्रतिष्ठापयति; तेन महेश्वरः तत्र सन्निधिं कृत्वा तुष्टिं ददाति, इष्टान् वरान् च प्रददाति। अनन्तरं क्षत्रियविनाशाय परशुरामस्य युद्धयात्रा, कुरुक्षेत्र-पञ्चनदादिषु कृताः क्रियाः, पितृऋणपरिशोधनं, तथा भूमेः ब्राह्मणेभ्यः दानं संक्षेपेण वर्ण्यते। फलश्रुतौ उक्तं यत् अस्य लिङ्गस्य पूजनात् महापापीऽपि सर्वदोषैः प्रमुच्यते, उमापतेः लोकं च प्राप्नोति; कृष्णपक्षचतुर्दश्यां जागरणं कृतं चेत् अश्वमेधसमं फलं, दिव्यहर्षश्च लभ्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । जामदग्न्येन रामेण स्वयं तत्र प्रतिष्ठितम्
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम्, जामदग्न्येन रामेण स्वयं तत्र प्रतिष्ठितम्।
Verse 2
गोपीश्वराच्च वायव्ये धनुषां त्रिंशकेऽन्तरे । स्थितं महाप्रभावं हि लिंगं पातकनाशनम्
गोपीश्वराच्च वायव्ये धनुषां त्रिंशकेऽन्तरे स्थितं महाप्रभावं हि लिङ्गं पातकनाशनम्।
Verse 3
यदा रामेण देवेशि जमदग्निसुतेन वै । कृतो मातृवधो घोरः पितुराज्ञानुवर्तिना
यदा रामेण देवेशि जमदग्निसुतेन वै पितुराज्ञानुवर्तिना मातृवधो घोरः कृतः।
Verse 4
तदा मनसि संतापं कृत्वा निर्वेदमागतः । ततः प्रसन्नतां यातो जमदग्निर्महातपाः
तदा मनसि संतापं कृत्वा निर्वेदमागतः; ततः प्रसन्नतां यातो जमदग्निर्महातपाः।
Verse 5
ददौ वरं ततस्तुष्टो रेणुकायाश्च जीवितम् । एवं यद्यपि सा तत्र जीविता वरवर्णिनी
ततः स तुष्टो रेणुकायै जीवनं वरं ददौ। एवं तत्र वरवर्णिनी सा यद्यपि पुनर्जीविता॥
Verse 6
तथापि सघृणो देवि जामदग्न्यो महाप्रभः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे ततोऽद्भुतम्
तथापि देवि सघृणो जामदग्न्यो महाप्रभः। प्रभासक्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे ततोऽद्भुतम्॥
Verse 7
प्रतिष्ठाप्य महादेवं शंकरं लोकशंकरम् । दिव्यं वर्षशतं साग्रं ततस्तुष्टो महेश्वरः
प्रतिष्ठाप्य महादेवं शंकरं लोकशंकरम्। दिव्यं वर्षशतं साग्रं तपस्तप्त्वा ततो महेश्वरः तुष्टोऽभवत्॥
Verse 8
ददौ तस्येप्सितं सर्वं स्वयं तत्रैव संस्थितः । ततः कृतार्थतां प्राप्तो जामदग्न्यो महाऋषिः
स तस्येप्सितं सर्वं ददौ, स्वयं तत्रैव संस्थितः। ततः कृतार्थतां प्राप्तो जामदग्न्यो महाऋषिः॥
Verse 9
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं जित्वा हत्वा च क्षत्रियान् । कृत्वा पंचनदं तत्र कुरुक्षेत्रे महामनाः
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं जित्वा हत्वा च क्षत्रियान्। कुरुक्षेत्रे ततो महामनाः पञ्चनदं तत्र निर्ममे॥
Verse 10
रक्तैः संपूर्णतां नीत्वा क्षत्रियाणां वरानने । आनृण्यं समनु प्राप्तः पितॄणां यो महाबलः
रक्तैः क्षत्रियवराणां पूर्णतां नीत्वा, वरानने, स महाबलः पितॄणाम् आनृण्यं समनु प्राप।
Verse 11
एवं क्षत्त्रान्तकं कृत्वा दत्त्वा विप्रेषु मेदिनीम् । कृतार्थतामनुप्राप्तस्त्रैलोक्ये ख्यातपौरुषः
एवं क्षत्रान्तकं कृत्वा विप्रेषु मेदिनीं दत्त्वा, कृतार्थतामनुप्राप्तः स त्रैलोक्ये ख्यातपौरुषः।
Verse 12
तेन तत्स्थापितं लिंगं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । यस्तं पूजयते भक्त्या पापयुक्तोऽपि मानवः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्याति लोकमुमापतेः
तेन प्राभासिके शुभे क्षेत्रे तत् स्थापितं लिङ्गम्। यस्तं भक्त्या पूजयते पापयुक्तोऽपि मानवः, स सर्वपातकैर्मुक्तः उमापतेर्लोकं याति।
Verse 13
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां जागृयात्तत्र यो नरः । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य मोदते दिवि देववत्
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां यस्तत्र नरः जागृयात्, स अश्वमेधफलं प्राप्य दिवि देववत् मोदते।
Verse 121
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जामदग्न्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘जामदग्न्येश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।