Adhyaya 118

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गोप्यादित्यमनुत्तमम् । भूतेशाद्वायवे भागे धनुषां त्रिंशकेन्तरे

ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि गोप्यादित्यमनुत्तमम्। भूतेशाद्वायवे भागे धनुषां त्रिंशकेऽन्तरे॥

Verse 2

बलातिबलदैत्यघ्न्या दक्षिणाग्नेयसंस्थितम् । धनुषां दशके देवि संस्थितं पापनाशनम्

बलातिबलदैत्यघ्न्या दक्षिणाग्नेयसंस्थितम्। धनुषां दशके देवि संस्थितं पापनाशनम्॥

Verse 3

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि महापापहरां शुभाम् । यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या दुःखशोकैः प्रमुच्यते

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि महापापहरां शुभाम्। यां श्रुत्वा मानवो भक्त्या दुःखशोकैः प्रमुच्यते॥

Verse 4

पुरा कृष्णो महातेजा यदा प्रभासमागतः । सहितो यादवैः सर्वैः षट्पञ्चाशतिकोटिभिः

पुरा कृष्णो महातेजा यदा प्रभासमागतः। सहितो यादवैः सर्वैः षट्पञ्चाशतिकोटिभिः॥

Verse 5

षोडशैव सहस्राणि गोप्यस्तत्र समागताः । लक्षमेकं तथा षष्टिरेते कृष्णसुताः प्रिये

तत्र षोडशसहस्राणि गोप्यः समागताः। प्रिये, कृष्णस्य पुत्रा लक्षमेकं तथा षष्टिश्चाभवन्॥

Verse 6

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे संस्थिताः पापनाशने । यादवस्थलमासाद्य यावद्रैवतको गिरि

तत्र प्राभासिके पुण्यक्षेत्रे पापनाशने स्थिताः। यादवस्थानमासाद्य यावद्रैवतको गिरिः॥

Verse 7

तत्र द्वादशवर्षाणि संस्थितास्ते महाबलाः । क्षेत्रं पवित्रमादाय शिवलिंगानि ते पृथक् । स्थापयाञ्चक्रिरे सर्वे ह्यंकितानि स्वनामभिः

तत्र ते महाबलाः द्वादशवर्षाणि संस्थिताः। पवित्रं क्षेत्रमादाय पृथक् पृथक् शिवलिङ्गानि स्थापयामासुः, स्वनामाङ्कितानि सर्वाणि॥

Verse 8

एवं समग्रं तत्क्षेत्रं यावद्द्वादशयोजनम् । ध्वजलिंगांकितं चक्रुः सर्वे यादवपुंगवाः

एवं तत्क्षेत्रं समग्रं यावद्द्वादशयोजनम्। सर्वे यादवपुङ्गवाः ध्वजैः शिवलिङ्गैश्चाङ्कितं चक्रुः॥

Verse 9

हस्तहस्तान्तरे देवि प्रासादाः क्षेत्र मध्यतः । सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलितांबराः । विराजंते तु तत्रस्थाः कीर्तिस्तंभा हरेरिव

देवि, क्षेत्रमध्यतः हस्तहस्तान्तरे प्रासादाः। सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलिताम्बराः, तत्रस्थाः हरेरिव कीर्तिस्तम्भा इव विराजन्ते॥

Verse 10

ततो गोप्यो महादेवि आद्या याः षोडश स्मृताः । तासां नामानि ते वक्ष्ये तानि ह्मेकमनाः शृणु

ततः, हे महादेवि, याः षोडश आद्याः गोप्यः स्मृताः, तासां नामानि तेऽहं वक्ष्ये; त्वं एकाग्रमनाः शृणु।

Verse 11

लंबिनी चन्द्रिका कान्ता क्रूरा शान्ता महोदया । भीषणी नन्दिनीऽशोका सुपर्णा विमलाऽक्षया

लंबिनी चन्द्रिका कान्ता क्रूरा शान्ता महोदया । भीषणी नन्दिनीऽशोका सुपर्णा विमलाऽक्षया ॥

Verse 12

शुभदा शोभना पुण्या हंसस्यैताः कलाः स्मृताः । हंस एव मतः कृष्णः परमात्मा जनार्दनः

शुभदा शोभना पुण्या—एताः हंसस्य कलाः स्मृताः; हंस एव मतः कृष्णः, परमात्मा जनार्दनः।

Verse 13

तस्यैताः शक्तयो देवि षोडशैव प्रकीर्तिताः । चन्द्ररूपी ततः कृष्णः कलारूपास्तु ताः स्मृताः

तस्यैताः शक्तयो देवि षोडशैव प्रकीर्तिताः; अतः कृष्णः चन्द्ररूपी, ताः तु कलारूपाः स्मृताः।

Verse 14

संपूर्णमण्डला तासां मालिनी षोडशी कला । प्रतिपत्तिथिमारभ्य विचरत्यासु चन्द्रमाः

तासां मध्ये मालिनी नाम षोडशी कला संपूर्णमण्डला; प्रतिपत्तिथिमारभ्य चन्द्रमा एतासु कलासु विचरति।

Verse 15

षोडशैव कला यास्ता गोपीरूपा वरानने । एकैकशस्ताः संभिन्नाः सहस्रेण पृथक्पृथक्

वरानने, याः षोडश कलाः, ता एव गोपीरूपाः। तासामेकैका कला सहस्रेण सहस्रधा पृथक्पृथक् विभिद्यते।

Verse 16

एवं ते कथितं देवि रहस्यं ज्ञानसंभवम् । एवं यो वेद पुरुषः स ज्ञेयो वैष्णवो बुधैः

देवि, एवं ते रहस्यं ज्ञानसंभवं कथितम्। एवं यो वेत्ति स पुरुषो बुधैः सत्यो वैष्णव इति ज्ञेयः।

Verse 17

अथ ताभिः कृताञ्ज्ञात्वा प्रासादान्यादवैः पृथक् । ततो गोप्योऽपि ताः सर्वाः सहस्राणि तु षोडश । कृष्णमाज्ञाप्य भावेन स्थापयांचक्रिरे रविम्

अथ ताभिः कृताञ्ज्ञात्वा यादवैः पृथक् पृथक् प्रासादाः कृताः। ततः षोडशसहस्रसंख्याः सर्वा गोप्यः कृष्णस्याज्ञां भावेन लब्ध्वा तत्र रविं स्थापयांचक्रिरे।

Verse 18

ऋषिभिर्नारदाद्यैस्तास्तथा क्षेत्रनिवासिभिः । तं प्रतिष्ठापयामासुः प्रतिष्ठाविधिना रविम्

नारदादिभिः ऋषिभिः तथा क्षेत्रनिवासिभिः सह ते प्रतिष्ठाविधिना तं रविं प्रतिष्ठापयामासुः।

Verse 19

प्रतिष्ठिते ततः सूर्ये ददुर्दानानि भूरिशः । ततः क्षेत्रनिवासिभ्यो गोभूहेमांबराणि च

ततः सूर्ये प्रतिष्ठिते दानानि भूरिशो ददुः। ततः क्षेत्रनिवासिभ्यः गोभूहेमाम्बराणि च अददुः।

Verse 20

ततस्त ऋषयः सर्वे संतुष्टा हृष्टमानसाः । चक्रुर्नाम रवेस्तत्र गोप्यादित्येति विश्रुतम् । सर्वपाप हरं देवं महासौभाग्यदायकम्

ततः सर्वे ऋषयः संतुष्टाः हृष्टमानसाः सन्तः तत्र रवेर् नाम चक्रुः—‘गोप्यादित्य’ इति विश्रुतम्। स देवः सर्वपापहरः महासौभाग्यदायकश्च।

Verse 21

एवं कृते कृतार्थास्ताः संप्राप्यातिमहद्यशः । जग्मुर्यथागतं सर्वा द्वारकां कृष्णसंयुताः

एवं कृते ताः कृतार्थाः अतिमहद्यशः संप्राप्य कृष्णसंयुताः सर्वाः यथागतं द्वारकां जग्मुः।

Verse 22

पुनः कालान्तरे देवि शापाद्दुर्वाससः प्रिये । यादवस्थलतां प्राप्ताः प्रभासे पापनाशने

पुनः कालान्तरे देवि प्रिये दुर्वाससः शापात् प्रभासे पापनाशने यादवस्थलतां प्राप्ताः।

Verse 23

एवं ते कथितो देवि गोप्यादित्यसमुद्भवः । माहात्म्यं तस्य ते वच्मि पूजावन्दनजं क्रमात्

एवं ते देवि कथितो गोप्यादित्यसमुद्भवः। अधुना तस्य माहात्म्यं पूजावन्दनजं क्रमात् ते वच्मि।

Verse 24

अस्मिन्मित्रवने देवि यो गोपीभिः प्रतिष्ठितः । तस्य दर्शनमात्रेण दुःखशोकैः प्रमुच्यते

अस्मिन् मित्रवने देवि यो गोपीभिः प्रतिष्ठितः। तस्य दर्शनमात्रेण दुःखशोकैः प्रमुच्यते।

Verse 25

सुतप्तेनेह तपसा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । तां गतिं ते नरा यान्ति ये गोपीरविमाश्रिताः

सुतप्तेनैव तपसा बहुदक्षिणयज्ञैर्वा यां गतिं नरा इह प्राप्नुवन्ति, तामेव गतिं गोपीरविम् (गोप्यादित्यम्) आश्रिता नराः प्राप्नुवन्ति।

Verse 26

येन सर्वात्मना भावो गोप्यादित्ये निवेशितः । महेश्वरि कृतार्थत्वात्स श्लाघ्यो धन्य एव सः

येन सर्वात्मना भावो गोप्यादित्ये निवेशितः, हे महेश्वरि, कृतार्थत्वात् स एव धन्यः श्लाघ्यश्च भवति।

Verse 27

अपि नः स कुले धन्यो जायते कुलपावनः । भाग्यवान्भक्तिभावेन येन भानुरुपासितः

अपि नः कुले स धन्यः कुलपावनः जायते, येन भक्तिभावेन भानुः सम्यगुपासितः; स एव भाग्यवान्।

Verse 28

सप्तम्यां पूजयेद्यस्तु माघे मास्युषसि प्रिये । सप्तावरान्सप्त पूर्वान्पितॄन्सोप्युद्धरेन्नरः

माघमासे प्रिये उषसि सप्तम्यां यस्तु पूजयेत्, स नरः सप्तावरान् सप्त पूर्वान् पितॄन् अपि उद्धरेत्।

Verse 29

छिनत्ति रोगान्दुश्चेष्टान्दुर्जयाञ्जयति ह्यरीन्

रोगान् दुश्चेष्टान् छिनत्ति, दुर्जयान् अरिन् अपि हि जयति।

Verse 30

न सप्तम्यां स्पृशेत्तैलं नीलवस्त्रं न धारयेत् । न चाप्यामलकैः स्नानं न कुर्यात्कलहं क्वचित्

सप्तम्यां तैलं न स्पृशेत्, नीलवस्त्रं न धारयेत्। आमलकैः स्नानं न कुर्यात्, क्वचिदपि कलहं नाचरेत्॥

Verse 31

नीलरक्तेन वस्त्रेण यत्कर्म कुरुते द्विजः । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा तस्य महायज्ञा नीलसूत्रस्य धारणात्

नीलरक्तेन वस्त्रेण यत्कर्म कुरुते द्विजः। स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम्॥ वृथा तस्य महायज्ञा नीलसूत्रस्य धारणात्॥

Verse 32

नीलीरक्तं यदा वस्त्रं विप्रस्त्वंगेषु धारयेत् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

नीलीरक्तं यदा वस्त्रं विप्रस्त्वङ्गेषु धारयेत्। अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति॥

Verse 33

रोमकूपे यदा गच्छेद्रसं नीलस्य कस्यचित् । पतितस्तु भवेद्विप्रस्त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति

रोमकूपे यदा गच्छेद्रसं नीलस्य कस्यचित्। पतितस्तु भवेद्विप्रस्त्रिभिः कृच्छ्रैर्व्यपोहति॥

Verse 34

नीलमध्यं यदा गच्छेत्प्रमादाद्ब्राह्मणः क्वचित् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

नीलमध्यं यदा गच्छेत् प्रमादाद्ब्राह्मणः क्वचित्। अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति॥

Verse 35

नीलदारु यदा भिद्येद्ब्राह्मणानां शरीरके । शोणितं दृश्यते तत्र द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्

नीलदारु यदा भिद्येद् ब्राह्मणस्य शरीरकम् । तत्र शोणितदर्शने द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥

Verse 36

कुर्यादज्ञानतो यस्तु नीलं वै दन्तधावनम् । कृत्वा कृच्छ्रद्वयं तस्य शुद्धिरुक्ता मनीषिभिः

अज्ञानतो यस्तु नीलं दन्तधावनमाचरेत् । कृच्छ्रद्वयं समाचर्य तस्य शुद्धिर्मनीषिभिः ॥

Verse 37

इत्येतत्कथितं देवि गोप्यादित्यमहोदय । पापघ्नं सर्वजन्तूनां श्रुतं सर्वार्थसाधकम्

इत्येतत्कथितं देवि गोप्यादित्यमहोदयम् । पापघ्नं सर्वजन्तूनां श्रुतं सर्वार्थसाधकम् ॥

Verse 38

गवां शतसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्कुरुजांगले । पुण्यं भवति देवेशि तद्गोप्यादित्यदर्शने

गवां शतसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्कुरुजाङ्गले । पुण्यं भवति देवेशि तद्गोप्यादित्यदर्शने ॥

Verse 118

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गोप्यादित्यमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥